Người bán nhỏ có năm con đường chính để đưa hàng ngoại về: tự sang tận nơi lấy hàng; đặt trên sàn bán lẻ nước ngoài rồi gửi về; nhờ người ở nước ngoài mua hộ; mang theo người khi đi lại; hoặc đi chính ngạch qua một doanh nghiệp nhập khẩu. Mỗi con đường khác nhau về vốn tối thiểu, thời gian, mức kiểm soát chất lượng và độ vững của chứng từ.
Không có con đường đúng cho mọi người; có con đường hợp với quy mô và nhóm hàng của bạn ở thời điểm này. Bài phân tích từng con đường, đặt chúng vào một bảng so sánh, rồi gợi cách chuyển dần từ con đường này sang con đường khác khi shop lớn lên. Riêng việc mang hàng theo người được nói kỹ ở ranh giới pháp lý, vì đây là chỗ người mới hay hiểu sai nhất.
Con đường 1: tự sang tận nơi lấy hàng
Đây là hình ảnh quen thuộc nhất của nghề: bay sang Bangkok, Seoul hay Đài Bắc, đi chợ sỉ từ sáng sớm hoặc xuyên đêm, chọn từng mẫu, trả tiền tại sạp, gom về một điểm rồi giao cho bên gom hàng chuyển về Việt Nam. Ưu điểm lớn nhất là được sờ tận tay, so trực tiếp nhiều sạp, thương lượng tại chỗ và gặp được người bán để giữ mối lâu dài.
Nhược điểm là chi phí cố định cao. Vé máy bay, chỗ ở, ăn uống, đi lại, thời gian không bán hàng ở nhà đều là chi phí; chúng không đổi dù bạn mua nhiều hay ít. Vì vậy con đường này chỉ có lý khi giá trị lô hàng đủ lớn để chia chi phí chuyến đi ra mỗi món ở mức chấp nhận được. Ví dụ giả định: nếu chi phí chuyến đi bằng một phần năm tổng tiền hàng, mỗi món đã gánh thêm hai mươi phần trăm trước khi tính cước.
Con đường này hợp với thị trường có chợ sỉ thật sự (Thái, Hàn, Đài Loan), nhóm hàng nhiều mẫu cần chọn bằng mắt như thời trang, phụ kiện, và với người đã có tệp khách đủ để tiêu thụ một lô cỡ vừa. Với thị trường xa như Mỹ, châu Âu, người bán nhỏ ít khi đi riêng để lấy hàng; thường kết hợp chuyến công tác, thăm thân, du lịch, và khi đó phải nhớ rằng hàng mua để bán không phải hành lý cá nhân.
Con đường 2: đặt trên sàn bán lẻ nước ngoài
Các sàn bán lẻ lớn ở Mỹ, Nhật, Hàn, châu Âu cho phép mua từ xa: bạn đặt hàng, trả bằng thẻ quốc tế, và hàng được gửi thẳng về Việt Nam nếu người bán chịu gửi quốc tế, hoặc gửi tới một kho trung chuyển ở nước đó rồi kho gom lại chuyển về. Ưu điểm là vốn tối thiểu thấp, không tốn chi phí đi lại, so giá được nhiều người bán, theo dõi đơn rõ ràng.
Nhược điểm là không được sờ hàng. Ảnh trên sàn có thể khác hàng thật; người bán bên thứ ba trên sàn lớn có người uy tín, có người không; đánh giá có thể bị làm giả. Nhiều người bán trên sàn nước ngoài không gửi quốc tế, buộc bạn dùng kho trung chuyển và chịu thêm một lớp phí, một lớp rủi ro thất lạc. Đổi trả xuyên biên giới gần như không thực tế với món giá trị thấp.
Con đường này hợp với hàng chuẩn hoá (cùng mã thì giống nhau), hàng chính hãng có mã sản phẩm rõ ràng, đồ ít cần thử như đồ bếp, phụ kiện, sách tranh không chữ, đồ thể thao theo cỡ chuẩn. Nó kém hợp với thời trang cần xem chất vải, mỹ phẩm (rủi ro hàng giả và vướng công bố) và hàng có điện áp khác.
Con đường 3: nhờ người ở nước ngoài mua hộ
Người Việt ở nước ngoài như du học sinh, người lao động, người định cư thường nhận mua hộ cho người quen hoặc cho shop ở nhà. Họ đi cửa hàng, săn giảm giá, gom hàng rồi gửi về theo thùng. Ưu điểm là có người tận nơi kiểm hàng, mua được ở cửa hàng không bán online, và tận dụng được mùa giảm giá tại chỗ.
