Hàng cận date mua ở cửa hàng giảm giá nước ngoài chỉ đáng lấy về bán khi hạn còn lại lúc tới tay khách đủ để khách dùng hết. Muốn biết điều đó, người bán phải đọc đúng cách ghi ngày của từng nước, trừ đi toàn bộ thời gian gom, gửi, làm thủ tục, bán và giao, rồi so với thời gian khách cần để dùng hết sản phẩm. Hàng không qua được phép trừ này là hàng sẽ hết hạn trong tay người bán hoặc trong tay khách.
Bài viết hướng dẫn đọc ngày tháng trên bao bì Nhật, Hàn, Mỹ, châu Âu, phân biệt các loại hạn, tính hạn còn lại bằng ví dụ giả định, nhận ra dấu hiệu nhãn hạn bị tráo hoặc dán đè, và cách báo khách cho trung thực. Thực phẩm, mỹ phẩm nhập về bán còn vướng các yêu cầu chuyên ngành theo quy định hiện hành; phần đó có bài riêng trong chuyên mục vận chuyển, hải quan.
Cách ghi ngày tháng thường gặp theo nước
Thứ tự ngày, tháng, năm khác nhau giữa các nước, và trên một bao bì có thể có nhiều loại ngày. Bảng dưới là cách ghi phổ biến; luôn đọc kỹ chữ đi kèm vì có ngoại lệ.
| Nguồn | Thứ tự hay gặp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Nhật Bản | Năm, tháng, ngày; có khi năm viết hai chữ số hoặc theo niên hiệu | Có hai loại hạn thường gặp: hạn ngon nhất và hạn an toàn; năm theo niên hiệu cần quy đổi |
| Hàn Quốc | Năm, tháng, ngày | Phân biệt ngày sản xuất với hạn dùng qua chữ đi kèm; mỹ phẩm có thể chỉ ghi ngày sản xuất |
| Mỹ | Tháng, ngày, năm | Nhiều cách ghi như "best by", "use by", "sell by"; tháng có thể viết bằng chữ |
| Châu Âu, Úc | Ngày, tháng, năm | Phân biệt "best before" (chất lượng tốt nhất) với "use by" (hạn an toàn) |
| Mỹ phẩm nhiều nước | Có khi chỉ có mã lô và ký hiệu hũ mở nắp kèm số tháng | Ký hiệu đó chỉ thời gian dùng sau khi mở, không phải hạn khi chưa mở |
Một lỗi kinh điển: đọc ngày kiểu Mỹ theo thứ tự châu Âu hoặc ngược lại. Một món ghi theo thứ tự tháng, ngày có thể bị đọc nhầm thành hạn dài hơn nhiều tháng. Khi hai con số đầu đều nhỏ hơn mười ba, hãy kiểm thêm chữ trên bao bì hoặc hỏi nhân viên cửa hàng.
Các loại "ngày" trên bao bì và ý nghĩa với người bán
Hạn chất lượng tốt nhất. Thường gắn với chữ "best before" hoặc tương đương. Sau ngày này sản phẩm có thể chưa nguy hiểm nhưng không còn được nhà sản xuất bảo đảm về hương vị, độ giòn, độ thơm. Với người bán, quá ngày này là không được bán như hàng bình thường, và ở nhiều nơi không được bán.
Hạn an toàn. Thường gắn với chữ "use by" hoặc tương đương, áp dụng cho thực phẩm dễ hỏng. Sau ngày này không được dùng. Hàng có loại hạn này gần như không hợp để mua cận date rồi gửi về.
Ngày bán cuối cùng. Chữ "sell by" ở một số nước là ngày cửa hàng nên bán ra, dùng cho quản lý kho của cửa hàng. Không phải hạn dùng, nhưng là dấu hiệu hàng đã cũ trên kệ.
Ngày sản xuất. Một số sản phẩm, nhất là mỹ phẩm, chỉ ghi ngày sản xuất hoặc mã lô. Hạn dùng khi đó phải tra theo khuyến cáo của nhà sản xuất cho loại sản phẩm đó.
Thời gian dùng sau khi mở. Ký hiệu hũ mở nắp kèm số tháng trên mỹ phẩm cho biết dùng trong bao lâu sau khi mở. Đây là thông tin nên dịch cho khách, nhưng không thay hạn dùng khi còn niêm phong.
Tính hạn còn lại khi tới tay khách: ví dụ giả định
Giả định một hộp đồ ăn vặt khô ở một cửa hàng giảm giá ở Nhật được giảm sâu vì còn bốn tháng tới hạn chất lượng tốt nhất. Mọi con số là ví dụ giả định.
- Hạn còn lại tại thời điểm mua: 4 tháng, tức khoảng 120 ngày.
- Thời gian chờ gom đủ hàng ở kho trung chuyển hoặc chờ chuyến gửi: 10 ngày.
