Một chuyến lấy hàng qua nhiều nước trong khối Schengen có thể đi bằng một thị thực Schengen, di chuyển giữa các nước thành viên không qua kiểm soát biên giới thường lệ, nhưng vẫn cần lịch trình hợp lý, hồ sơ thị thực đúng mục đích, kế hoạch tiền tệ và một điểm gom hàng để gửi về một lần. Anh, Ireland và một số nước châu Âu khác không thuộc khối này, cần thị thực và thủ tục riêng.
Với người bán nhỏ, chuyến đi châu Âu tốn kém nên chỉ đáng khi kết hợp nhiều mục đích: gặp người mua hộ, xem tận mắt nguồn hàng, mua một phần hàng, và có thể kết hợp thăm thân hay du lịch. Bài này hướng dẫn lên lịch một chuyến như vậy theo nguyên lý, không thay thế thông tin chính thức của cơ quan lãnh sự.
Schengen là gì và vì sao quan trọng với chuyến đi nhiều nước
Khối Schengen gồm phần lớn các nước Liên minh châu Âu và một số nước ngoài EU, đã bỏ kiểm soát biên giới thường lệ giữa các nước thành viên. Với khách từ ngoài khối như công dân Việt Nam, điều này có nghĩa là một thị thực Schengen loại thông thường cho phép đi lại trong toàn khối trong thời hạn và số ngày được cấp, không cần thị thực riêng cho từng nước thành viên.
Không phải nước châu Âu nào cũng thuộc Schengen. Anh và Ireland nằm ngoài; một số nước EU có tình trạng riêng. Danh sách thành viên có thể thay đổi theo thời gian, nên kiểm danh sách hiện hành khi lên kế hoạch. Nếu chuyến đi có Anh, cần thêm thị thực Anh và tính thời gian xin thị thực riêng.
Về nguyên lý, hồ sơ thị thực Schengen thường nộp tại cơ quan lãnh sự của nước là điểm đến chính (nơi ở lâu nhất), hoặc nước nhập cảnh đầu tiên nếu thời gian ở các nước bằng nhau. Mục đích chuyến đi khai trong hồ sơ phải đúng với thực tế. Yêu cầu hồ sơ, thời gian xét, lệ phí do cơ quan lãnh sự công bố; kiểm thông tin hiện hành trước khi chuẩn bị.
Lên lịch một chuyến lấy hàng mười ngày qua ba nước
Một khung lịch tham khảo, giả định người bán làm đồ gia dụng Đức và dược mỹ phẩm Pháp, có người mua hộ ở cả hai nước:
- Ngày 1–2: bay tới nước điểm đến chính (giả định Đức), nghỉ lấy sức, gặp người mua hộ, xem lại danh sách hàng, xem điểm gom và cách đóng thùng của họ.
- Ngày 3–5: đi các cửa hàng đồ gia dụng, outlet cùng người mua hộ, chọn mẫu mới, mua phần hàng của chuyến, để lại hàng ở điểm gom.
- Ngày 6: di chuyển sang Pháp bằng tàu hoặc xe khách đường dài; tàu thường thuận tiện cho người mang ít hành lý.
- Ngày 7–8: gặp người mua hộ ở Pháp, đi nhà thuốc, cửa hàng dược mỹ phẩm, tìm hiểu giá và khuyến mãi tại chỗ, mua theo danh sách.
- Ngày 9: thống nhất cách gom: hàng Pháp gửi sang điểm gom ở Đức, hoặc gửi riêng từ Pháp về Việt Nam.
- Ngày 10: bay về từ sân bay thuận tiện, mang theo đồ dùng cá nhân theo tiêu chuẩn hành lý; hàng của shop đi kênh gửi hàng có khai báo.
Lịch nên có ít nhất một ngày trống để bù cho trễ chuyến, cửa hàng đóng cửa ngày lễ, hay đơn giản là mệt. Đi ba nước trong mười ngày đã là nhịp nhanh với người mang việc buôn bán theo. Nhiều nước châu Âu có quy định riêng về giờ mở cửa ngày Chủ nhật, ngày lễ; kiểm trước để không đi vào ngày cửa hàng nghỉ.
Đi lại giữa các nước và mang hàng theo
Đi lại giữa các nước Schengen bằng tàu, xe khách, máy bay giá rẻ đều phổ biến. Tàu hợp với khoảng cách vừa phải, đi từ trung tâm tới trung tâm, nhưng không thuận tiện khi mang nhiều va li cồng kềnh. Máy bay giá rẻ thường giới hạn hành lý chặt, phí hành lý thêm có thể cao. Xe khách rẻ nhưng chậm.
Đây là lý do người đánh hàng châu Âu thường không tự xách hàng qua nhiều nước. Hàng mua ở mỗi nước để lại cho người mua hộ ở nước đó, hoặc gửi trong nước về một điểm gom. Bản thân người đi chỉ mang hành lý cá nhân, di chuyển nhẹ nhàng. Mang theo người cả chục kiện qua nhiều chặng vừa mệt, vừa dễ thất lạc, vừa tốn phí hành lý.
