Black Friday là ngày thứ Sáu sau Lễ Tạ ơn (thứ Năm thứ tư của tháng Mười Một), Cyber Monday là thứ Hai ngay sau đó; quanh hai ngày này là mùa giảm giá lớn nhất năm ở Mỹ, kéo dài tới các đợt xả hàng sau Giáng sinh. Với người bán nhỏ làm hàng Mỹ, đây là mùa có biên lời tốt nhất nhưng cũng dễ hỏng việc nhất nếu chỉ đi săn theo cảm hứng.
Người làm tốt mùa này đều chuẩn bị từ trước một tháng: biết khách cần gì, lập danh sách món và giá trần, gom đơn đặt trước có cọc, chuẩn bị người mua và chỗ nhận hàng ở Mỹ, tính trước cước và thời gian hàng về khi các hãng vận chuyển đều quá tải. Bài này đi qua lịch mùa sale, cách lập danh sách, các giới hạn thường gặp và cách xử lý khi hàng hết hoặc về trễ.
Lịch mùa giảm giá cuối năm ở Mỹ
Thứ tự các đợt dưới đây khá ổn định qua nhiều năm, nhưng ngày bắt đầu và độ sâu giảm giá do từng nhà bán lẻ quyết định, nên luôn kiểm lại thông báo của năm đó.
- Đầu và giữa tháng Mười Một: nhiều nhà bán lẻ chạy giảm giá sớm, gọi là "trước Black Friday"; một số món đã về mức giá gần với ngày chính.
- Lễ Tạ ơn và Black Friday: đợt lớn nhất cho cửa hàng vật lý lẫn trực tuyến, nhiều món giới hạn số lượng, có món chỉ giảm trong vài giờ.
- Cuối tuần sau Black Friday và Cyber Monday: trọng tâm chuyển sang mua trực tuyến, nhiều mã giảm giá cho đồ điện tử, phần mềm, quần áo.
- Tháng Mười Hai trước Giáng sinh: giảm giá rải rác, nhưng thời gian giao hàng trong nước Mỹ chậm dần vì quá tải; hàng đặt sát lễ có thể không kịp gom thùng.
- Sau Giáng sinh và đầu tháng Một: mùa xả hàng tồn và hàng khách trả lại; quần áo mùa đông, đồ trang trí lễ giảm sâu.
Ở Canada, ngày 26 tháng Mười Hai (Boxing Day) là một đợt giảm giá lớn tương tự. Người bán làm cả hai thị trường thường chia vốn cho hai đợt thay vì dồn hết vào Black Friday.
Bốn tuần chuẩn bị trước ngày giảm giá
Một lịch chuẩn bị gọn cho người bán nhỏ, tính ngược từ ngày Black Friday:
- Tuần thứ tư trước: rà lại sổ bán hàng năm trước hoặc mấy tháng gần đây, chọn mười đến hai mươi món khách hỏi nhiều; hỏi thẳng khách quen họ đang chờ món gì.
- Tuần thứ ba: với mỗi món, ghi giá thường ngày ở Mỹ và đặt giá trần (mức cao nhất bạn chịu mua mà vẫn có lời sau khi cộng cước, thuế, phí); món không xuống tới giá trần thì bỏ, không tiếc.
- Tuần thứ hai: đăng danh sách cho khách đặt trước, nhận cọc, nói rõ: chỉ mua nếu giá xuống tới mức đã báo, hết hàng thì hoàn cọc, thời gian về dự kiến.
- Tuần cuối: chốt với người mua ở Mỹ: ai mua món nào, ở kênh nào, thẻ nào, hạn mức bao nhiêu; chuẩn bị địa chỉ nhận và chỗ chứa hàng; hỏi trước lịch gom thùng và thời gian vận chuyển mùa cao điểm.
- Trong đợt giảm giá: mua theo danh sách, ghi ngay giá mua và mã đơn vào bảng chung; món không có trong danh sách chỉ mua nếu khách đã đặt hoặc bạn chắc chắn bán được.
- Sau đợt: đối chiếu đơn mua với đơn khách, báo ngay cho khách món nào mua được, món nào hết, hoàn cọc phần hết trong vài ngày.
Danh sách và giá trần là hai thứ cứu người bán khỏi cơn mua quá tay. Khi đang đứng trong cửa hàng đông người hay đang nhìn đồng hồ đếm ngược trên trang giảm giá, quyết định theo con số đã viết sẵn tỉnh táo hơn nhiều so với quyết định tại chỗ.
Giới hạn mua mỗi khách và cách người bán nhỏ xử lý đúng mực
Những món giảm sâu nhất thường đi kèm giới hạn: mỗi khách chỉ được mua một hai chiếc, mỗi tài khoản một đơn, hoặc hàng chỉ bán tại cửa hàng. Nhà bán lẻ làm vậy để món giảm giá đến được nhiều người mua cuối, không bị người mua đi bán lại vét sạch. Họ có quyền huỷ đơn vượt giới hạn, thậm chí khoá tài khoản.
