Người bán order có hai cách báo giá chính: giá trọn gói (một con số gồm hàng, phí gửi về, công và dự phòng) và giá tách khoản (giá hàng theo ngoại tệ cộng các khoản tính riêng, chốt khi hàng về). Giá trọn gói dễ bán, khách thích vì biết trước tổng tiền, nhưng người bán gánh mọi biến động. Giá tách khoản minh bạch hơn và chia rủi ro với khách, nhưng khó giải thích và dễ sinh tranh cãi lúc thu tiền.
Bài viết này đi từ phía người bán: một mức giá bán hàng order phải gồm những lớp nào, cách cộng tiền công cho hợp lý, đặt dự phòng cho tỷ giá và hàng hỏng ra sao, và khi nào chọn trọn gói, khi nào chọn tách khoản. Phần tính giá về tay chi tiết đã có ở chuyên mục nhập môn; ở đây tập trung vào bước từ giá vốn ra giá bán. Mọi con số là ví dụ giả định.
Các lớp trong một mức giá bán hàng order
Giá mua tại nguồn. Giá trên hoá đơn ở nước ngoài, gồm cả thuế tiêu dùng tại chỗ nếu có. Với hàng mua trên sàn, cộng phí giao trong nước nguồn tới kho trung chuyển.
Chi phí đổi tiền và trả tiền. Chênh lệch tỷ giá, phí chuyển đổi ngoại tệ của thẻ, phí chuyển tiền cho người mua hộ. Lớp này hay bị bỏ quên vì không hiện trên hoá đơn.
Chi phí đưa hàng về. Phí gửi quốc tế phân bổ theo khối lượng hoặc thể tích của món, phí kho, các khoản thuế và phí theo quy định hiện hành khi hàng nhập về, phí giao trong nước nếu shop chịu.
Tiền công. Công tìm hàng, công người mua hộ, công của chính người bán: tư vấn, ghi đơn, kiểm hàng, đóng gói, giao. Đây là phần nhiều người bán không tính cho mình.
Dự phòng rủi ro. Phần dành cho hàng hỏng, thất lạc, tỷ giá tăng giữa lúc báo giá và lúc trả tiền, khách bỏ đơn để lại hàng.
Lợi nhuận. Phần còn lại sau khi đã trả đủ các lớp trên. Lợi nhuận và tiền công là hai thứ khác nhau: công là trả cho thời gian lao động, lợi nhuận là trả cho vốn và rủi ro.
Giá trọn gói và giá tách khoản: so sánh nhanh
Hai cách báo giá không cách nào tốt tuyệt đối; mỗi cách hợp với một kiểu khách và kiểu hàng.
| Tiêu chí | Giá trọn gói | Giá tách khoản |
|---|---|---|
| Khách thấy gì | Một con số cuối cùng | Giá hàng theo ngoại tệ, tỷ giá áp dụng, phí gửi theo cân, tiền công |
| Ai chịu biến động tỷ giá, phí gửi | Người bán | Chia giữa hai bên theo công thức đã thoả thuận |
| Dễ bán | Dễ, khách so sánh nhanh | Khó hơn, cần giải thích |
| Rủi ro tranh cãi | Ít lúc chốt, nhiều nếu người bán đòi thêm sau | Nhiều lúc thu tiền nếu khách không hiểu công thức |
| Hợp với | Hàng nhẹ, giá ổn định, mua thường xuyên | Hàng nặng, cồng kềnh, giá trị cao, mua theo mùa sale biến động |
| Yêu cầu với người bán | Ước chi phí chính xác, có dự phòng | Ghi chép minh bạch, có chứng từ cho từng khoản |
Nhiều shop dùng cách lai: báo trọn gói cho phần lớn mặt hàng nhẹ, quen thuộc; báo tách khoản cho hàng nặng hoặc đặt riêng theo yêu cầu. Quan trọng là khách biết mình đang mua theo cách nào trước khi cọc.
Cộng tiền công thế nào cho hợp lý
Có ba cách phổ biến để tính tiền công. Cách thứ nhất là theo phần trăm giá hàng: dễ tính, tự tăng theo giá trị món, nhưng với món rẻ thì công quá thấp so với thời gian bỏ ra, còn món đắt thì công cao hơn mức khách thấy hợp lý. Cách thứ hai là theo món cố định: mỗi món một mức công, có thể chia vài bậc theo khoảng giá. Cách này công bằng hơn với món rẻ, nhưng cần cập nhật khi chi phí đi lại thay đổi. Cách thứ ba là kết hợp: một mức công tối thiểu mỗi món cộng phần trăm cho phần giá vượt một ngưỡng.
Dù chọn cách nào, tiền công nên phản ánh thời gian thật. Ví dụ giả định: một món mỹ phẩm nhỏ mất mười phút tư vấn, năm phút ghi đơn, năm phút kiểm và đóng gói, cộng thời gian đi mua chia đều. Nếu tiền công của món đó thấp hơn cả tiền mua cuộn băng dính dùng cho nó, mô hình đang lỗ công mà người bán không nhận ra.
