Pin lithium, nước hoa và mỹ phẩm có cồn, bình xịt có áp suất, nam châm mạnh, sơn móng tay, chất tẩy rửa thuộc nhóm hàng nguy hiểm hoặc hàng hạn chế khi vận chuyển bằng đường hàng không. Chúng có thể gây cháy, rò, nổ hoặc làm nhiễu thiết bị máy bay, nên bị giới hạn số lượng, đòi đóng gói và khai báo riêng, hoặc bị từ chối hẳn tuỳ hãng và tuyến.
Người bán nhỏ hay phát hiện điều này quá muộn: hàng đã mua, kho trung chuyển báo không gửi được, hoặc kiện bị giữ lại ở khâu soi chiếu. Bài giải thích vì sao từng nhóm bị hạn chế, những câu nên hỏi bên vận chuyển trước khi mua, và các lựa chọn đường gửi. Bài không phải hướng dẫn khai báo hàng nguy hiểm; việc đó do người có chuyên môn và bên vận chuyển thực hiện theo quy định hiện hành.
Vì sao hàng tiêu dùng bình thường lại thành hàng nguy hiểm
Ngành hàng không quốc tế có bộ quy tắc riêng về hàng nguy hiểm, được các hãng bay và hãng vận chuyển áp dụng, chia hàng nguy hiểm thành nhiều nhóm như chất nổ, khí nén, chất lỏng dễ cháy, chất rắn dễ cháy, chất oxy hoá, chất độc, chất ăn mòn, pin và các chất khác. Nhiều món hàng tiêu dùng rơi vào các nhóm này mà người mua không để ý: nước hoa có cồn là chất lỏng dễ cháy; bình xịt khử mùi, keo xịt tóc là khí nén có áp suất; pin lithium có thể tự bốc cháy khi chập hoặc hỏng.
Trên mặt đất, những món này nằm trong nhà bạn hằng ngày mà không gây chuyện. Trên máy bay, môi trường khác hẳn: áp suất và nhiệt độ thay đổi, kiện bị xếp chồng chặt trong khoang kín, một đám cháy nhỏ trong khoang hàng khó phát hiện và khó dập. Vì vậy quy tắc ưu tiên phòng ngừa: giới hạn số lượng, yêu cầu đóng gói đặc biệt, khai báo rõ, hoặc không nhận.
Mỗi hãng vận chuyển còn có chính sách riêng chặt hơn quy tắc chung. Có hãng chuyển phát chỉ nhận một số loại pin khi đi kèm thiết bị, có bên gom hàng không nhận nước hoa, có bưu chính không nhận bình xịt. Chính sách đổi theo thời gian, nên câu trả lời đúng năm ngoái chưa chắc còn đúng hôm nay.
Pin lithium: ba trường hợp khác nhau
Pin nằm trong thiết bị. Ví dụ đồng hồ thông minh, tai nghe không dây, máy cạo râu sạc. Đây là trường hợp thường được chấp nhận rộng rãi nhất, với điều kiện thiết bị tắt, được bảo vệ không bật ngẫu nhiên, pin trong giới hạn dung lượng và số lượng mà bên vận chuyển quy định.
Pin đóng kèm thiết bị nhưng tách rời. Ví dụ máy ảnh kèm pin dự phòng trong hộp. Quy định chặt hơn, số lượng pin kèm theo bị giới hạn, cực pin phải được bảo vệ chống chập.
Pin rời, sạc dự phòng. Đây là nhóm bị hạn chế nhiều nhất. Nhiều bên vận chuyển hàng hoá thông thường không nhận pin rời hoặc sạc dự phòng, hoặc chỉ nhận qua kênh hàng nguy hiểm riêng với chi phí và thủ tục cao. Trong hành lý hành khách, sạc dự phòng thường chỉ được mang theo người, không được để trong hành lý ký gửi, và có giới hạn dung lượng theo quy định của hãng bay.
Pin hỏng, pin phồng. Pin bị lỗi, bị thu hồi hoặc có dấu hiệu phồng thường bị cấm vận chuyển bằng đường hàng không. Hàng điện tử cũ chưa kiểm pin là rủi ro bị giữ lại.
Điều người bán nhỏ nên làm. Trước khi mua hàng có pin số lượng, hỏi bên vận chuyển nhận trường hợp nào trong ba trường hợp trên, giới hạn bao nhiêu, cần giấy tờ gì như bảng thông số an toàn của pin. Không tháo pin ra để gửi riêng hay giấu pin trong kiện.
