Đánh hàng ngoại là việc người bán nhỏ tự chọn mặt hàng, tự mua ở nước ngoài (tại chợ, cửa hàng hay trên sàn bán lẻ) rồi đưa về Việt Nam để bán lại theo lô nhỏ, thay vì lấy lại của một mối sỉ trong nước. Người đánh hàng có thể tự bay sang Bangkok, Seoul, Tokyo, nhờ người quen ở Mỹ gom hàng, hoặc ngồi ở nhà đặt trên sàn nước ngoài rồi thuê bên vận chuyển đưa về.
Khác biệt lớn nhất với nhập khẩu doanh nghiệp nằm ở quy mô và người đứng tên: doanh nghiệp nhập theo hợp đồng, đứng tên trên tờ khai, có bộ chứng từ đầy đủ; người đánh hàng thường mua lẻ hoặc sỉ nhỏ, đi qua kênh chuyển phát, gom hàng hay thuê bên làm thủ tục. Lô nhỏ giúp vốn ít vẫn bắt đầu được, nhưng cũng kéo theo những giới hạn pháp lý mà người mới hay bỏ qua. Bài này đi qua từng khâu, đặt hai mô hình cạnh nhau và gợi một lộ trình ba bước.
Đánh hàng ngoại gồm những khâu nào
Nhìn từ ngoài, đánh hàng giống một chuyến mua sắm lớn. Nhìn từ trong, đó là một chuỗi khoảng mười khâu nối nhau, khâu nào hở cũng làm mất lãi: chọn mặt hàng và thị trường nguồn; tìm chỗ bán (chợ, cửa hàng, sàn, người bán cá nhân); thoả thuận số lượng và trả tiền; kiểm hàng trước khi đóng; đóng gói; vận chuyển quốc tế; làm thủ tục khi hàng vào Việt Nam; nhận và kiểm lại; đưa lên kệ hoặc lên trang bán; cuối cùng là chăm sóc khách, đổi trả, bảo hành.
Người mới thường chỉ nghĩ tới khâu mua, vì đó là phần vui nhất và thấy ngay chênh lệch giá. Trong thực tế, phần lớn rủi ro lại nằm ở các khâu sau: hàng vỡ khi gửi, kiện bị giữ vì thiếu giấy tờ, tiền cước đội lên vì kiện cồng kềnh, hàng về chậm qua mùa bán. Một người đánh hàng lâu năm thường giỏi nhất không phải ở chỗ chọn hàng đẹp mà ở chỗ biết trước mỗi khâu tốn bao nhiêu thời gian và tiền, từ đó quyết định có nên mua món đó hay không.
Không phải khâu nào cũng phải tự làm. Có người tự đi chợ nhưng thuê bên gom hàng vận chuyển; có người đặt trên sàn rồi gửi về kho trung chuyển; có người chỉ nhận đơn đặt trước rồi nhờ người ở nước ngoài mua. Dù thuê ai, người bán vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng với khách và với cơ quan quản lý về nguồn gốc món hàng mình bán.
Khác nhập khẩu doanh nghiệp ở năm điểm
Hai mô hình cùng đưa hàng ngoại về, nhưng vận hành khác nhau từ gốc. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau để thấy người bán nhỏ đang đứng ở đâu.