Một sai lầm hay gặp là tính tiền công chỉ cho người mua hộ ở nước ngoài, còn công của chính mình thì coi như không. Khi shop lớn dần và phải thuê người đóng gói, trả lời tin nhắn, khoản công không được tính từ đầu sẽ hiện ra thành lỗ. Hãy tách rõ hai phần trong sổ, kể cả khi người làm là chính bạn.
Đặt dự phòng cho tỷ giá và hàng hỏng
Giữa lúc báo giá và lúc trả tiền cho nguồn hàng có thể là vài ngày tới vài tuần. Nếu tỷ giá biến động bất lợi, giá vốn tăng lên trong khi giá bán đã chốt. Với giá trọn gói, cách thường dùng là cộng một biên dự phòng nhỏ vào tỷ giá dùng để báo giá. Biên này không phải dự đoán tỷ giá, chỉ là tấm đệm. Bài riêng về rủi ro tỷ giá trong chuyên mục thanh toán, kiểm hàng đi sâu hơn.
Hàng hỏng và thất lạc trên đường cũng cần một phần dự phòng. Ví dụ giả định: theo ghi chép mười đợt gần nhất, cứ một trăm món thì có khoảng hai món hỏng không được bồi thường. Khi đó, phần dự phòng hàng hỏng nên đủ bù khoảng hai phần trăm giá vốn, phân đều vào mọi món, hoặc cao hơn với nhóm hàng dễ vỡ, hàng lỏng.
Dự phòng chỉ có ý nghĩa khi được giữ lại thành quỹ, không tiêu như lợi nhuận. Cuối mỗi quý, so quỹ dự phòng đã trích với thiệt hại thật đã chi. Nếu quỹ dư nhiều, có thể giảm tỷ lệ trích và giảm giá bán; nếu quỹ thiếu, phải tăng hoặc đổi cách gửi. Đây là cách định giá dựa trên dữ liệu thay vì cảm giác.
Ví dụ giả định: định giá một món hàng Nhật theo hai cách
Giả định một món đồ gia dụng nhỏ mua ở Nhật. Mọi con số dưới đây là ví dụ giả định để minh hoạ cách cộng, không phản ánh giá hay phí thật.
- Giá hàng tại cửa hàng quy ra tiền đồng theo tỷ giá thẻ: 400 nghìn đồng (ví dụ giả định).
- Phí chuyển đổi ngoại tệ và phí chuyển tiền cho người mua hộ phân bổ cho món này: 12 nghìn đồng.
- Phí gửi về phân bổ theo cân, cộng các khoản thuế, phí khi nhập theo quy định hiện hành (ước tính): 90 nghìn đồng.
- Công người mua hộ: 30 nghìn đồng. Công của shop (tư vấn, kiểm, đóng gói, giao): 40 nghìn đồng.
- Dự phòng tỷ giá và hàng hỏng: 20 nghìn đồng.
- Giá vốn đầy đủ: 592 nghìn đồng. Nếu báo trọn gói với lợi nhuận mong muốn 60 nghìn đồng, giá bán là 652 nghìn đồng.
- Nếu báo tách khoản: khách trả giá hàng theo tỷ giá ngày mua cộng tiền công cố định 70 nghìn đồng khi cọc; phí gửi về và thuế, phí tính theo cân thực tế và chứng từ, thu khi giao. Lợi nhuận nằm trong tiền công và phần chênh nhỏ của phí xử lý, không cần dự phòng tỷ giá vì khách chịu theo ngày mua.
Hai cách cho tổng tiền gần nhau trong ví dụ, nhưng rủi ro chia khác hẳn. Với trọn gói, nếu phí gửi thực tế cao hơn ước tính, người bán mất phần lời. Với tách khoản, khách chịu phần chênh đó nhưng cần được báo trước rằng tổng tiền chưa cố định.
Những khoản hay bị quên khi định giá
Người mới làm order thường định giá đúng ba lớp đầu, rồi bất ngờ vì lãi trên sổ không khớp tiền trong tài khoản. Các khoản hay bị quên gồm: thuế tiêu dùng tại cửa hàng nước ngoài với những nơi giá niêm yết chưa gồm thuế; phí túi, phí hộp khi mua nhiều; phí giao trong nước nguồn khi người bán trên sàn không miễn phí giao; phí lưu kho khi hàng nằm ở kho trung chuyển quá thời gian miễn phí; phí đóng gói lại và vật liệu chống sốc; phí giao nội địa khi shop đã hứa miễn phí giao.
Thêm vào đó là chi phí cho đơn không thành: hàng mua về khách bỏ, phải bán lại với giá thấp hơn; tiền hoàn cọc mất phí chuyển; thời gian xử lý khiếu nại. Những khoản này không gắn với một món cụ thể nhưng có thật, và phải được gánh bởi biên lợi nhuận của các đơn thành công.