Nước hoa, mỹ phẩm có cồn và chất lỏng dễ cháy
Nước hoa, xịt thơm, nước tẩy trang có cồn, dung dịch rửa tay khô, sơn móng tay và chất rửa sơn móng là những món người bán mỹ phẩm hay muốn gửi. Phần lớn chúng chứa dung môi dễ cháy. Ở số lượng tiêu dùng, chúng có thể được gửi theo quy định về lượng hạn chế với đóng gói phù hợp, nhưng nhiều bên vận chuyển chọn cách đơn giản là không nhận, hoặc chỉ nhận ở một số tuyến, một số dịch vụ.
Ngoài chuyện an toàn bay, mỹ phẩm còn vướng một lớp thủ tục khác khi về Việt Nam: mỹ phẩm đưa ra thị trường phải được công bố theo quy định hiện hành. Hai lớp này độc lập. Một kiện nước hoa có thể được hãng bay nhận chở đúng quy tắc nhưng vẫn không bán được hợp pháp nếu chưa có công bố; ngược lại, có công bố rồi vẫn phải tìm đường gửi chấp nhận chất lỏng dễ cháy.
Với người bán nhỏ, cách thực tế là hỏi rõ bên vận chuyển trước khi mua: họ có nhận nước hoa và mỹ phẩm có cồn không, giới hạn dung tích mỗi chai và tổng mỗi kiện, yêu cầu đóng gói thế nào, có tính thêm phí không. Câu trả lời mơ hồ kiểu cứ gửi đi, bọc kỹ là được là tín hiệu họ có thể khai báo không đúng, và kiện của bạn sẽ là kiện gặp rắc rối khi bị soi chiếu.
Bình xịt, nam châm và một số món ít ai ngờ
Bình xịt có áp suất. Keo xịt tóc, xịt khử mùi, xịt chống nắng dạng phun, xịt côn trùng, bình xịt sơn chứa khí nén hoặc khí hoá lỏng, có thể nổ khi áp suất thay đổi hoặc bị va đập. Nhiều bên không nhận bình xịt trong hàng hoá thông thường.
Nam châm mạnh. Loa, đồ chơi nam châm, bộ nam châm đất hiếm có thể tạo từ trường đủ làm nhiễu thiết bị dẫn đường; hàng có từ trường vượt ngưỡng quy định phải khai báo hoặc che chắn. Người bán nhỏ thường không đo được, nên hỏi bên vận chuyển trước với hàng có nam châm lớn.
Bật lửa, diêm, nhiên liệu. Gần như luôn bị cấm trong hàng gửi thông thường. Kể cả bật lửa trang trí, nếu còn nhiên liệu hoặc từng chứa nhiên liệu, cũng có thể bị giữ.
Chất tẩy rửa mạnh, hoá chất làm vườn. Có thể là chất ăn mòn hoặc độc; ngoài quy định vận chuyển còn vướng quy định nhập khẩu hoá chất.
Dao, kéo, đồ có lưỡi. Không phải hàng nguy hiểm theo nghĩa cháy nổ, nhưng nhiều bên có quy định đóng gói riêng, và một số loại dao có thể bị hạn chế nhập theo quy định hiện hành về vũ khí thô sơ, công cụ hỗ trợ. Đồ bếp thông thường khác dao có tính chất vũ khí; hỏi trước nếu không chắc.
Nhóm hàng và câu nên hỏi trước khi mua
Bảng dưới gom các nhóm hay gặp với người bán nhỏ và câu hỏi cụ thể cho bên vận chuyển. Câu trả lời của từng bên có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian.
| Nhóm hàng | Vì sao bị hạn chế | Câu nên hỏi bên vận chuyển |
|---|---|---|
| Thiết bị có pin lithium | Nguy cơ cháy khi chập, hỏng | Nhận pin trong thiết bị, kèm thiết bị hay pin rời? Giới hạn số lượng, dung lượng? Cần tài liệu gì? |
| Sạc dự phòng, pin rời | Nguy cơ cháy cao, năng lượng lớn | Có kênh nào nhận không? Nếu không, đừng mua để gửi theo đường thường |
| Nước hoa, mỹ phẩm có cồn, sơn móng | Chất lỏng dễ cháy | Có nhận không, giới hạn mỗi chai và mỗi kiện, đóng gói thế nào, phụ phí? |
| Bình xịt | Khí nén, nguy cơ nổ | Có nhận không, những loại nào? |
| Đồ có nam châm mạnh | Nhiễu thiết bị máy bay | Có cần đo hoặc che chắn không? |
| Đồ điện tử cũ | Pin không rõ tình trạng | Có nhận hàng đã qua sử dụng có pin không, cần kiểm gì? |
Nếu bên vận chuyển trả lời rõ, bằng văn bản, kèm điều kiện, bạn có cơ sở để quyết định. Nếu không ai nhận một nhóm hàng qua đường hàng không, cân nhắc đường biển (vẫn có quy tắc hàng nguy hiểm riêng) hoặc bỏ nhóm hàng đó khỏi kế hoạch.
