Mặt hàng đầu tiên nên là món ít thủ tục, bền khi vận chuyển, nhẹ so với giá trị, có sẵn người hỏi mua và không cần bảo hành phức tạp. Đó không nhất thiết là món đang nổi trên mạng; món nổi thường cũng là món nhiều người đánh về nhất, giá bị kéo xuống nhanh nhất.
Bài đưa ra sáu câu hỏi để lọc. Mỗi câu loại đi một kiểu rủi ro cụ thể; món nào qua được cả sáu là ứng viên tốt cho lô thử. Các ví dụ dùng hàng từ Thái, Hàn, Nhật, Mỹ và châu Âu, con số đều là ví dụ giả định để minh hoạ cách nghĩ.
Vì sao lô đầu nên chọn hàng "chán" một chút
Lô đầu có hai mục tiêu: học quy trình và kiếm tiền, theo đúng thứ tự đó. Nếu lô đầu thất bại vì hàng bị giữ, hàng vỡ hoặc khách trả lại hàng loạt, bạn mất cả tiền lẫn tinh thần mà vẫn chưa học được cách chọn hàng. Vì vậy món đầu tiên nên là món ít biến số nhất, để nếu có lỗi thì lỗi nằm ở khâu bạn kiểm soát được.
Những món "chán" như túi vải, đồ bếp bằng thép không gỉ, khăn, áo thun, đồ dùng văn phòng ít khi lên xu hướng, nhưng chúng ít thủ tục, chịu được va đập, khách mua lại theo nhu cầu. Lãi trên mỗi món có thể không cao, nhưng lô đầu giúp bạn đo được những thứ quan trọng hơn: phí gửi thật, thời gian về thật, tỷ lệ hư hỏng thật, khách của mình phản ứng với hàng ngoại ra sao.
Khi đã có số liệu từ lô đầu, bạn mới đủ căn cứ để thử những món rủi ro hơn với vốn lớn hơn. Đây là thứ tự mà phần lớn người bán bền đi qua, dù ít ai kể lại vì nó không hấp dẫn bằng câu chuyện một món hàng bán hết trong một buổi.
Câu 1 và 2: thủ tục và độ bền
Món này có thuộc nhóm phải công bố, kiểm tra hay cấp phép không? Mỹ phẩm, thực phẩm, thực phẩm chức năng, sữa và đồ ăn trẻ em, đồ chơi trẻ em, đồ điện, thiết bị y tế, thuốc đều là những nhóm thường vướng quản lý chuyên ngành theo quy định hiện hành. Với lô đầu, hãy loại các nhóm này trừ khi bạn đã có đối tác làm thủ tục đúng. Câu hỏi này đứng đầu vì nó quyết định hàng có về được không, chứ không chỉ quyết định lãi.
Món này có chịu được hành trình vài nghìn cây số không? Kiện hàng quốc tế bị xếp chồng, quăng quật, đổi phương tiện nhiều lần, có khi nằm chờ ở kho ẩm. Đồ gốm, thuỷ tinh, đồ có góc nhọn dễ thủng bao bì, đồ dễ móp như hộp thiếc trang trí đều đòi đóng gói kỹ và vẫn có tỷ lệ hỏng. Chất lỏng có thể rò, đồ có pin có thể bị từ chối chở. Lô đầu nên chọn món mà nếu bị đè hay rơi thì vẫn bán được.
Ví dụ giả định. Hai ứng viên từ Nhật: một bộ chén gốm và một bộ dao bếp. Bộ chén đẹp, khách thích, nhưng đóng gói cồng kềnh, dễ vỡ. Bộ dao gọn, bền, nhưng là hàng có lưỡi sắc, cần hỏi trước bên vận chuyển có nhận không và gói thế nào. Không món nào hoàn hảo; câu hỏi giúp bạn thấy trước việc phải làm.
Câu 3 và 4: khối lượng và khách quen
Giá trị trên mỗi ký có đủ cao không? Cước quốc tế tính theo cân thực hoặc cân quy đổi theo thể tích, lấy số lớn hơn. Món nhẹ nhưng cồng kềnh (gối, thú bông, hộp rỗng) bị tính theo thể tích và đắt bất ngờ. Một cách tự kiểm đơn giản: lấy giá bán dự kiến chia cho cân tính cước của món đó; con số càng cao thì phần cước càng nhỏ trong giá về tay. So hai ba ứng viên bằng con số này thay vì so giá mua.
Đã có ai hỏi mua món này chưa? Món tốt nhất cho lô đầu là món đã có ít nhất vài người hỏi thật, không phải lượt thích. Hỏi khách cũ, đăng một bài khảo sát trong nhóm khách, hoặc nhận đặt trước vài chiếc. Nếu không ai hỏi, bạn không chỉ bán hàng mà còn phải tạo nhu cầu, việc đó tốn tiền quảng cáo và thời gian mà lô đầu không nên gánh.