| Tiêu chí | Đánh hàng lô nhỏ | Nhập khẩu doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Quy mô một lô | Vài chục tới vài trăm món, nhiều mẫu, mỗi mẫu ít | Theo hợp đồng, thường số lượng lớn, ít mẫu hơn |
| Người mua bên kia | Chợ, cửa hàng bán lẻ, sàn, người bán cá nhân | Nhà sản xuất, nhà phân phối, có hợp đồng ngoại thương |
| Đứng tên khi hàng vào | Thường qua bên chuyển phát, bên gom hàng hoặc đại lý | Doanh nghiệp đứng tên trên tờ khai hải quan |
| Chứng từ | Hoá đơn bán lẻ, biên nhận, ảnh chụp đơn sàn — dễ thiếu | Hợp đồng, hoá đơn thương mại, vận đơn, tờ khai, chứng từ thuế |
| Hàng chuyên ngành | Khó đáp ứng công bố, kiểm tra khi lô nhỏ, không có pháp nhân | Làm được thủ tục công bố, kiểm tra theo quy định hiện hành |
Từ bảng có thể thấy đánh hàng lô nhỏ linh hoạt và cần ít vốn, đổi lại hồ sơ mỏng hơn. Hồ sơ mỏng không có nghĩa là được phép làm tuỳ ý: hàng đưa về để bán vẫn là hàng thương mại và phải đi theo quy định về hàng thương mại. Nếu mặt hàng thuộc nhóm phải công bố hay kiểm tra (mỹ phẩm, thực phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện…), lô nhỏ không được miễn chỉ vì nhỏ. Đây là chỗ nhiều người mới nghĩ sai và bị giữ hàng ngay lô thứ hai, thứ ba.
Người đánh hàng lô nhỏ thường là ai
Chủ shop online một ngách. Bán mẹ và bé, mỹ phẩm, đồ ăn vặt, đồ gia dụng nhỏ hoặc thời trang; cần mẫu mới đều đặn để giữ khách quen, mỗi mẫu chỉ vài chục món. Với họ, đánh hàng là cách tạo khác biệt so với hàng đại trà ai cũng có.
Tiểu thương ở chợ, cửa hàng nhỏ. Đã có điểm bán và khách vãng lai, muốn thêm một dòng hàng ngoại để kéo khách. Họ thường đi một hai chuyến mỗi năm vào trước mùa bán lớn.
Người Việt đang sống ở nước ngoài. Du học sinh, người lao động, người định cư nhận mua hộ cho người thân hoặc cho một shop ở nhà. Thuận lợi là gần nguồn, khó khăn là thời gian và giới hạn pháp lý ở cả hai đầu.
Người mới muốn thử kinh doanh. Vốn ít, chưa có khách, thường bắt đầu bằng nhận đơn đặt trước trong vòng bạn bè. Nhóm này dễ ôm hàng theo trào lưu nhất và cũng dễ bỏ qua chi phí ẩn nhất.
Người bán hàng xách tay theo chuyến. Đi công tác, du lịch rồi mua thêm để bán. Đây là nhóm sát ranh giới pháp lý nhất, vì hành lý cá nhân và hàng buôn được đối xử khác nhau; danh mục hàng xách tay của trang có bài riêng về ranh giới này.
Vì sao hàng ngoại lô nhỏ vẫn có chỗ đứng
Câu hỏi đầu tiên của người mới thường là: hàng ngoại bây giờ siêu thị và sàn trong nước đều có, đánh hàng còn ý nghĩa gì? Câu trả lời nằm ở khoảng trống mà kênh nhập khẩu lớn để lại. Nhà phân phối chính hãng chỉ đưa về những mã bán được số lượng lớn; hàng trăm mẫu mã, màu, cỡ còn lại không bõ công làm thủ tục cho từng mã. Người bán nhỏ lấp vào chỗ đó: một kiểu áo chỉ có ở chợ sỉ Bangkok, một món đồ bếp chỉ bán ở Nhật, một cỡ giày hiếm ở outlet Mỹ.
Thứ hai là niềm tin vào nguồn. Một bộ phận khách hàng sẵn sàng trả thêm để mua từ người họ biết đã tận tay chọn hàng, có ảnh hoá đơn, có video tại cửa hàng. Thứ ba là tốc độ: shop nhỏ ra mẫu mới nhanh hơn chuỗi bán lẻ, vì không phải chờ duyệt kế hoạch nhập cả năm.
Nhưng chỗ đứng này hẹp và đổi nhanh. Khi một mặt hàng đủ lớn, nhà phân phối chính thức sẽ đưa về với giá tốt hơn và có bảo hành, lúc đó lợi thế của người đánh hàng biến mất. Vì vậy người làm lâu thường không bám một mã hàng mà bám một năng lực: biết chọn, biết tính, biết đưa hàng về đúng cách, và có tệp khách tin mình.
