Quà biếu, hành lý cá nhân và hàng gửi giá trị nhỏ là ba chế độ được pháp luật nhiều nước, trong đó có Việt Nam, đặt ra cho nhu cầu cá nhân và không dành cho hàng mang về kinh doanh. Hàng mua về để bán là hàng thương mại, phải đi theo thủ tục của hàng thương mại, dù số lượng nhỏ, dù gửi theo người hay qua bưu kiện.
Người bán nhỏ hay được mách dùng ba chế độ này để giảm thuế, giảm giấy tờ: gửi hàng dưới dạng quà biếu, chia nhỏ thành nhiều kiện giá trị thấp, nhờ người đi chuyến bay mang hộ. Bài giải thích nguyên lý vì sao những cách này sai, cơ quan hải quan nhận diện hàng thương mại thế nào, và con đường đúng cho lô nhỏ. Bài không nêu định mức miễn thuế; định mức và điều kiện cụ thể nằm trong quy định hiện hành và có thể thay đổi.
Ba chế độ và mục đích ban đầu của chúng
Chế độ hành lý được đặt ra để người đi lại quốc tế mang theo đồ dùng cá nhân, quà tặng trong một tiêu chuẩn nhất định mà không phải làm thủ tục như hàng nhập khẩu. Mục đích là tạo thuận lợi cho việc đi lại, du lịch, công tác, thăm thân. Hàng vượt tiêu chuẩn phải khai báo, đi lối dành cho hàng phải khai, và nộp thuế theo quy định.
Chế độ quà biếu dành cho hàng hoá mà một người ở nước ngoài tặng cho người ở Việt Nam, không có thanh toán, không vì mục đích kinh doanh. Ưu đãi về thuế cho quà biếu có định mức và điều kiện; vượt định mức hoặc không thoả điều kiện thì phải nộp thuế, làm thủ tục như hàng thông thường.
Chế độ hàng giá trị nhỏ gửi qua chuyển phát, bưu chính, ở nhiều nước được thiết kế để giảm thủ tục cho các kiện mua sắm lẻ. Trong những năm gần đây, khi thương mại điện tử xuyên biên giới tăng nhanh, nhiều nước đã siết hoặc thay đổi chế độ này vì nó bị dùng để chở hàng thương mại. Việt Nam cũng đã có những điều chỉnh; người bán nhỏ cần tra quy định hiện hành chứ không dựa vào thông tin cũ.
Hải quan nhận diện hàng thương mại bằng những dấu hiệu nào
Số lượng và chủng loại. Nhiều chiếc cùng một mẫu, cùng một cỡ hoặc đủ dải cỡ, còn nguyên tem nhãn, là dấu hiệu rõ nhất của hàng để bán chứ không để dùng.
Tần suất. Một người nhận nhiều kiện tương tự trong thời gian ngắn, hoặc cùng một người gửi gửi cho nhiều người nhận khác nhau những kiện giống nhau, là dấu hiệu được hệ thống quản lý rủi ro chú ý.
Trị giá và mô tả không khớp. Kiện khai là quà biếu nhưng có hoá đơn mua kèm, hoặc khai giá trị thấp trong khi soi chiếu cho thấy hàng có giá trị cao hơn nhiều.
Thông tin bán hàng công khai. Trang bán hàng, bài rao, tin nhắn chốt đơn của người nhận có thể được dùng làm căn cứ khi xác minh mục đích của hàng hoá theo quy định.
Hành trình đi lại. Người thường xuyên xuất nhập cảnh, mỗi chuyến mang về khối lượng hàng tương tự, được nhận diện qua dữ liệu đi lại và lịch sử khai báo.
Vì sao chia nhỏ lô hàng là cách làm rủi ro
Ý tưởng chia nhỏ lô xuất phát từ suy nghĩ: mỗi kiện nhỏ trông như hàng cá nhân, nên đi trót lọt. Thực tế, chia nhỏ lô để tránh ngưỡng phải khai báo hay phải nộp thuế là hành vi được quy định rõ là không đúng, và cơ quan quản lý có công cụ dữ liệu để gom các kiện lại khi chúng có cùng người gửi, người nhận, địa chỉ hay mẫu hàng.
Hậu quả thường gặp không chỉ là bị truy thu thuế cho các kiện đã gửi. Hàng có thể bị tạm giữ để xác minh, xử phạt theo quy định hiện hành, và người nhận bị đưa vào diện rủi ro cao, khiến các kiện sau bị kiểm tra kỹ hơn và chậm hơn. Khi những người khác (người thân, bạn bè) đứng tên nhận các kiện chia nhỏ, họ cũng bị cuốn vào trách nhiệm.