Ví dụ giả định. Một shop thời trang nhận được nhiều câu hỏi về áo khoác gió mỏng từ Hàn. Áo nhẹ, gấp gọn, không vướng thủ tục chuyên ngành, đã có người hỏi. Đây là ứng viên qua được bốn câu đầu; hai câu còn lại sẽ quyết định nên lấy bao nhiêu mẫu.
Câu 5 và 6: vòng đời mẫu và hậu mãi
Mẫu này còn bán được bao lâu? Hàng thời trang theo mùa có thể chỉ bán tốt vài tuần; nếu hàng về chậm qua mùa, bạn ôm tồn. Hàng gia dụng, đồ dùng cá nhân có vòng đời dài hơn, chịu được thời gian gửi đường xa. Đặt thời gian gửi dự kiến cạnh vòng đời mẫu: nếu thời gian gửi chiếm gần hết vòng đời thì món đó không hợp với đường gửi bạn đang dùng.
Khi hỏng hay khách không vừa ý thì xử lý thế nào? Đồ điện, đồ điện tử, đồng hồ cần bảo hành; hàng mua lẻ ở nước ngoài thường không được hãng bảo hành tại Việt Nam, nên người bán phải tự gánh. Quần áo, giày cần đổi cỡ; đổi về nước nguồn gần như không thể, nên bạn phải có cách xử lý trong nước. Lô đầu nên chọn món ít phải bảo hành và có bảng cỡ rõ.
Ví dụ giả định. Một máy xay nhỏ từ Mỹ qua được câu khối lượng và khách quen, nhưng vướng điện 110V, phích cắm khác, cần bảo hành động cơ. Món này hợp cho người đã có kinh nghiệm hơn là cho lô đầu.
Áp sáu câu hỏi vào năm ngách quen thuộc
Bảng dưới áp các câu hỏi vào năm ngách người bán nhỏ hay chọn. Đây là xu hướng chung để tham khảo, không thay việc tra quy định của đúng món bạn định nhập.
| Ngách | Món dễ cho lô đầu | Món nên để sau | Lý do chính |
|---|---|---|---|
| Mẹ và bé | Khăn, quần áo sơ sinh, túi đựng đồ | Sữa, đồ ăn dặm, đồ chơi có pin | Thực phẩm và đồ chơi trẻ em vướng quản lý chuyên ngành |
| Mỹ phẩm | Phụ kiện trang điểm (cọ, bông, hộp đựng) | Kem, son, dưỡng da | Mỹ phẩm phải công bố trước khi bán |
| Gia dụng | Đồ bếp thép không gỉ, hộp đựng, khăn | Đồ điện, đồ gốm lớn | Điện áp khác, dễ vỡ, cần bảo hành |
| Thời trang | Áo thun, áo khoác mỏng, túi vải | Đồ hiệu, giày cao cấp | Vốn lớn, rủi ro thật giả, khách đòi chứng từ |
| Đồ ăn vặt | Nên để sau cùng | Phần lớn mặt hàng | Hạn dùng, an toàn thực phẩm, nhãn và kiểm tra |
Đồ ăn vặt nằm cuối bảng không phải vì không bán được, mà vì nó gom đủ mọi rủi ro: hạn dùng ngắn, dễ vỡ, phải đáp ứng quy định an toàn thực phẩm và nhãn. Nhiều người bắt đầu bằng đồ ăn vặt vì vốn ít và khách thích, rồi vấp ngay ở khâu thủ tục. Nếu vẫn muốn làm, hãy hỏi kỹ người làm thủ tục trước.
Tín hiệu cho thấy một món không hợp lô đầu
Ngoài sáu câu hỏi, có vài tín hiệu nhanh giúp loại bớt ứng viên ngay khi đứng ở quầy hay lướt sàn. Gặp một trong các tín hiệu dưới đây, hãy ghi lại món đó cho các lô sau thay vì mua ngay.
- Người bán ở chợ hoặc trên sàn không trả lời được món làm từ chất liệu gì, sản xuất ở đâu, dùng điện áp nào — bạn sẽ không có gì để trả lời khách.
- Món mang nhãn hiệu nổi tiếng nhưng giá thấp bất thường so với cửa hàng của hãng: nguy cơ hàng nhái nhãn hiệu, người bán lại cũng có thể bị xử lý.
- Món cần lắp đặt, cấu hình hoặc kích hoạt bằng tài khoản theo vùng: rủi ro không dùng được ở Việt Nam và khách quay lại đòi hoàn tiền.
- Món có nhiều cỡ, nhiều màu mà bạn chỉ lấy được một phần: khách hỏi cỡ không có sẽ làm tỷ lệ chốt đơn thấp hơn dự tính.
- Món có hạn dùng ngắn hoặc cần bảo quản lạnh: thời gian gửi và thời gian bán cộng lại có thể vượt hạn an toàn.
