Đồ ăn khô Thái như trái cây sấy, snack, kẹo, gia vị đóng gói, trà, cà phê hoà tan là nhóm hàng khách Việt mua đều, nhưng khi mang về để bán thì đều là thực phẩm nhập khẩu: phải có hồ sơ an toàn thực phẩm theo quy định hiện hành (thường là tự công bố sản phẩm với thực phẩm thông thường), qua kiểm tra an toàn thực phẩm khi nhập, và có nhãn phụ tiếng Việt.
Bài này đi theo câu hỏi thực tế của người bán nhỏ: nhóm nào ít vướng hơn, nhóm nào nên tránh, cách đọc hạn dùng và tính thời gian bán, hàng mua ở đâu thì làm hồ sơ được, đóng gói thế nào cho khỏi ẩm vỡ. Bài không nêu thời hạn hay lệ phí thủ tục; những con số đó đổi theo văn bản, cần kiểm cổng thông tin chính thức hoặc hỏi đơn vị làm hồ sơ.
Nhóm đồ ăn khô Thái và mức độ vướng
Mức độ vướng dưới đây là ước lượng theo nguyên lý: thực phẩm càng có nguy cơ cao, càng gắn với đối tượng nhạy cảm, thủ tục càng chặt.
| Nhóm hàng | Mức vướng tương đối | Lý do |
|---|---|---|
| Bánh quy, kẹo, snack đóng gói kín của nhà sản xuất lớn | Thấp hơn | Thực phẩm thông thường, nhãn đầy đủ, hạn dùng dài, nhà sản xuất có hồ sơ |
| Trái cây sấy đóng gói công nghiệp | Trung bình | Có thể có phụ gia bảo quản, đường; cần kiểm thành phần |
| Gia vị đóng gói, sốt, nước chấm đóng chai | Trung bình | Hạn dùng ngắn hơn sau mở; chai lọ dễ vỡ, nặng |
| Trà, cà phê hoà tan, đồ uống bột | Trung bình | Phải xem có thành phần bổ sung, chất tạo ngọt, có quảng cáo công dụng không |
| Đồ khô tự làm ở chợ, đóng túi không nhãn | Rất cao | Không có nhà sản xuất chịu trách nhiệm, không thể làm hồ sơ |
| Sữa bột, thực phẩm cho trẻ nhỏ, đồ "bổ sung" | Rất cao | Nhóm có thủ tục đăng ký riêng, chặt hơn thực phẩm thông thường |
| Hạt giống, hạt chưa rang, nông sản tươi | Rất cao | Có thể phải kiểm dịch thực vật |
Người bán nhỏ mới làm thực phẩm nhập nên bắt đầu ở hàng đầu bảng: hàng đóng gói công nghiệp, có nhà sản xuất rõ ràng, hạn dùng dài. Nhóm cuối bảng không hợp với kiểu lô nhỏ đi chợ.
Mua ở đâu thì làm được hồ sơ
Hồ sơ thực phẩm nhập khẩu xoay quanh một câu hỏi: ai sản xuất, sản phẩm có những gì, và ai chịu trách nhiệm khi đưa ra thị trường Việt Nam. Vì thế nguồn mua quan trọng hơn giá mua. Hàng mua từ nhà phân phối hoặc cửa hàng sỉ có hoá đơn, sản phẩm có nhãn gốc đầy đủ tên và địa chỉ nhà sản xuất, thành phần, hạn dùng, là hàng có thể bắt đầu làm hồ sơ. Hàng đóng túi tại sạp, không nhãn, không hoá đơn thì không.
Ở Bangkok có các cửa hàng bán sỉ thực phẩm và hàng tiêu dùng phục vụ người bán lẻ trong nước Thái, các khu chợ đồ khô trong khu phố người Hoa, và các siêu thị. Mỗi nơi có ưu nhược riêng: cửa hàng sỉ cho giá theo thùng và hoá đơn rõ; chợ đồ khô có nhiều mặt hàng địa phương nhưng không phải lúc nào cũng có nhãn đầy đủ; siêu thị dễ mua nhưng là giá lẻ.
Với thực phẩm, tự công bố sản phẩm là trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đưa sản phẩm ra thị trường, nên nhiều người bán nhỏ làm việc qua một doanh nghiệp nhập khẩu hoặc tự đăng ký hộ kinh doanh, doanh nghiệp để đứng tên. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm ở địa phương hoặc đơn vị làm hồ sơ để biết trường hợp của bạn cần gì.