Rủi ro nằm ở niềm tin và giấy tờ. Bạn chuyển tiền trước cho một cá nhân; nếu người đó chậm, mua sai, hay biến mất, gần như không có cơ chế đòi lại ngoài thoả thuận giữa hai người. Cũng cần nhớ người mua hộ chịu sự ràng buộc của luật nước họ đang sống: thị thực du học hay lao động thường có giới hạn về hoạt động kinh doanh, và việc mua số lượng lớn ở một số cửa hàng có thể bị hạn chế. Bạn không nên đẩy người mua hộ vào chỗ vi phạm.
Con đường này hợp khi bạn có người thật sự tin được, thoả thuận rõ phí công, cách chứng minh giá mua (ảnh hoá đơn), cách xử lý khi hàng hết, và gửi hàng bằng kênh có chứng từ. Danh mục hàng xách tay và order của trang có bài riêng về cách làm việc với người mua hộ.
Con đường 4: mang theo người — và ranh giới pháp lý
Bản chất. Hàng nằm trong hành lý ký gửi hoặc xách tay của người đi chuyến bay. Nhiều người coi đây là cách nhanh nhất, rẻ nhất, vì không tốn cước riêng và hàng về cùng người.
Ranh giới. Hành lý của người xuất nhập cảnh được xét trong tiêu chuẩn hành lý cá nhân theo quy định hiện hành; hàng mang về để bán là hàng thương mại. Khi số lượng, chủng loại cho thấy mục đích kinh doanh, hàng có thể bị yêu cầu làm thủ tục như hàng nhập khẩu, nộp thuế, hoặc bị tạm giữ, xử phạt nếu không khai báo đúng.
Rủi ro thường bị coi nhẹ. Nhờ người khác mang hộ để chia nhỏ số lượng là cách nhiều người nghĩ tới, nhưng đây chính là kiểu làm có thể bị coi là lẩn tránh quy định, và người cầm hộ cũng chịu trách nhiệm về hành lý của mình. Không bao giờ nhận cầm hộ kiện hàng không rõ bên trong.
Khi nào hợp lý. Mang theo vài mẫu thử để chụp ảnh, hỏi khách, với số lượng hợp lý và khai báo đúng khi được hỏi; hàng cho lô bán thật thì đi kênh gửi hàng có chứng từ. Nếu không chắc số lượng nào là hợp lý, hỏi trực tiếp cơ quan hải quan trước chuyến đi.
Con đường 5: đi chính ngạch qua doanh nghiệp
Khi lô hàng đủ lớn hoặc nhóm hàng phải công bố, kiểm tra, người bán nhỏ có thể thuê một doanh nghiệp làm nhập khẩu uỷ thác, hoặc tự lập doanh nghiệp để đứng tên nhập khẩu. Hàng đi theo hợp đồng mua bán, có hoá đơn thương mại, vận đơn, tờ khai hải quan, chứng từ nộp thuế. Đổi lại, bạn có bộ chứng từ đủ để bán trên sàn có kiểm duyệt, bán cho cửa hàng khác, đấu thầu nhỏ, và yên tâm khi bị kiểm tra.
Nhược điểm là chi phí cố định mỗi lô (phí làm thủ tục, phí uỷ thác nếu có) và yêu cầu về số lượng, giấy tờ từ phía người bán nước ngoài. Chợ sỉ và cửa hàng bán lẻ không phải lúc nào cũng xuất được hoá đơn đủ cho hồ sơ nhập khẩu; người bán nhỏ có khi phải đổi nguồn sang nhà phân phối có giấy tờ.
Đây thường là điểm đến khi shop lớn lên, không phải điểm xuất phát. Bài về chính ngạch hoá nguồn hàng ở các trang chuyên nhập khẩu đã nói chi tiết; ở đây chỉ cần nhớ: nếu ngay từ đầu nhóm hàng của bạn bắt buộc phải công bố hay kiểm tra, con đường này không còn là lựa chọn mà là điều kiện.
Chuyển dần giữa các con đường khi shop lớn lên
Hiếm có shop nào giữ nguyên một con đường từ đầu tới cuối. Một lộ trình hay gặp là: bắt đầu bằng đặt sàn hoặc nhờ người mua hộ để học quy trình với vốn nhỏ; khi đã có khách đều và hiểu chi phí, chuyển sang tự đi chợ sỉ vài chuyến mỗi năm để có mẫu riêng; khi một nhóm hàng đủ lớn hoặc bắt buộc phải có chứng từ đầy đủ, tách nhóm đó sang nhập chính ngạch qua doanh nghiệp.
Mỗi lần chuyển là một lần thay đổi cấu trúc chi phí. Từ đặt sàn sang tự đi, chi phí cố định tăng mạnh nhưng giá mua có thể giảm và mẫu mã tốt hơn; từ tự đi sang chính ngạch, chi phí thủ tục tăng nhưng rủi ro pháp lý giảm và mở ra kênh bán mới như sàn có kiểm duyệt, bán sỉ lại cho cửa hàng khác. Trước mỗi lần chuyển, hãy làm lại bảng giá về tay cho con đường mới với số lượng dự kiến, không suy từ con đường cũ.