- Món đòi đóng gói riêng tốn nhiều vật liệu (hộp cứng, xốp chèn): phí đóng gói và thể tích tính cước sẽ ăn vào lãi.
- Món chính bạn còn chưa hiểu cách dùng: tư vấn sai một lần là mất khách, nhất là với đồ cho trẻ nhỏ và đồ dùng trên da.
Danh sách này không cấm món nào vĩnh viễn. Nó chỉ nói rằng món đó cần thêm kinh nghiệm, chứng từ hoặc vốn, những thứ người mới thường chưa có ở lô đầu. Khi đã chạy được vài lô ổn định, bạn có thể quay lại từng món với sự chuẩn bị đầy đủ hơn.
Một lưu ý về nhãn hiệu và hàng nhái
Ở các chợ sỉ nước ngoài, hàng mang hình hoặc tên của nhãn hiệu nổi tiếng đôi khi nằm lẫn với hàng không nhãn. Người bán nhỏ hay nghĩ mình chỉ mua vài chục món thì không sao, nhưng hàng giả mạo nhãn hiệu là hàng bị cấm lưu thông, và người bán lại vẫn có thể bị thu giữ hàng, xử phạt theo quy định hiện hành, chưa kể bị sàn khoá gian hàng khi chủ nhãn hiệu khiếu nại.
Cách an toàn cho lô đầu là chọn hàng không nhãn hoặc nhãn riêng của nhà sản xuất nhỏ, có hoá đơn mua rõ ràng. Nếu muốn bán hàng chính hãng của một nhãn hiệu lớn, hãy mua ở cửa hàng của hãng hoặc đại lý chính thức, giữ hoá đơn, và nói rõ với khách nơi mua. Không dùng những cách gọi mập mờ như hàng loại một, hàng như chính hãng để mô tả sản phẩm.
Từ danh sách ứng viên tới lô thử
Sau khi lọc, bạn thường còn ba bốn món. Đừng lấy cả bốn với số lượng lớn; hãy lấy ít của mỗi món để so. Ví dụ giả định: bốn mẫu, mỗi mẫu một ri hoặc vài chiếc, tổng vốn hàng nằm trong mức bạn chấp nhận mất. Ghi riêng giá về tay, thời gian bán hết và phản hồi của khách cho từng mẫu.
Sau lô thử, xếp hạng bốn mẫu theo lãi thật trên mỗi ngày vốn nằm (lãi chia cho số ngày từ lúc trả tiền tới lúc bán hết), không theo lãi trên mỗi món. Một món lãi mỗi chiếc thấp nhưng bán hết trong một tuần có thể tốt hơn món lãi cao nhưng nằm kho hai tháng.
Món đứng đầu là ứng viên cho lô thứ hai với số lượng lớn hơn. Món đứng cuối nên dừng, kể cả khi bạn thích nó. Cảm tình với mẫu hàng là thứ đắt nhất trong nghề đánh hàng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn món đang nổi trên mạng xã hội?
Có thể thử nhưng không nên đặt vốn chính vào đó. Món nổi thường bị nhiều người đánh về cùng lúc, giá bán rơi nhanh, và khi hàng của bạn về tới nơi thì trào lưu có thể đã qua. Nếu muốn thử, hãy nhận đặt trước thay vì đánh sẵn.
Làm sao biết một món có phải công bố hay kiểm tra không?
Bắt đầu từ việc xác định món đó thuộc nhóm nào (mỹ phẩm, thực phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện…), rồi tra danh mục quản lý chuyên ngành hiện hành hoặc hỏi đại lý làm thủ tục hải quan. Hỏi trước khi mua, kèm ảnh và mô tả chất liệu, công dụng để được trả lời đúng.
Có nên chọn hàng mình thích dùng?
Hiểu sản phẩm là lợi thế khi tư vấn khách, nhưng sở thích cá nhân không thay được việc kiểm cầu. Hãy dùng sở thích để chọn ngách, rồi dùng sáu câu hỏi để lọc món cụ thể trong ngách đó.
Một lô thử nên có bao nhiêu mẫu?
Đủ để so sánh nhưng không quá nhiều để theo dõi. Ba tới năm mẫu là khoảng hợp lý với phần lớn shop nhỏ; quá nhiều mẫu mỗi mẫu một chiếc thì khó đọc kết quả, quá ít thì không có gì để so.
Hàng thủ công, hàng làm tay có hợp cho lô đầu không?
Có thể hợp nếu nhẹ, bền và không thuộc nhóm hạn chế như gỗ chưa xử lý, đồ có nguồn gốc động vật hoang dã. Điểm cần lưu ý là mỗi chiếc khác nhau một chút, nên ảnh bán hàng phải chụp đúng chiếc khách nhận để tránh tranh chấp.