Đặc biệt lưu ý hàng có ký hiệu đăng ký thực phẩm của Thái trên bao bì: ký hiệu đó cho thấy sản phẩm hợp pháp ở Thái, có ích khi tìm nhà sản xuất, nhưng không thay cho thủ tục ở Việt Nam.
Hạn dùng: phép tính quyết định có nên mua
Thực phẩm khác quần áo ở một điểm: nó có ngày hết giá trị. Phép tính hạn dùng phải làm ngay tại nơi mua.
Hạn dùng còn lại mới là con số đáng quan tâm
Một gói trái cây sấy có hạn dùng mười hai tháng tính từ ngày sản xuất, nhưng nếu đã nằm ở kho Thái năm tháng, bạn chỉ còn bảy tháng. Trừ thời gian gửi hàng, làm thủ tục, làm nhãn phụ, thời gian bày bán còn lại ngắn hơn bạn nghĩ. Đọc ngày sản xuất và hạn dùng trên từng thùng, không chỉ trên gói mẫu.
Quy tắc một phần ba
Nhiều người bán thực phẩm dùng một quy tắc đơn giản: không nhập hàng đã qua quá một phần ba thời hạn sử dụng, và rút hàng khỏi kệ trước khi còn dưới một phần ba. Đây là quy ước thực hành, không phải quy định pháp luật, nhưng giúp tránh tình trạng hàng cận hạn tồn kho.
Hạn dùng ở định dạng Thái
Bao bì Thái có thể ghi năm theo lịch truyền thống của Thái, con số năm lớn hơn năm dương lịch khoảng năm trăm bốn mươi ba năm, hoặc ghi theo thứ tự ngày tháng năm khác với quen thuộc. Đọc kỹ, hỏi người bán nếu chưa chắc, và ghi lại theo dương lịch trong sổ.
Ví dụ giả định
Một lô snack hạn dùng chín tháng, ngày bạn mua đã qua hai tháng. Gửi hàng và làm thủ tục mất một tháng, dán nhãn phụ mất một tuần. Thời gian bán còn khoảng năm tháng rưỡi. Nếu bình thường shop bán hết một thùng trong ba tháng, lấy hai thùng là an toàn; lấy năm thùng là đặt cược vào tồn kho cận hạn.
Mua lô thử đồ ăn khô ở Bangkok: các bước
Với người chưa từng làm thực phẩm nhập, lô đầu nên nhỏ và mục đích là học quy trình, không phải kiếm lãi:
- Ở nhà, hỏi trước cơ quan quản lý an toàn thực phẩm hoặc đơn vị làm hồ sơ: nhóm hàng bạn định lấy cần những gì, ai đứng tên, có cần mẫu sản phẩm không.
- Chọn ba đến năm sản phẩm đóng gói công nghiệp, nhãn đầy đủ, hạn dùng dài.
- Mua ở nơi có hoá đơn ghi tên sản phẩm, số lượng; chụp ảnh nhãn gốc mọi mặt, nhất là thành phần, nhà sản xuất, hạn dùng.
- Hỏi người bán hoặc nhà phân phối có thông tin liên hệ với nhà sản xuất không, phòng khi hồ sơ cần thêm giấy tờ.
- Đóng gói chống ẩm, chống bẹp; chai lọ gói riêng từng chai.
- Gửi về theo đường có chứng từ, khai đúng là thực phẩm, kèm hoá đơn mua.
- Hoàn tất hồ sơ, nhãn phụ trước khi bán; ghi lại toàn bộ thời gian và chi phí để tính cho lô sau.
Lô thử có thể lỗ nhẹ vì chi phí hồ sơ chia cho số lượng nhỏ. Mục đích của nó là cho bạn biết quy trình thật tốn bao lâu, bao nhiêu, và sản phẩm nào khách chịu mua lại.
Đóng gói và gửi đồ ăn khô
Trái cây sấy, snack: giòn, dễ vỡ vụn và hút ẩm. Giữ trong thùng gốc của nhà sản xuất nếu có, chèn kín, bọc thêm lớp nilon chống ẩm bên ngoài thùng.
Chai lọ sốt, nước chấm: nặng và dễ vỡ, một chai vỡ làm hỏng cả kiện. Gói từng chai bằng màng xốp, dựng đứng, đóng thùng riêng, ghi dấu hàng dễ vỡ và chiều đặt thùng.
Bột, đồ uống hoà tan: túi bột thủng gây bẩn cả kiện và có thể khiến kiện bị giữ lại kiểm tra. Cho vào túi kín thêm một lớp.