Về kinh doanh, chia nhỏ lô làm tăng chi phí cố định mỗi kiện, tăng khả năng thất lạc, và để lại một mớ chứng từ rời rạc không chứng minh được nguồn gốc khi bán. Một lô hàng đi đúng kênh thương mại, có thuế và chứng từ rõ, thường rẻ hơn về tổng thể khi tính cả rủi ro.
Nhờ người khác mang hộ: rủi ro cho cả hai bên
Nhờ người đi cùng chuyến hoặc người quen đi du lịch mang hộ một ít hàng là kiểu chia nhỏ lô qua hành lý. Với người nhờ, rủi ro là hàng bị giữ, phải nộp thuế, bị xử phạt nếu không khai đúng. Với người được nhờ, rủi ro còn lớn hơn: mọi thứ trong hành lý của họ là trách nhiệm của họ trước pháp luật nước đi và nước đến. Nếu kiện hàng chứa thứ bị cấm mà họ không biết, họ vẫn phải giải trình.
Đã có không ít trường hợp người đi máy bay bị lợi dụng mang hộ kiện hàng có thứ bị cấm. Vì vậy quy tắc an toàn là không nhận cầm hộ kiện mà mình không tự đóng hoặc không biết rõ bên trong, và không nhờ người khác làm điều đó cho mình.
Nếu bạn là người thường xuyên được nhờ mang hàng, hãy nghĩ tới việc đó như một công việc có rủi ro pháp lý, không phải một việc giúp đỡ vô hại. Từ chối lịch sự thường là lựa chọn đúng.
Chiều ngược lại: hàng mua miễn thuế du khách ở nước nguồn
Ở chiều mua, nhiều nước có chế độ cho du khách: miễn thuế tiêu dùng tại quầy ở Nhật, hoàn thuế giá trị gia tăng khi rời Liên minh châu Âu, hoàn thuế hàng hoá ở Úc, cửa hàng miễn thuế ở sân bay. Các chế độ này cũng được thiết kế cho đồ dùng cá nhân của du khách, kèm điều kiện về số tiền, thời gian, việc mang hàng ra khỏi nước đó, và thường loại trừ hàng mua để kinh doanh.
Người đánh hàng hay tính giá dựa trên khoản được miễn hoặc được hoàn, rồi coi đó là lợi thế cạnh tranh. Cách tính này đặt nền trên một chế độ không dành cho mình: mua số lượng lớn cùng mẫu dưới danh nghĩa du khách có thể bị từ chối hoàn thuế, bị truy thu ở nước nguồn, và một số nước đã thay đổi cách vận hành chế độ miễn thuế để chặn việc mua đi bán lại.
Ngoài ra, hàng mua miễn thuế ở nước nguồn khi vào Việt Nam vẫn chịu quy định của Việt Nam như mọi hàng khác: hành lý cá nhân trong tiêu chuẩn thì theo chế độ hành lý, hàng thương mại thì theo chế độ hàng thương mại. Hai đầu biên giới có hai bộ quy định riêng, không cái nào thay được cái nào. Kiểm điều kiện hiện hành của nước nguồn trước chuyến đi và đừng xây biên lãi trên khoản hoàn thuế.
Tình huống giả định: ba cách xử lý cùng một lô hàng
Giả định một chủ shop đi Hàn, mua ba mươi chiếc áo khoác cùng mẫu đủ cỡ để bán. Cách thứ nhất: nhét vào hai va li, đi lối không khai báo, hy vọng không bị kiểm tra. Nếu bị kiểm tra, ba mươi chiếc cùng mẫu còn nguyên tem là dấu hiệu hàng thương mại rất rõ; hàng có thể bị tạm giữ, phải làm thủ tục, nộp thuế và có thể bị xử phạt vì không khai báo.
Cách thứ hai: chia cho ba người đi cùng chuyến mỗi người mười chiếc. Rủi ro vẫn còn nguyên, chỉ là bây giờ có thêm hai người chịu chung, và việc chia nhỏ tự nó là dấu hiệu bất thường khi các kiện được đối chiếu.
Cách thứ ba: mang theo một hai chiếc để chụp ảnh ngay khi về, phần còn lại giao cho bên gom hàng có khai báo thương mại, xin chứng từ, nộp thuế theo thông báo. Chi phí cao hơn một chút, hàng về chậm hơn vài ngày, đổi lại có chứng từ để bán trên mọi kênh và không có rủi ro bị giữ ở sân bay. Với người muốn làm lâu dài, cách thứ ba là cách duy nhất có thể lặp lại hằng tháng.
