Thuế của hàng nhập về để bán không tính trên số tiền bạn "thấy" mà tính trên trị giá hải quan: về nguyên lý là giá thực tế phải trả cho hàng, cộng các chi phí đưa hàng tới cửa khẩu nhập đầu tiên như cước vận chuyển quốc tế và bảo hiểm, theo quy định hiện hành. Từ trị giá này, các loại thuế được tính theo thứ tự: thuế nhập khẩu trước, rồi các khoản thuế khác nếu có, cuối cùng là thuế giá trị gia tăng tính trên nền đã cộng các khoản trước đó.
Bài giải thích nguyên lý của từng lớp, đưa một ví dụ giả định với thuế suất giả định để thấy thứ tự cộng, và nói rõ vì sao khai thấp giá hay khai sai tên hàng là sai, không phải mẹo. Bài không nêu thuế suất thật; thuế suất phụ thuộc mã hàng, xuất xứ và có thể thay đổi. Hãy tra biểu thuế hiện hành hoặc hỏi đại lý làm thủ tục hải quan cho mặt hàng cụ thể.
Trị giá hải quan: nền móng của mọi phép tính
Người mới thường nghĩ thuế tính trên giá ghi ở hoá đơn mua. Thực tế, nền tính thuế nhập khẩu là trị giá hải quan, mà về nguyên lý gồm giá thực tế đã trả hoặc phải trả cho hàng hoá cộng với những khoản chi phí mà quy định yêu cầu cộng vào, trong đó có chi phí vận chuyển và bảo hiểm đến cửa khẩu nhập đầu tiên của Việt Nam. Một số khoản khác như hoa hồng, phí bản quyền liên quan đến hàng hoá cũng có thể phải cộng tuỳ trường hợp.
Điều này giải thích một hiện tượng làm người bán nhỏ bất ngờ: hàng giá mua thấp nhưng cước cao (hàng cồng kềnh từ nước xa) có trị giá tính thuế cao hơn nhiều so với giá mua. Phần cước không chỉ là chi phí riêng; nó còn làm tăng nền tính thuế.
Phương pháp xác định trị giá hải quan có nhiều bước và nhiều trường hợp đặc biệt; các trang chuyên về hải quan đã giải thích chi tiết. Người bán nhỏ chỉ cần nắm hai điều: trị giá xuất phát từ giá thật bạn trả, và hải quan có quyền không chấp nhận trị giá khai báo khi có nghi vấn, rồi xác định lại theo phương pháp quy định.
Các lớp thuế và thứ tự cộng
Lớp 1: thuế nhập khẩu. Tính bằng trị giá hải quan nhân thuế suất nhập khẩu của mã hàng. Thuế suất phụ thuộc vào việc hàng được phân loại vào mã nào và xuất xứ ở đâu; cùng là áo, khác chất liệu có thể khác mã, khác thuế suất.
Lớp 2: các khoản thuế khác nếu có. Một số mặt hàng chịu thêm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường hoặc thuế phòng vệ thương mại theo quy định. Phần lớn hàng tiêu dùng của người bán nhỏ không thuộc diện này, nhưng không nên mặc định; hãy hỏi khi mặt hàng lạ.
Lớp 3: thuế giá trị gia tăng. Về nguyên lý, thuế giá trị gia tăng ở khâu nhập khẩu tính trên trị giá hải quan đã cộng thuế nhập khẩu và các khoản thuế khác ở lớp 2 (nếu có), nhân với thuế suất giá trị gia tăng áp cho hàng đó.
Ngoài thuế còn có phí. Phí làm thủ tục của bên vận chuyển hoặc đại lý, phí lưu kho, phí khai thác là chi phí dịch vụ, không phải thuế. Chúng không nằm trong nền tính thuế ở khâu nhập, nhưng nằm trong giá về tay của bạn.
Vì sao thứ tự quan trọng. Thuế ở lớp sau tính trên nền đã cộng lớp trước, nên tổng thuế không bằng phép cộng đơn giản các thuế suất. Người bán nhỏ tự ước bằng cách cộng thuế suất thường ước thấp hơn thực tế.