- Thời gian gửi về và làm thủ tục: 15 ngày; mùa cao điểm có thể gấp rưỡi.
- Thời gian chia đơn, bán và giao cho khách: 10 ngày nếu đã nhận order trước; 30 ngày hoặc hơn nếu bán như hàng có sẵn.
- Hạn còn lại khi tới tay khách: khoảng 85 ngày nếu bán order, khoảng 65 ngày hoặc ít hơn nếu bán hàng có sẵn.
- Thời gian khách cần để dùng hết: một hộp đồ ăn vặt dùng trong vài tuần là ổn; một hũ kem dưỡng dùng hằng ngày trong vài tháng thì khó.
Từ phép tính, có thể đặt một quy tắc cho shop: chỉ lấy hàng cận date khi hạn còn lại lúc tới tay khách lớn hơn thời gian dùng hết cộng một khoảng an toàn. Với hàng dùng lâu như mỹ phẩm dung tích lớn, sữa bột, quy tắc này gần như loại hết hàng cận date.
Hàng cận date: lợi và hại với người bán nhỏ
Lợi rõ ràng là giá mua thấp, đôi khi rất thấp so với giá thường. Với hàng tiêu dùng nhanh như đồ ăn vặt, đồ uống đóng gói, hàng có hạn dài từ đầu, cận date ở nước ngoài có thể vẫn còn đủ hạn cho khách Việt dùng hết. Nếu bán order cho khách đã biết và chấp nhận, đây là một ngách hợp lý.
Hại cũng rõ. Thứ nhất là biên an toàn mỏng: chỉ cần hàng chậm vài tuần, cả lô có thể quá hạn. Thứ hai là chi phí cố định không giảm theo giá mua: phí gửi tính theo cân, không theo giá trị, nên món rẻ vẫn phải chịu cùng mức phí như món đắt. Thứ ba là uy tín: khách nhận hàng hạn ngắn mà không được báo trước sẽ nghĩ người bán cố tình đẩy hàng sắp hỏng.
Thứ tư, và nghiêm trọng nhất, là pháp lý: bán hàng đã hết hạn sử dụng, hoặc thay đổi nhãn hạn, là hành vi bị cấm theo quy định về chất lượng hàng hoá và bảo vệ người tiêu dùng. Không có tình huống nào mà người bán được phép bán hàng quá hạn, kể cả giảm giá sâu.
Nhận ra hạn dùng bị tráo hoặc dán đè
Ở một số nguồn không chính thức, hàng gần hết hạn bị dán nhãn hạn mới, in đè ngày, hoặc đổi bao bì ngoài. Dấu hiệu cần để ý khi kiểm hàng:
- Ngày in trên bao bì có font, màu, độ đậm khác với các thông tin khác in cùng lúc.
- Có nhãn dán đè lên vị trí thường in ngày, hoặc vết keo, vết cạo quanh vùng ngày.
- Ngày trên hộp ngoài khác ngày trên từng gói bên trong.
- Cùng một lô hàng mà ngày tháng không theo trật tự hợp lý, hoặc có món ghi ngày sản xuất sau cả ngày mua.
- Ngày trên bao bì không khớp với cách ghi thường dùng của nước sản xuất.
- Giá rẻ bất thường so với các cửa hàng giảm giá khác cho cùng món, cùng hạn ghi trên bao bì.
Khi thấy dấu hiệu, không mua. Nếu đã mua mới phát hiện, không bán, giữ lại bằng chứng và ngừng lấy hàng từ nguồn đó. Hàng mua ở cửa hàng chính thức giảm giá vì cận date thì ngày ghi là ngày thật; rủi ro tráo nhãn chủ yếu nằm ở hàng mua qua trung gian không rõ ràng.
Báo khách hạn dùng cho trung thực
Với hàng cận date, hạn dùng phải là dòng thông tin đầu tiên trong mô tả, không phải dòng cuối. Ghi đúng ngày đã quy đổi về cách ghi ngày, tháng, năm quen thuộc ở Việt Nam, kèm loại hạn: hạn chất lượng tốt nhất hay hạn an toàn. Với hàng order, ghi hạn ước tính còn lại khi giao, ví dụ "khi tới tay bạn còn khoảng hai tháng".
Nếu bán giá thấp vì cận date, nói rõ lý do giá thấp. Khách hiểu và chấp nhận thường hài lòng hơn khách được bán giá thường rồi tự phát hiện hạn ngắn. Với khách mua làm quà, nhắc thêm rằng người nhận cần dùng sớm.
Ghi lại hạn dùng của từng lô vào sổ hàng, sắp xếp để bán hàng hạn ngắn trước. Đặt mốc kiểm định kỳ: món nào còn dưới một mức tối thiểu thì ngừng bán và xử lý, không để tới sát ngày cuối cùng mới phát hiện.