Đặt cạnh nhau: kênh cá nhân và kênh thương mại
Bảng dưới so sánh nguyên lý của hai cách đưa cùng một lô hàng nhỏ về Việt Nam. Không có số liệu thật; mục đích là thấy mỗi cách đổi gì lấy gì.
| Khía cạnh | Lách qua quà biếu, hành lý, kiện nhỏ | Đi kênh thương mại có khai báo |
|---|---|---|
| Thuế | Có thể không nộp lúc đầu, nhưng có rủi ro bị truy thu cả phần trước | Nộp đủ theo quy định, đưa vào giá về tay |
| Thời gian | Nhanh khi trót lọt, rất chậm khi bị giữ xác minh | Ổn định hơn, ước được |
| Chứng từ khi bán | Gần như không có | Có tờ khai hoặc chứng từ thông quan, chứng từ thuế |
| Rủi ro pháp lý | Tạm giữ, xử phạt, bị đưa vào diện rủi ro cao | Thấp nếu khai đúng |
| Khả năng mở rộng | Không mở rộng được, càng lớn càng dễ bị phát hiện | Mở rộng được, chuyển sang lô lớn hơn dễ dàng |
Khi tính đầy đủ cả rủi ro, kênh thương mại thường không đắt hơn bao nhiêu so với kênh lách, và đổi lại là sự yên tâm cùng khả năng bán trên những kênh đòi chứng từ.
Con đường đúng cho lô nhỏ
Lô nhỏ vẫn có thể đi đúng kênh mà không quá phức tạp, nếu bạn chuẩn bị từ đầu.
- Xác định rõ lô hàng là hàng để bán; không mô tả là quà, đồ dùng cá nhân.
- Chọn bên vận chuyển có làm thủ tục cho hàng thương mại theo kênh phù hợp (chuyển phát, gom hàng có khai báo, hoặc đại lý làm thủ tục), hỏi rõ bạn nhận lại chứng từ gì.
- Cung cấp mô tả hàng, số lượng, trị giá đúng với hoá đơn mua.
- Với nhóm hàng phải công bố hay kiểm tra, xác định trước cách đáp ứng; nếu chưa có, đừng đưa nhóm đó vào lô.
- Nộp thuế, phí theo thông báo; lưu chứng từ vào thư mục của lô.
- Khi đi lấy hàng và mang theo một ít mẫu, khai báo trung thực nếu vượt tiêu chuẩn hành lý, đi lối dành cho hàng phải khai khi cần.
Nếu không chắc một trường hợp cụ thể thuộc diện nào, cách nhanh và chắc nhất là hỏi chi cục hải quan nơi hàng về hoặc một đại lý làm thủ tục hải quan trước khi gửi.
Câu hỏi thường gặp
Người thân ở nước ngoài gửi quà về cho mình rồi mình bán lại có sao không?
Quà biếu là hàng tặng cho nhu cầu của người nhận. Nếu hàng gửi về thực chất để kinh doanh, việc khai là quà biếu là không đúng bản chất. Muốn bán, hãy đưa hàng về theo kênh thương mại với chứng từ phù hợp.
Mang hàng về trong hành lý rồi khai báo, nộp thuế ở sân bay có được không?
Hàng vượt tiêu chuẩn hành lý có thể được khai báo và nộp thuế theo quy định. Tuy nhiên hàng mang về với mục đích thương mại có thể phải làm thủ tục như hàng nhập khẩu, và một số nhóm hàng cần giấy tờ chuyên ngành. Hỏi cơ quan hải quan trước chuyến đi về trường hợp của bạn.
Mua online từ sàn nước ngoài nhiều đơn nhỏ cho shop có được coi là hàng cá nhân không?
Nếu hàng mua để bán, đó là hàng thương mại dù chia thành nhiều đơn. Hệ thống có thể gom các đơn theo người nhận để đánh giá. Nên gom về kho trung chuyển và gửi theo kênh có khai báo thương mại.
Định mức miễn thuế hành lý, quà biếu là bao nhiêu?
Định mức và điều kiện cụ thể nằm trong quy định hiện hành và có thể thay đổi; bài này không nêu để tránh thông tin lỗi thời. Tra trên cổng thông tin của cơ quan hải quan hoặc hỏi trực tiếp trước khi đi. Dù định mức là bao nhiêu, chúng không áp cho hàng kinh doanh.
Bị phát hiện chia nhỏ lô thì có bị xử lý các kiện đã nhận trước đó không?
Có thể. Khi xác minh, cơ quan quản lý có thể xem xét các kiện có liên quan trong một khoảng thời gian theo quy định, và truy thu, xử phạt theo kết quả xác minh. Đây là lý do rủi ro của chia nhỏ lô tích luỹ theo thời gian.