Một tín hiệu cho thấy đã đến lúc chuyển là khi bạn bắt đầu phải từ chối đơn vì con đường hiện tại không đáp ứng được: khách đòi hoá đơn, sàn đòi chứng từ nguồn gốc, số lượng vượt quá mức một người mua hộ xoay xở được, hay hàng bị giữ lặp lại vì thiếu giấy tờ. Ngược lại, nếu lượng bán chưa ổn định, giữ con đường nhẹ vốn thêm một thời gian không có gì sai; chuyển quá sớm là gánh chi phí cố định khi chưa có doanh số để chia.
So sánh năm con đường
Bảng tóm tắt dưới đây giúp bạn thấy mỗi con đường đổi gì lấy gì. Con số trong ngoặc là mức tương đối, không phải số thật.
| Con đường | Vốn tối thiểu | Kiểm soát chất lượng | Độ vững chứng từ | Hợp nhất với |
|---|---|---|---|---|
| Tự sang lấy hàng | Cao (chi phí chuyến đi) | Cao | Trung bình (hoá đơn sạp, vận đơn gom hàng) | Thời trang, phụ kiện, thị trường gần có chợ sỉ |
| Đặt sàn nước ngoài | Thấp | Thấp tới trung bình | Trung bình (đơn sàn, vận đơn) | Hàng chuẩn hoá, có mã rõ ràng |
| Nhờ người mua hộ | Thấp tới trung bình | Trung bình, phụ thuộc người mua | Thấp tới trung bình | Hàng cửa hàng, mùa giảm giá ở nước xa |
| Mang theo người | Thấp | Cao | Thấp, rủi ro pháp lý nếu là hàng buôn | Mẫu thử số lượng hợp lý |
| Chính ngạch qua doanh nghiệp | Cao (chi phí thủ tục) | Tuỳ nguồn | Cao | Lô lớn, hàng phải công bố, kiểm tra |
Phần lớn shop nhỏ dùng kết hợp hai ba con đường: tự đi cho thời trang, đặt sàn cho phụ kiện chuẩn hoá, và đi chính ngạch cho nhóm hàng bắt buộc. Quan trọng là biết mỗi món đang đi đường nào và giữ chứng từ tương ứng, thay vì để mọi thứ trộn lẫn trong cùng một thùng.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên chọn con đường nào trước?
Với vốn ít, đặt sàn nước ngoài hoặc nhờ người mua hộ đáng tin là cách học quy trình rẻ nhất. Khi đã có khách đều và hiểu chi phí, bạn mới cân nhắc tự đi chợ sỉ. Con đường chính ngạch nên tìm hiểu sớm nếu nhóm hàng của bạn thuộc diện phải công bố hoặc kiểm tra.
Kho trung chuyển ở nước ngoài là gì?
Là địa chỉ nhận hàng ở nước nguồn do bên vận chuyển cung cấp. Bạn mua trên sàn và cho giao tới kho đó; kho nhận, có thể chụp ảnh, gom nhiều đơn rồi gửi về Việt Nam. Cách này giúp mua được ở người bán không gửi quốc tế, nhưng thêm một khâu phí và một khâu có thể thất lạc.
Có thể dùng nhiều con đường cho cùng một lô không?
Có, nhưng nên tách chứng từ theo từng phần. Ví dụ phần mua ở chợ đi gom hàng, phần mua trên sàn đi kho trung chuyển. Trộn lẫn khiến khó đối chiếu khi thiếu hàng và khó chứng minh nguồn gốc từng món.
Đi chính ngạch có làm hàng đắt hơn nhiều không?
Chi phí thủ tục mỗi lô là khoản cố định, nên lô càng nhỏ thì mỗi món gánh càng nặng. Với lô lớn, chi phí này chia ra mỗi món nhỏ dần. Đổi lại bạn có chứng từ đầy đủ, ít rủi ro bị giữ hàng hay bị sàn gỡ sản phẩm.
Nhờ người quen đi du lịch mang hàng về có được không?
Mang đồ dùng cá nhân, quà trong tiêu chuẩn hành lý là chuyện bình thường. Còn nhờ mang hàng để bán, nhất là chia nhỏ cho nhiều người để mỗi người dưới mức phải khai, có thể bị coi là lẩn tránh quy định, và người mang chịu rủi ro thay bạn. Không nên làm.
Con đường nào giữ được khách lâu nhất?
Không phụ thuộc con đường mà phụ thuộc sự ổn định và trung thực. Khách quay lại khi hàng đúng mô tả, đúng hẹn, và người bán nói rõ nguồn mua, thời gian chờ, chính sách đổi trả. Con đường có chứng từ vững giúp bạn giữ được lời hứa đó dễ hơn.