Dù không có kiểm soát biên giới thường lệ, các nước Schengen vẫn có thể kiểm tra đột xuất, và hải quan mỗi nước vẫn có quyền kiểm tra hàng hoá. Mang theo hộ chiếu, thị thực, giấy tờ đặt chỗ, và hoá đơn mua hàng giá trị cao suốt hành trình.
Một lưu ý an toàn: các ga tàu, trung tâm mua sắm đông người ở các thành phố du lịch châu Âu có nạn móc túi. Người đi lấy hàng thường mang thẻ, tiền và hoá đơn giá trị, nên càng cần chia nhỏ tiền, giữ giấy tờ trong túi kín, không để va li hàng không người trông.
Tiền tệ và thanh toán khi đi nhiều nước
Không phải nước Schengen nào cũng dùng euro. Một số nước thành viên dùng đồng tiền riêng, ví dụ Ba Lan, Séc, Hungary, Thuỵ Sĩ. Chuyến đi qua các nước này cần tính phí đổi tiền nhiều lần.
Thẻ quốc tế tiện nhưng có phí. Mỗi giao dịch bằng ngoại tệ thường chịu phí chuyển đổi của ngân hàng phát hành thẻ. Hỏi ngân hàng về mức phí và hạn mức trước chuyến đi; nhiều giao dịch nhỏ cộng dồn lại không nhỏ.
Khi máy thanh toán hỏi trả bằng tiền gì. Một số máy cho chọn trả bằng tiền nội địa của nước đó hoặc quy đổi sang tiền của thẻ ngay tại chỗ. Tỷ giá quy đổi tại chỗ có thể kém hơn; tìm hiểu trước để chọn có ý thức.
Tiền mặt mang theo có giới hạn khai báo. Mang tiền mặt lượng lớn ra vào khu vực có nghĩa vụ khai báo theo quy định của nước đi và nước đến. Việt Nam cũng có quy định khai báo ngoại tệ khi xuất nhập cảnh. Kiểm quy định hiện hành, và hạn chế mang tiền mặt lớn vì lý do an toàn.
Ghi chép theo từng đồng tiền. Mỗi hoá đơn ghi rõ đồng tiền, quy đổi về đồng Việt Nam theo tỷ giá thực trả. Không làm việc này ngay, về nhà sẽ không biết chuyến đi lời hay lỗ.
Gom hàng và gửi về một lần
Chuyến đi nhiều nước sinh ra hàng ở nhiều nơi. Cách gọn nhất là chọn một điểm gom chính, thường là người mua hộ ở nước có nhiều hàng nhất hoặc có tuyến gửi về Việt Nam tốt nhất. Hàng ở các nước khác gửi trong khu vực về điểm gom (giao hàng nội khối thường đơn giản hơn gửi quốc tế), rồi đóng thùng gửi về một lần.
Điểm cần chú ý là hàng từ nước ngoài khối Schengen hoặc ngoài EU (ví dụ Anh, Thuỵ Sĩ) khi gửi sang điểm gom trong EU có thể phát sinh thủ tục hải quan và thuế ở chiều vào EU. Với hàng mua ở các nước đó, thường đơn giản hơn là gửi riêng về Việt Nam.
Khi đóng thùng, bản kê hàng ghi xuất xứ theo nhãn từng món, không ghi chung nước gom. Hàng kinh doanh khai đúng là hàng kinh doanh với đơn vị gửi. Giữ hoá đơn của từng nước, sắp theo thùng, để khi khai trị giá và khi khách hỏi đều có chứng từ.
Thời điểm gửi cũng nên tính. Hàng mua cuối chuyến cần vài ngày để tới điểm gom; người mua hộ cần thêm thời gian kiểm và đóng thùng. Thống nhất trước ngày gửi dự kiến và báo khách theo ngày đó cộng thời gian vận chuyển, đừng báo theo ngày bạn về tới Việt Nam.
Danh sách việc trước chuyến đi
Một chuyến đi nhiều nước cần chuẩn bị từ sớm. Danh sách dưới đây giúp không bỏ sót những việc mất thời gian nhất:
- Kiểm danh sách nước thuộc Schengen hiện hành và quyết định nước điểm đến chính.
- Chuẩn bị hồ sơ thị thực theo yêu cầu hiện hành của cơ quan lãnh sự, khai đúng mục đích chuyến đi; tính thời gian xét hồ sơ.
- Mua bảo hiểm du lịch đáp ứng yêu cầu của hồ sơ thị thực và đủ cho chuyến đi.
- Thống nhất với người mua hộ ở từng nước: lịch gặp, danh sách cửa hàng cần đi, điểm gom hàng, cách gửi về.