Cách làm đúng mực là coi giới hạn như một ràng buộc thật khi nhận đơn đặt trước. Nếu một người mua ở Mỹ chỉ mua được hai chiếc món đó, bạn chỉ nhận hai đơn cho món đó từ người mua đó. Lập nhiều tài khoản giả, nhờ người không quen đứng tên mua hộ hàng loạt, dùng thủ thuật để vượt giới hạn là đi ngược điều khoản của nhà bán lẻ và có thể dẫn đến bị huỷ cả đơn lẫn tài khoản, kéo theo khách của bạn mất hàng.
Thực tế, những món bị giới hạn chặt thường là món "câu khách" với số lượng rất ít. Người bán nhỏ làm bền thường không đặt cược vào chúng mà tập trung vào các món giảm giá rộng, đủ hàng, có thể mua theo số lượng vừa phải mà không phạm điều khoản.
Chia việc với người mua ở Mỹ trong những ngày cao điểm
Trong mấy ngày quanh Black Friday, một người mua ở Mỹ không thể vừa xếp hàng ở cửa hàng, vừa canh trang giảm giá trực tuyến, vừa trả lời tin nhắn của shop. Muốn không rối, hãy chia việc từ trước. Một cách đơn giản là tách danh sách thành ba phần: món chỉ có ở cửa hàng (đi sớm, mua theo thứ tự ưu tiên), món mua trực tuyến (đặt sẵn trong giỏ, canh giờ mở bán), món mua sau đợt chính (giá giảm vẫn kéo dài vài ngày).
Thống nhất một bảng chung để người mua ghi ngay: tên món, nơi mua, giá thực trả, mã đơn, trạng thái (đã mua, hết hàng, bị huỷ). Shop ở Việt Nam chỉ xem bảng và báo khách, không nhắn hỏi liên tục. Thống nhất luôn quyền quyết định tại chỗ: nếu món A hết, người mua có được tự mua món thay thế B không, trong khoảng giá nào. Không có quy tắc này, người mua hoặc bỏ lỡ cơ hội, hoặc mua những thứ shop không bán được.
Về tiền, thoả thuận rõ ai ứng trước, hạn mức bao nhiêu, khi nào hoàn lại, phí công tính theo món hay theo phần trăm giá trị (tỷ lệ do hai bên tự thoả thuận). Người mua ở Mỹ thường là người thân hoặc người quen; chính vì quen nên càng cần ghi rõ, để sau mùa sale không ai thấy mình chịu thiệt.
Tính trước giá về tay trong mùa sale: ví dụ giả định
Mùa sale làm giá mua giảm nhưng các khoản khác có thể tăng (cước mùa cao điểm, phí kho vì hàng nhiều). Ví dụ giả định với một đôi giày chạy bộ, đơn vị tính là "đơn vị tiền" để không gắn với tỷ giá thật:
| Khoản | Ngày thường | Mùa sale | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Giá mua tại Mỹ | 100 | 70 | Giảm 30% (giả định) |
| Thuế bán hàng tại nơi mua | 7 | 5 | Tỷ lệ tuỳ bang, giả định |
| Cước quốc tế phân bổ cho đôi giày | 15 | 18 | Mùa cao điểm có thể tăng |
| Thuế, phí khi nhập về Việt Nam | 12 | 9 | Tính trên trị giá; mức thật theo quy định hiện hành |
| Phí chuyển tiền, chuyển đổi ngoại tệ | 3 | 2 | Theo thẻ hoặc kênh chuyển |
| Dự phòng hàng lỗi, hàng trễ | 3 | 4 | Mùa sale rủi ro trễ cao hơn |
| Giá về tay | 140 | 108 |
Trong ví dụ, giá mua giảm 30 nhưng giá về tay chỉ giảm khoảng 23% vì cước và dự phòng tăng. Người bán nào báo khách "giảm 30% thì shop giảm 30%" sẽ bán lỗ. Hãy tính lại bảng này cho từng món chính trước khi đăng danh sách đặt trước.
Một chi tiết nữa: cước quốc tế thường tính theo khối lượng thực hoặc khối lượng quy đổi theo thể tích, lấy số lớn hơn. Hộp giày rỗng ruột chiếm chỗ nhiều; nhiều người bỏ hộp để giảm cước, nhưng khách mua giày hiệu lại muốn có hộp. Quyết định giữ hay bỏ hộp nên hỏi khách từ lúc nhận đơn và ghi vào giá.
Những rủi ro riêng của mùa sale cuối năm
Hàng hết giữa chừng. Món giảm sâu có thể hết sau vài phút. Báo trước với khách là đơn đặt trước chỉ thành khi mua được, hết hàng thì hoàn cọc; giữ đúng lời này là cách giữ khách.