Nhóm hàng nào hợp với hàng cận date
Không phải hàng nào giảm giá vì cận date cũng đáng mua để bán lại. Bảng dưới phân nhóm theo nguyên lý.
| Nhóm hàng | Mức phù hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Đồ ăn vặt khô, bánh kẹo đóng gói | Có thể, nếu hạn còn dài | Dùng hết nhanh; hạn ban đầu thường dài; ít nhạy cảm nhiệt nếu không có sô cô la, kem |
| Đồ uống đóng chai, đóng lon | Thận trọng | Nặng, phí gửi cao so với giá trị; dễ vỡ, rò rỉ |
| Mỹ phẩm dung tích nhỏ | Thận trọng | Khách dùng vài tháng mới hết; hạn còn lại phải đủ dài |
| Mỹ phẩm dung tích lớn, kem dưỡng hũ to | Không nên | Thời gian dùng hết dài hơn hạn còn lại |
| Sữa bột, đồ ăn dặm trẻ em | Không nên | Đối tượng dùng nhạy cảm; vướng quy định chuyên ngành; khách cần hạn dài |
| Thực phẩm tươi, đông lạnh, hàng có hạn an toàn ngắn | Không | Không chịu được thời gian gửi về; rủi ro an toàn thực phẩm |
Nguyên tắc rút gọn: càng nhạy cảm với sức khoẻ, càng lâu mới dùng hết, càng nặng so với giá trị, thì càng không hợp để mua cận date về bán.
Nguồn hàng cận date: mua ở đâu thì ngày ghi đáng tin
Ở Nhật, Hàn, Mỹ, châu Âu, hàng cận date thường được bán giảm ngay tại siêu thị, cửa hàng giảm giá, cửa hàng chuyên bán hàng thanh lý, hoặc trên mục giảm giá của các trang bán lẻ. Với các nguồn bán lẻ chính thức, ngày ghi trên bao bì là ngày thật của nhà sản xuất, và cửa hàng có trách nhiệm không bán hàng đã quá hạn.
Rủi ro tăng lên khi hàng đi qua nhiều trung gian: người gom hàng thanh lý, người bán lại trên mạng, kho hàng không rõ chủ. Ở những khâu đó, hàng có thể đã nằm trong điều kiện bảo quản không phù hợp, hoặc bị can thiệp nhãn. Người bán nhỏ nên mua cận date trực tiếp từ cửa hàng bán lẻ, giữ hoá đơn có ghi tên sản phẩm và ngày mua, và chụp ảnh vùng ghi ngày của từng lô ngay khi mua. Bộ ảnh và hoá đơn này, lưu theo từng lô trong máy, vừa là bằng chứng nguồn gốc, vừa là căn cứ khi khách hỏi lại về hạn dùng sau khi nhận hàng.
Câu hỏi thường gặp
Hàng quá ngày best before có được bán không?
Ở nhiều nơi, hàng quá hạn chất lượng tốt nhất không được bán như hàng bình thường. Tại Việt Nam, bán hàng đã hết hạn sử dụng ghi trên nhãn là hành vi bị cấm theo quy định về chất lượng hàng hoá và bảo vệ người tiêu dùng. Người bán nhỏ không nên bán.
Mỹ phẩm chỉ ghi mã lô thì biết hạn bằng cách nào?
Một số hãng công bố cách đọc mã lô hoặc thời hạn khuyến cáo cho loại sản phẩm. Có các trang giải mã mã lô nhưng độ chính xác không bảo đảm. Nếu không xác định được hạn chắc chắn, không nên mua để bán lại.
Có nên mua hàng cận date về bán như hàng có sẵn?
Rủi ro cao hơn bán order, vì thời gian nằm kho kéo dài thêm. Chỉ hợp với hàng có hạn còn lại rất dài so với thời gian bán dự kiến, và cần sổ theo dõi hạn để bán hàng hạn ngắn trước.
Năm ghi theo niên hiệu Nhật quy đổi thế nào?
Năm niên hiệu tính từ năm bắt đầu của triều đại hiện tại; quy đổi bằng cách cộng với năm khởi đầu niên hiệu trừ một. Cách an toàn là đối chiếu với ngày sản xuất hoặc hỏi nhân viên cửa hàng khi chưa chắc.
Khách nhận hàng thấy hạn ngắn hơn đã báo thì xử lý sao?
Đối chiếu ảnh hàng lúc đóng gói và tin xác nhận đơn. Nếu hạn thực tế ngắn hơn đã báo, người bán nên đổi, hoàn tiền hoặc giảm giá theo lựa chọn của khách. Đây là lỗi thông tin của người bán.
Có cách nào kéo dài hạn dùng của hàng cận date không?
Không. Bảo quản đúng chỉ giữ được chất lượng tới hạn ghi trên nhãn, không kéo dài hạn. Mọi hành vi thay đổi, dán đè hạn dùng đều bị cấm.