- Hỏi ngân hàng về thẻ: phí giao dịch ngoại tệ, hạn mức, thông báo đi nước ngoài để thẻ không bị khoá.
- Kiểm lịch nghỉ lễ của từng nước trong thời gian đi, giờ mở cửa ngày Chủ nhật.
- Chuẩn bị danh sách hàng theo nước, kèm giá trần, ảnh, mã sản phẩm.
- Hỏi đại lý hải quan ở Việt Nam về cách nhập các nhóm hàng định mua trước khi đi, không phải sau khi về.
Việc cuối cùng thường bị bỏ qua nhất. Đi xa mua hàng về rồi mới biết nhóm hàng đó cần giấy tờ không có là tình huống tốn kém nhất của cả chuyến đi.
Chuyến đi có đáng không: tính chi phí và giá trị
Chi phí chuyến đi gồm vé máy bay đường dài, thị thực, chỗ ở, đi lại giữa các nước, ăn uống, bảo hiểm du lịch. Với người bán nhỏ, tổng chi phí này thường lớn hơn tiền lời của phần hàng mang về trong một chuyến. Nếu chỉ tính bằng tiền hàng, chuyến đi gần như luôn lỗ.
Giá trị thật của chuyến đi nằm ở chỗ khác: gặp người mua hộ, xây lòng tin, thống nhất cách làm việc; thấy tận mắt nguồn hàng, phát hiện mẫu mới, hiểu giá thật; chụp ảnh tư liệu nguồn hàng cho shop (không thấy mặt người, không chụp nơi cấm chụp). Những thứ này nâng chất lượng mọi đợt hàng sau.
Ví dụ giả định: một shop đầu tư một chuyến mỗi năm, sau chuyến đi thay đổi danh mục, bỏ ba món bán chậm, thêm năm món mới thấy tại chỗ, thống nhất lại phí công và lịch gửi với hai người mua hộ. Doanh thu các tháng sau tăng, hàng lỗi giảm. Chuyến đi đáng giá vì những thay đổi đó, không vì mấy va li hàng.
Nếu chưa có người mua hộ quen ở châu Âu và chưa có khách đều cho hàng châu Âu, chuyến đi đầu tiên nên coi là chuyến khảo sát: chi tiêu tối thiểu cho hàng, tập trung tìm người, tìm nguồn, ghi chép. Mua nhiều ngay chuyến đầu khi chưa hiểu thị trường là cách nhanh nhất để mang về một va li hàng khó bán.
Câu hỏi thường gặp
Đi lấy hàng có xin được thị thực du lịch Schengen không?
Mục đích chuyến đi khai trong hồ sơ phải đúng thực tế. Thị thực du lịch dành cho du lịch, thăm thân; mục đích công việc, thương mại có loại thị thực và hồ sơ riêng. Kiểm với cơ quan lãnh sự của nước điểm đến chính về loại thị thực phù hợp với chuyến đi của bạn.
Nộp hồ sơ thị thực Schengen ở đại sứ quán nước nào?
Theo nguyên lý chung, nộp tại cơ quan lãnh sự của nước là điểm đến chính, nơi bạn ở lâu nhất. Nếu thời gian ở các nước bằng nhau, thường nộp tại nước nhập cảnh đầu tiên. Quy định cụ thể và thay đổi do cơ quan lãnh sự công bố, nên kiểm trước khi nộp.
Thị thực Schengen có dùng để sang Anh được không?
Không. Anh không thuộc khối Schengen và có chính sách thị thực riêng. Nếu chuyến đi có Anh, cần xin thị thực Anh riêng và tính thời gian xét hồ sơ. Kiểm thông tin chính thức hiện hành.
Mua hàng ở nhiều nước rồi mang hết theo hành lý về có được không?
Hàng mua để kinh doanh không nên đi theo hành lý như đồ dùng cá nhân. Khi nhập cảnh Việt Nam, hành lý vượt tiêu chuẩn hoặc có tính chất thương mại phải khai báo và nộp thuế theo quy định hiện hành. Gửi hàng qua kênh hàng hoá có khai báo là cách an toàn hơn.
Nên đi lấy hàng châu Âu vào mùa nào?
Mùa sale mùa đông (đầu năm) và mùa sale mùa hè (giữa năm) có giá tốt nhưng đông người. Mùa thấp điểm du lịch thường vé và chỗ ở rẻ hơn. Nếu mục đích chính là gặp người mua hộ và xem nguồn hàng, mùa thấp điểm có thể hợp hơn.
Có nên thuê người dẫn đường hay phiên dịch khi đi châu Âu?
Ở nhiều thành phố lớn, tiếng Anh dùng được trong cửa hàng, và người mua hộ thường là người dẫn đường tốt nhất. Phiên dịch chuyên nghiệp chỉ cần khi làm việc với nhà cung cấp, xưởng sản xuất bằng tiếng bản địa. Với người bán nhỏ đi cửa hàng bán lẻ, thường không cần.