Ví dụ giả định với thuế suất giả định
Bảng dưới minh hoạ thứ tự tính cho một lô hàng tiêu dùng không chịu thuế lớp 2. Mọi con số, kể cả thuế suất, là ví dụ giả định để thấy cách cộng, không phải thuế suất của bất kỳ mặt hàng nào.
| Bước | Cách tính | Kết quả (nghìn đồng) |
|---|---|---|
| Giá thực tế phải trả cho hàng | Theo hoá đơn, quy đổi ra đồng Việt Nam | 10.000 |
| Cước và bảo hiểm tới cửa khẩu nhập | Theo chứng từ vận chuyển | 2.000 |
| Trị giá hải quan | 10.000 + 2.000 | 12.000 |
| Thuế nhập khẩu (thuế suất giả định 15%) | 12.000 × 15% | 1.800 |
| Nền tính thuế giá trị gia tăng | 12.000 + 1.800 | 13.800 |
| Thuế giá trị gia tăng (thuế suất giả định 10%) | 13.800 × 10% | 1.380 |
| Tổng thuế phải nộp ở khâu nhập | 1.800 + 1.380 | 3.180 |
Tổng thuế 3.180 trên giá hàng 10.000 tương đương khoảng 31,8 phần trăm giá mua, cao hơn mức 25 phần trăm mà người cộng thô hai thuế suất giả định sẽ ước. Chênh lệch đến từ hai chỗ: cước làm tăng trị giá, và thuế giá trị gia tăng tính trên nền đã có thuế nhập khẩu. Với thuế suất thật của mặt hàng bạn, hãy làm lại bảng này để đưa vào giá về tay.
Vì sao khai thấp giá không phải là mẹo
Trong nghề có những lời gợi ý kiểu khai thấp giá cho đỡ thuế, hay bên gom hàng nhận khai giúp với giá trị thấp hơn giá mua. Về pháp lý, khai trị giá thấp hơn giá thực tế là khai sai, có thể dẫn tới bị xác định lại trị giá, truy thu thuế, xử phạt theo quy định hiện hành, và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị xử lý nặng hơn. Hải quan có cơ sở dữ liệu giá tham chiếu và quyền yêu cầu chứng minh trị giá; một hoá đơn thấp bất thường so với giá thị trường của cùng mặt hàng là dấu hiệu dễ bị chú ý.
Về kinh doanh, khai thấp giá tạo ra chứng từ không khớp với thực tế. Khi bạn cần chứng minh giá vốn cho việc kê khai thuế bán hàng, chứng minh nguồn gốc khi bị kiểm tra, hay khiếu nại bồi thường khi hàng thất lạc, con số trên chứng từ là con số thấp. Bồi thường thất lạc thường dựa trên trị giá khai; khai thấp là tự giới hạn số tiền được bồi thường.
Cũng tương tự với khai sai tên hàng (ghi chung chung để tránh mã hàng có thuế suất cao hơn hay để tránh hàng thuộc diện kiểm tra), và với chia nhỏ lô để mỗi kiện trông như hàng cá nhân. Đây là những cách làm được nêu rõ trong quy định là vi phạm, không phải vùng xám.
Những gì nên giữ để chứng minh trị giá
Chứng minh trị giá dễ hay khó phụ thuộc vào việc bạn giữ giấy tờ ngay từ lúc mua. Danh sách dưới đây là những thứ thường hữu ích:
- Hoá đơn hoặc biên nhận mua có tên người bán, ngày, mô tả hàng, số lượng, đơn giá, tổng tiền.
- Xác nhận đơn hàng trên sàn (bản chụp hoặc tệp), gồm cả phí ship nội địa nước nguồn nếu có.
- Chứng từ thanh toán: sao kê thẻ, biên lai chuyển tiền, ghi rõ số tiền ngoại tệ và số tiền đồng Việt Nam.
- Chứng từ cước vận chuyển quốc tế và bảo hiểm (nếu mua).
- Với hàng mua hộ: hoá đơn gốc người mua hộ chụp lại, kèm thoả thuận phí công và xác nhận đã chuyển tiền.
- Ảnh hàng thật lúc mua và lúc đóng gói, để khớp mô tả với hàng.
Giữ các chứng từ này theo từng lô, đặt tên tệp có mã lô. Khi hải quan hay bên vận chuyển yêu cầu, bạn trả lời được trong vài phút thay vì vài ngày, và kiện ít bị lưu kho tính phí.
Những hiểu lầm hay gặp về thuế hàng gửi về
"Gửi theo kiện nhỏ thì không mất thuế." Các chế độ ưu đãi cho hàng giá trị nhỏ, quà biếu hay hành lý có điều kiện riêng và nhìn chung không áp cho hàng nhập về để kinh doanh. Nhiều nước, trong đó có Việt Nam, đã và đang điều chỉnh cách quản lý hàng giá trị thấp gửi qua chuyển phát. Đừng dựng kế hoạch kinh doanh trên giả định này.
"Đã trả thuế bán hàng ở nước nguồn thì về không phải trả nữa." Thuế bán hàng hay thuế tiêu dùng ở nước nguồn là thuế của nước đó, nằm trong giá mua. Khi hàng vào Việt Nam, nghĩa vụ thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng khâu nhập phát sinh độc lập theo quy định của Việt Nam.