Giới hạn và rủi ro phải chấp nhận từ đầu
Hành lý không phải hàng buôn. Hàng mang theo người được đối xử như hành lý cá nhân trong tiêu chuẩn cho phép; hàng mang về để bán là hàng thương mại. Dùng hành lý để chở hàng buôn có thể bị coi là vi phạm, bị tạm giữ, xử phạt theo quy định hiện hành.
Hàng chuyên ngành không có lối tắt. Mỹ phẩm, thực phẩm, sữa, đồ chơi trẻ em, đồ điện thường phải công bố hoặc kiểm tra trước khi lưu thông. Người bán nhỏ không có pháp nhân phù hợp thì nên hỏi đại lý làm thủ tục hải quan trước khi mua, đừng mua xong mới hỏi.
Tỷ giá và phí thẻ ăn vào lãi. Giá niêm yết bằng ngoại tệ, tiền bạn trả bằng đồng Việt Nam qua thẻ hay chuyển khoản, chênh lệch và phí chuyển đổi có thể bào mòn cả phần lãi của một lô nhỏ.
Bảo hành gần như do bạn gánh. Hàng mua lẻ ở nước ngoài thường không được hãng bảo hành tại Việt Nam. Khi khách mang lại, người bán phải tự xử lý, nên giá bán cần chừa phần cho rủi ro này.
Vốn đọng lâu hơn tưởng. Từ lúc trả tiền tới lúc hàng về có thể mất vài tuần; cộng thời gian bán, một vòng vốn thường dài hơn hẳn so với lấy hàng sỉ trong nước.
Lộ trình ba bước cho người bắt đầu
Không có công thức chung, nhưng phần lớn người làm bền đi theo một trình tự tương tự: thử nhỏ, đo thật, rồi mới mở rộng. Dưới đây là khung gọn để bạn tự điền chi tiết theo hoàn cảnh mình.
- Chọn một thị trường và một nhóm hàng. Dựa trên khách bạn đang có hoặc dễ tiếp cận nhất, không dựa trên thứ đang nổi trên mạng. Kiểm trước nhóm hàng đó có thuộc diện phải công bố, kiểm tra hay không.
- Làm một lô thử thật nhỏ. Chọn số lượng mà nếu bán không hết bạn vẫn chịu được. Ghi lại mọi khoản chi, kể cả phí thẻ, tiền xe, tiền băng keo, để biết giá về tay thật.
- Đo sau ba mươi ngày. Bán được bao nhiêu phần, lãi thật sau mọi chi phí là bao nhiêu, khách phản hồi gì về chất lượng và thời gian chờ. Số liệu này quyết định có làm lô thứ hai hay không.
- Chuẩn hoá trước khi tăng số lượng. Lập sổ ghi chép nhập hàng, giữ chứng từ từng lô, tìm hiểu tư cách kinh doanh phù hợp. Tăng số lượng khi giấy tờ chưa theo kịp là tăng rủi ro.
- Chỉ mở thị trường thứ hai khi thị trường đầu chạy ổn. Mỗi thị trường có cách đi, cách trả tiền, cách gửi hàng riêng; học hai thứ cùng lúc là cách nhanh nhất để mắc sai lầm đôi.
Bước khó nhất thường là bước ba, vì người mới hay đánh giá lô đầu bằng cảm giác ("bán cũng chạy") thay vì con số. Một bảng tính đơn giản trên điện thoại là đủ, miễn là ghi đủ và ghi ngay.
Đánh hàng ngoại khác đánh hàng Trung Quốc ở đâu
Trung Quốc vẫn là nguồn hàng gần và quen nhất với người bán Việt, nên đáng dùng làm mốc so sánh. Điểm khác đầu tiên là cấu trúc nguồn: ở Trung Quốc có nhà máy và chợ sỉ khổng lồ bán theo số lượng lớn với giá xưởng; ở Thái, Hàn còn chợ sỉ thời trang, nhưng ở Nhật, Mỹ, châu Âu người bán nhỏ chủ yếu mua ở giá bán lẻ, săn mùa giảm giá, outlet, rồi dựa vào khác biệt mẫu mã và niềm tin nguồn gốc chứ không dựa vào giá xưởng.