Cách đơn giản để không quên là dùng một bảng định giá cố định cho mọi món, mỗi khoản một dòng, kể cả dòng bằng không. Nhìn thấy dòng bằng không, người bán sẽ tự hỏi "món này thật sự không mất khoản đó, hay mình đang bỏ sót".
Giữ giá nhất quán và nói chuyện giá với khách
Khách mua order hay so giá giữa các shop. Đuổi theo giá thấp nhất bằng cách cắt dự phòng và tiền công là con đường ngắn tới lỗ. Một chính sách giá nhất quán, giải thích được, giúp giữ nhóm khách quan tâm sự chắc chắn. Khi khách hỏi vì sao giá cao hơn nơi khác, câu trả lời tốt nhất là chỉ ra những gì đã nằm trong giá: giao tận nhà, kiểm hàng, xử lý khi hỏng, hoàn cọc khi không mua được.
Không phán giá nơi khác là đắt hay rẻ, không nói người khác bán hàng kém chất lượng nếu không có bằng chứng. Người bán chỉ chịu trách nhiệm về giá của mình và những gì mình đã hứa. Nếu thấy giá mình cao hơn mặt bằng nhiều lần, hãy xem lại bảng định giá: có lớp nào đang đội lên vì cách gửi chưa tối ưu, hay vì mua lẻ quá nhiều.
Cuối cùng, khi đổi cách báo giá, ví dụ từ trọn gói sang tách khoản cho một nhóm hàng, hãy báo trước cho khách quen và áp dụng từ một đợt cụ thể. Đổi giữa chừng trong một đợt đã nhận cọc là cách dễ nhất để mất lòng khách.
Khi nào nên xem lại toàn bộ bảng giá
Bảng giá order không phải thứ đặt một lần rồi để đó. Có bốn thời điểm nên xem lại toàn bộ: khi bên gửi hàng đổi cách tính phí hoặc đổi mức phí; khi tỷ giá đã đi xa khỏi mức dùng để báo giá trong một thời gian dài; khi tỷ lệ hàng hỏng, thất lạc trong sổ khác hẳn mức dự phòng đã đặt; và khi shop đổi nguồn mua, ví dụ từ tự đi chợ sang nhờ người mua hộ, vì cơ cấu công thay đổi.
Mỗi lần xem lại, lấy ba bốn món bán chạy nhất làm mẫu, tính lại từ đầu theo bảng các lớp ở trên, so với giá đang bán. Nếu chênh lệch nhỏ, giữ giá để khách khỏi bối rối. Nếu chênh lệch đáng kể, điều chỉnh từ đợt kế tiếp và báo trước. Thay đổi giá đều đặn, có lý do, ít gây phản ứng hơn những lần tăng đột ngột sau một thời gian dài im lặng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên công khai công thức tính giá cho khách không?
Với giá tách khoản thì bắt buộc phải công khai, vì khách cần biết mình sẽ trả theo cách nào. Với giá trọn gói, không cần công khai từng khoản, nhưng nên sẵn sàng giải thích các nhóm chi phí chính khi khách hỏi, để khách hiểu giá có căn cứ.
Tiền công tính theo phần trăm hay theo món thì tốt hơn?
Theo phần trăm dễ tính nhưng thiệt với món rẻ; theo món công bằng hơn với thời gian bỏ ra. Nhiều người dùng mức công tối thiểu mỗi món cộng phần trăm cho món giá trị cao. Chọn cách nào cũng cần thử với số liệu thật của shop mình.
Dự phòng tỷ giá bao nhiêu là đủ?
Không có tỷ lệ chung. Hãy xem độ dài khoảng thời gian từ lúc báo giá tới lúc trả tiền và mức biến động trong những khoảng tương tự trước đây, rồi đặt một biên vừa đủ. Biên này là tấm đệm, không phải dự đoán tỷ giá.
Khách đòi giá trọn gói cho món hàng nặng, có nên nhận không?
Có thể nhận nếu bạn ước được phí gửi khá chắc, ví dụ đã gửi món tương tự nhiều lần. Nếu chưa từng gửi, hãy báo giá tách khoản hoặc trọn gói kèm điều kiện điều chỉnh khi cân thực tế vượt mức ước tính, và ghi rõ trong tin xác nhận.
Giá sale ở nước ngoài giảm sâu, có nên giảm giá bán tương ứng không?
Giá bán nên phản ánh giá vốn thật cộng các lớp chi phí. Khi giá mua giảm, phần giá hàng giảm, nhưng phí gửi và công thường không đổi, thậm chí tăng vì mùa sale đông. Giảm giá bán theo đúng phần giá hàng giảm, không giảm theo tỷ lệ phần trăm sale.
Có cần xuất hoá đơn khi bán hàng order không?
Phụ thuộc vào tư cách kinh doanh của bạn và yêu cầu của khách theo quy định hiện hành. Khi bán hàng thường xuyên, nên tìm hiểu đăng ký kinh doanh và nghĩa vụ hoá đơn, chứng từ; hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán để biết đúng trường hợp của mình.