"Bên vận chuyển đã lo thuế thì mình không cần biết." Bên vận chuyển có thể nộp thay và thu lại, nhưng bạn vẫn cần biết hàng được khai ra sao và nhận lại chứng từ gì. Đó là căn cứ cho giá vốn, cho việc chứng minh nguồn gốc và cho khiếu nại khi có sự cố.
"Thuế suất áo nào cũng như nhau." Cùng một nhóm hàng có thể chia thành nhiều mã theo chất liệu, cách làm, công dụng; mỗi mã một thuế suất. Xuất xứ khác nhau cũng có thể dẫn tới thuế suất khác nhau. Đừng áp số của mặt hàng này cho mặt hàng khác.
Thuế khi hàng vào khác thuế khi bạn bán ra
Thuế nộp ở khâu nhập là nghĩa vụ gắn với lô hàng khi đi qua biên giới. Khi bạn bán hàng trong nước, phát sinh nghĩa vụ thuế khác gắn với hoạt động kinh doanh của bạn, kê khai với cơ quan thuế theo loại hình hộ kinh doanh hay doanh nghiệp và phương pháp tính thuế bạn áp dụng. Hai nghĩa vụ này độc lập.
Với doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng đã nộp ở khâu nhập có thể liên quan tới việc khấu trừ khi bán ra, tuỳ phương pháp tính thuế và điều kiện chứng từ theo quy định. Với hộ kinh doanh, cách tính khác. Chi tiết nằm ngoài phạm vi bài; hãy hỏi người làm kế toán hoặc cơ quan thuế.
Điều người bán nhỏ cần nhớ: chứng từ thuế ở khâu nhập (biên lai, tờ khai, hoá đơn của doanh nghiệp nhập khẩu uỷ thác) là một phần của bộ chứng từ giá vốn. Thiếu nó, bạn vừa khó chứng minh nguồn gốc hàng, vừa khó chứng minh chi phí khi kê khai.
Một thói quen nên có: sau mỗi lô, ghi riêng số thuế đã nộp ở khâu nhập, số phí dịch vụ làm thủ tục, và số chứng từ tương ứng vào sổ nhập hàng. Khi cuối kỳ cần tổng hợp, hay khi một lô cũ bị hỏi lại, bạn tra được ngay mà không phải lục tin nhắn với bên vận chuyển. Quy định có thể đổi, nhưng thói quen ghi chép đúng thì dùng được với mọi quy định.
Câu hỏi thường gặp
Thuế suất nhập khẩu của một mặt hàng tra ở đâu?
Thuế suất nằm trong biểu thuế xuất nhập khẩu hiện hành, gắn với mã số hàng hoá. Việc xác định đúng mã cho một sản phẩm cụ thể có thể phức tạp; với hàng lạ, hãy hỏi đại lý làm thủ tục hải quan hoặc cơ quan hải quan để tránh tự áp nhầm mã.
Hàng mua giảm giá thì tính thuế trên giá trước hay sau giảm?
Về nguyên lý, trị giá dựa trên giá thực tế đã trả cho hàng, nên khoản giảm giá thật thể hiện trên hoá đơn thường được phản ánh. Tuy nhiên điều kiện để khoản giảm được chấp nhận có quy định riêng; giữ hoá đơn thể hiện rõ giá gốc, khoản giảm và giá thanh toán.
Bên gom hàng báo giá trọn gói đã gồm thuế thì có cần quan tâm trị giá khai không?
Có. Giá trọn gói không cho biết hàng của bạn được khai với trị giá bao nhiêu. Nếu khai thấp, rủi ro truy thu và xử phạt có thể liên quan đến hàng của bạn, và bồi thường khi thất lạc thường bị giới hạn theo trị giá khai. Hỏi rõ và xin chứng từ.
Cước vận chuyển nội địa ở Việt Nam có tính vào trị giá tính thuế không?
Về nguyên lý, trị giá tính thuế nhập khẩu tính tới cửa khẩu nhập đầu tiên, nên chi phí vận chuyển sau khi hàng đã vào Việt Nam thường không thuộc nền tính thuế khâu nhập. Nó vẫn là chi phí trong giá về tay của bạn.
Hàng đã qua sử dụng thì tính thuế thế nào?
Hàng đã qua sử dụng có thể có quy định riêng về việc có được nhập khẩu hay không và cách xác định trị giá. Một số nhóm hàng đã qua sử dụng bị cấm hoặc hạn chế nhập. Hỏi cơ quan hải quan trước khi mua đồ cũ số lượng để bán.