Đừng giấu, đừng khai sai
Một lời khuyên hay được truyền miệng là cứ bọc kỹ, ghi là quần áo hay đồ dùng. Đây là lời khuyên nguy hiểm theo hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất là an toàn: nếu kiện chứa pin hay chất dễ cháy gặp sự cố mà không ai biết để xử lý đúng cách, hậu quả có thể ảnh hưởng tới cả chuyến bay. Nghĩa thứ hai là pháp lý và tiền bạc: hàng nguy hiểm khai sai khi bị phát hiện qua soi chiếu có thể bị giữ, bị tiêu huỷ, người gửi có thể bị xử lý theo quy định, và bên vận chuyển thường không bồi thường cho hàng khai sai.
Với người bán nhỏ, kiện bị phát hiện còn kéo theo cả lô gom hàng bị kiểm tra kỹ hơn, làm chậm hàng của những người khác đi chung. Bên gom hàng có thể từ chối làm việc tiếp với người gửi đã khai sai.
Cách làm đúng đơn giản hơn nhiều: tách hàng thông thường và hàng có vấn đề ra hai kế hoạch. Hàng thông thường gửi như bình thường. Hàng có pin, có cồn, có áp suất chỉ mua khi đã có đường gửi được chấp nhận, khai đúng, đóng gói đúng theo hướng dẫn của bên nhận chở, và chấp nhận chi phí cao hơn đi kèm.
Khi đi lấy hàng và mang theo người
Người đi chợ sỉ hay mang theo sạc dự phòng, mua thêm vài chai nước hoa, bình xịt làm quà. Ở hành lý hành khách, quy tắc khác với hàng gửi: sạc dự phòng, pin rời thường chỉ được mang trong hành lý xách tay; chất lỏng trong hành lý xách tay bị giới hạn dung tích mỗi chai và tổng; một số bình xịt, chất dễ cháy bị cấm hoặc giới hạn cả trong hành lý ký gửi. Chi tiết theo quy định của hãng bay và cơ quan an ninh hàng không, kiểm trước chuyến bay.
Điều quan trọng hơn: hành lý dành cho đồ dùng cá nhân. Mang hàng có pin, nước hoa với số lượng buôn trong hành lý vừa vướng quy định an toàn bay, vừa vướng quy định về hàng thương mại khi nhập cảnh. Đây là chỗ hai lớp rủi ro chồng lên nhau, và người bán nhỏ nên tránh hẳn.
Nếu chuyến đi có mục đích xem hàng, cách an toàn là mua một hai món mẫu để kiểm chất lượng, mang theo đúng quy định của hãng bay, còn lô hàng thật thì đặt qua kênh có nhận chở hàng nguy hiểm với điều kiện rõ ràng, hoặc chọn nhóm hàng khác không vướng.
Câu hỏi thường gặp
Gửi đồng hồ thông minh, tai nghe không dây về Việt Nam có được không?
Thường được chấp nhận vì pin nằm trong thiết bị, nhưng vẫn phải trong giới hạn số lượng, dung lượng và điều kiện đóng gói của bên vận chuyển. Gửi số lượng lớn có thể bị yêu cầu tài liệu về pin. Hỏi trước khi mua theo lô.
Vì sao bên vận chuyển này nhận nước hoa mà bên khác không?
Mỗi bên có chính sách riêng, phụ thuộc vào việc họ có năng lực xử lý hàng nguy hiểm theo quy tắc hàng không hay không, và tuyến bay họ dùng. Bên nhận thường có điều kiện về dung tích, đóng gói và phí; hãy yêu cầu điều kiện bằng văn bản.
Gửi sạc dự phòng bằng đường biển có được không?
Đường biển cũng có quy tắc về hàng nguy hiểm, pin lithium vẫn là hàng phải khai báo và đóng gói theo quy định. Một số bên gom hàng biển nhận với điều kiện riêng, nhiều bên không nhận với lô lẻ. Hỏi cụ thể trước khi mua.
Kiện bị giữ vì có pin thì xử lý thế nào?
Liên hệ bên vận chuyển để biết món nào bị giữ và lựa chọn: tách món đó ra, gửi lại theo kênh khác, trả về người gửi hay huỷ. Thường phần hàng còn lại vẫn được gửi tiếp. Chi phí xử lý có thể phát sinh; đó là lý do nên hỏi trước khi mua.
Mỹ phẩm không có cồn có bị hạn chế khi gửi không?
Kem dưỡng, sữa rửa mặt không dễ cháy thường không phải hàng nguy hiểm, nhưng vẫn là chất lỏng hoặc dạng kem cần đóng gói chống rò. Ngoài ra mỹ phẩm để bán vẫn phải đáp ứng yêu cầu công bố khi lưu thông ở Việt Nam, bất kể gửi bằng đường nào.