Đơn bị nhà bán lẻ huỷ. Đơn có thể bị huỷ vì sai giá, hết kho, nghi gian lận thanh toán. Chờ tới khi đơn chuyển sang trạng thái đã giao cho bên vận chuyển mới báo khách là "đã chắc".
Hàng về địa chỉ Mỹ chậm. Vận chuyển nội địa Mỹ quá tải từ cuối tháng Mười Một tới hết năm. Thùng của bạn có thể phải chờ món cuối cùng, kéo theo cả thùng về trễ.
Trang giảm giá giả. Mùa này xuất hiện nhiều trang web và tin quảng cáo nhái nhà bán lẻ lớn, giá thấp bất thường, đòi thanh toán bằng chuyển khoản. Chỉ mua trên trang chính thức, gõ địa chỉ trực tiếp, không bấm vào đường dẫn lạ.
Thẻ bị khoá tạm. Nhiều giao dịch liên tiếp, giá trị lớn, ở nhiều nhà bán lẻ trong một ngày dễ kích hoạt hệ thống chống gian lận của ngân hàng. Người mua ở Mỹ nên báo trước với ngân hàng hoặc chuẩn bị hai phương tiện thanh toán để không đứt giữa chừng.
Mua quá tay vì "giảm sâu". Món không có khách đặt, không nằm trong danh sách mà vẫn mua vì rẻ thường trở thành hàng tồn. Hàng tồn sau mùa sale khó bán vì chính khách của bạn cũng biết giá đã giảm.
Sau mùa sale: giao hàng, báo khách và rút kinh nghiệm
Thùng hàng mùa sale thường về Việt Nam vào khoảng giữa tháng Mười Hai đến tháng Một, trùng mùa mua sắm Tết. Đây là lợi thế nếu bạn giao đúng hẹn, và là thảm hoạ nếu thùng kẹt lại sau Tết. Khi nhận đơn, báo khách thời gian về theo khoảng rộng, cập nhật khi thùng rời Mỹ và khi thùng thông quan.
Khi hàng về, kiểm và giao theo thứ tự đơn đặt trước, đối chiếu từng món với đơn: đúng mẫu, đúng màu, đúng size. Món sai do người mua ở Mỹ nhầm thì báo khách ngay và đưa phương án (đổi món khác, hoàn tiền), không im lặng giao rồi chờ khách phát hiện.
Cuối mùa, ghi lại vào sổ: món nào khách đặt nhiều, món nào hết hàng sớm, món nào mua về bán chậm, giá về tay thực tế của từng món so với dự tính. Bảng này là tài sản quý nhất cho mùa sale năm sau, và cho cả các đợt giảm giá giữa năm như dịp lễ mùa hè hay đợt mua sắm trước mùa tựu trường ở Mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Mua tại cửa hàng hay mua trực tuyến trong dịp Black Friday thì tốt hơn?
Tuỳ món. Một số món giảm sâu chỉ có tại cửa hàng và giới hạn số lượng; nhiều món khác giảm giống nhau trên mạng và tại cửa hàng. Mua trực tuyến dễ ghi chép, ít tốn sức, nhưng có rủi ro đơn bị huỷ. Người mua ở Mỹ thường kết hợp cả hai theo danh sách đã chia sẵn.
Có nên nhận đơn đặt trước mà không lấy cọc trong mùa sale không?
Không nên. Mùa sale vốn bị ứ lâu hơn và rủi ro khách đổi ý cao hơn khi hàng về trễ. Một khoản cọc theo tỷ lệ bạn chọn, ví dụ giả định một phần ba giá trị, giúp lọc khách nghiêm túc và giảm vốn ứ đọng. Ghi rõ điều kiện hoàn cọc khi hết hàng.
Làm sao biết giá giảm trong Black Friday là giảm thật?
Một số nhà bán lẻ nâng giá gốc trước mùa sale để con số giảm trông lớn. Cách kiểm đơn giản là theo dõi giá món đó vài tuần trước, ghi vào bảng, hoặc so với giá ở nhiều nhà bán lẻ khác. Giá trần bạn tự đặt quan trọng hơn con số phần trăm giảm.
Mùa xả hàng sau Giáng sinh có đáng hơn Black Friday không?
Với quần áo mùa đông, đồ trang trí lễ và hàng tồn, mùa xả sau Giáng sinh thường giảm sâu hơn. Đổi lại, size và mẫu còn ít, hàng về Việt Nam sau Tết nên khó bán đồ mùa đông. Đợt này hợp với hàng bán quanh năm hoặc hàng để dành cho mùa sau.
Người mua ở Mỹ dùng thẻ của mình mua hàng cho shop có rủi ro gì?
Rủi ro gồm thẻ bị khoá tạm vì giao dịch dồn dập, đơn bị nghi gian lận, và tranh chấp tiền nong nếu không ghi chép rõ. Nên thống nhất trước hạn mức, cách chuyển tiền ứng trước, bảng ghi từng đơn và hoá đơn, và thời điểm thanh toán lại cho người mua.