Điểm khác thứ hai là đường về. Hàng Trung Quốc có đường bộ ngắn và hệ thống gom hàng dày đặc; hàng từ Nhật, Mỹ, châu Âu chủ yếu đi máy bay hoặc gom hàng đường biển, thời gian và chi phí mỗi ký thường cao hơn, nên hàng nhẹ, nhỏ, giá trị trên mỗi ký cao mới hợp.
Điểm khác thứ ba là khách. Khách mua hàng Nhật, Mỹ, Âu thường quan tâm nguồn gốc và chính hãng hơn, nên chứng từ mua hàng, ảnh hoá đơn và sự trung thực về nguồn trở thành một phần của sản phẩm. Nếu bạn đang làm hàng Trung Quốc và muốn mở thêm nguồn khác, đừng mang nguyên cách tính giá theo cân, theo khối sang; hãy tính lại theo cấu trúc chi phí của thị trường mới.
Câu hỏi thường gặp
Đánh hàng ngoại có cần nhiều vốn không?
Không nhất thiết. Một lô thử có thể chỉ vài chục món nếu bạn đặt qua sàn hoặc nhờ người mua hộ. Tự bay sang chợ thì phải cộng vé, chỗ ở, đi lại, nên số vốn hàng cần đủ lớn để chi phí chuyến đi chia ra mỗi món không quá nặng. Hãy tính chi phí chuyến đi như một khoản cố định rồi chia cho số món dự kiến.
Đánh hàng và order khác nhau thế nào?
Đánh hàng là bạn mua về trước rồi bán ra, chịu rủi ro tồn kho. Order là khách đặt và cọc trước, bạn mới mua theo đơn, ít tồn kho hơn nhưng khách phải chờ và bạn chịu trách nhiệm khi không mua được hàng. Nhiều người kết hợp cả hai: hàng chạy thì đánh sẵn, hàng lạ thì nhận order.
Người không biết ngoại ngữ có đánh hàng được không?
Được, nhất là ở chợ sỉ Thái, Hàn nơi người bán quen khách Việt và dùng máy tính để bấm giá. Ứng dụng dịch trên điện thoại giúp nhiều. Tuy vậy với sàn bán lẻ nước ngoài, việc đọc điều khoản giao hàng, đổi trả và mô tả sản phẩm cần cẩn thận hơn; dịch máy đôi khi sai đúng chỗ quan trọng.
Có nên bắt đầu bằng hàng hiệu không?
Người mới không nên. Hàng hiệu vốn lớn, nhiều cửa hàng giới hạn số lượng mỗi khách, rủi ro hàng giả khi mua qua trung gian cao, và khách đòi hỏi chứng từ kỹ. Nên bắt đầu bằng hàng tiêu dùng giá vừa, ít thủ tục, để học quy trình trước khi đặt cược vốn lớn.
Hàng đánh về có phải dán nhãn phụ tiếng Việt không?
Hàng hoá lưu thông trên thị trường Việt Nam nhìn chung phải có nhãn theo quy định về nhãn hàng hoá, với hàng nhập khẩu thường là nhãn phụ tiếng Việt. Yêu cầu cụ thể tuỳ nhóm hàng; bạn nên tra quy định hiện hành hoặc hỏi người làm thủ tục trước khi bán, nhất là khi bán trên sàn có kiểm duyệt.
Đánh hàng ngoại có phải là nhập khẩu tiểu ngạch không?
Không hẳn. Tiểu ngạch thường chỉ hoạt động mua bán của cư dân, thương nhân ở vùng biên giới qua cửa khẩu phụ, lối mở theo quy chế riêng. Đánh hàng từ Nhật, Mỹ, châu Âu chủ yếu đi bằng máy bay, chuyển phát, gom hàng, nên không gọi là tiểu ngạch; chữ này hay bị dùng sai trong rao vặt.