Nhiệt độ: sô cô la, kẹo mềm, đồ có dầu dễ chảy, biến chất khi để trong kho nóng. Tránh nhóm này vào mùa nóng hoặc chọn đường gửi nhanh.
Cân và thể tích: snack nhẹ nhưng cồng kềnh, cước theo thể tích có thể cao. Tính trước cân quy đổi; đôi khi bánh quy hộp kim loại nặng nhưng gọn lại có lợi hơn snack túi phồng.
Khai đúng: khai rõ là thực phẩm, tên hàng, số lượng, giá trị theo hoá đơn. Khai mơ hồ hay khai sai khiến kiện bị giữ, mất nhiều thời gian hơn thời gian bạn tiết kiệm được.
Tính giá về tay cho đồ ăn khô
Với thực phẩm, giá về tay có thêm vài khoản mà quần áo không có.
Chi phí hồ sơ chia theo số lượng
Khác với quần áo, mỗi sản phẩm thực phẩm mới có thể kéo theo chi phí làm hồ sơ, kiểm nghiệm nếu cần, in nhãn phụ. Chi phí này gần như cố định cho mỗi sản phẩm, nên chia cho lô càng nhỏ thì mỗi gói càng gánh nhiều. Đây là lý do đồ ăn nhập lô nhỏ thường khó có lãi ở lô đầu, và chỉ có lãi khi sản phẩm được bán lặp lại nhiều lô.
Hao hụt vì vỡ, ẩm và cận hạn
Snack vỡ vụn, chai sốt nứt, gói bị ẩm và hàng cận hạn phải giảm giá đều là hao hụt. Người mới hay giả định hao hụt bằng không; người làm lâu đặt một tỉ lệ riêng cho từng nhóm dựa trên các lô trước.
Ví dụ giả định
Một sản phẩm trái cây sấy mua quy đổi 30.000 đồng mỗi gói, cước và chi phí chuyến phân bổ 8.000 đồng mỗi gói. Chi phí hồ sơ và nhãn phụ cho sản phẩm này giả định là 3 triệu đồng. Nếu lô đầu chỉ có 100 gói, mỗi gói gánh thêm 30.000 đồng, giá về tay thành 68.000 đồng. Nếu bán được 1.000 gói qua nhiều lô, phần hồ sơ mỗi gói chỉ còn 3.000 đồng. Quyết định chọn sản phẩm nên dựa trên khả năng bán lặp lại, không chỉ lô đầu.
Bán đồ ăn khô Thái: nói gì với khách
Khi đã có hồ sơ và nhãn phụ, phần còn lại là bán trung thực. Ghi rõ xuất xứ theo nhãn, hạn dùng, cách bảo quản, thành phần có thể gây dị ứng như đậu phộng, hải sản, sữa, gluten. Khách mua đồ ăn vặt cho trẻ con hay người có bệnh nền rất cần thông tin này.
Tránh gắn công dụng sức khoẻ cho thực phẩm thông thường, như "trà giảm cân", "cà phê đẹp da", "trái cây sấy tốt cho tim". Thực phẩm thông thường không được quảng cáo như có tác dụng chữa bệnh; dùng những từ đó là tự đưa mình vào vùng vi phạm.
Với hàng cận hạn, nói rõ hạn dùng còn lại và giá đã giảm, thay vì im lặng. Khách biết mà vẫn mua là khách hài lòng; khách phát hiện sau sẽ không quay lại.
Cuối cùng, theo dõi phản hồi theo từng sản phẩm. Đồ ăn là nhóm khách mua lặp lại nếu thích, nên số liệu mua lại cho bạn biết rõ nên tiếp tục sản phẩm nào ở chuyến sau.
Câu hỏi thường gặp
Mua đồ ăn khô Thái làm quà có cần thủ tục không?
Quà tặng, đồ dùng cá nhân trong hành lý với số lượng hợp lý được xem xét theo tiêu chuẩn hành lý, khác với hàng mang về để bán. Ranh giới do hải quan đánh giá theo quy định hiện hành. Nếu mục đích là bán, phải đi theo thủ tục thực phẩm nhập khẩu.
Tự công bố sản phẩm thực phẩm là gì?
Là việc tổ chức, cá nhân đưa sản phẩm ra thị trường tự khai báo thông tin sản phẩm và tự chịu trách nhiệm về an toàn của nó, theo mẫu và trình tự trong quy định hiện hành. Một số nhóm thực phẩm có nguy cơ cao phải đăng ký bản công bố thay vì tự công bố. Hỏi cơ quan quản lý để biết nhóm hàng của bạn.
Trái cây sấy Thái có phải kiểm dịch thực vật không?
Tuỳ mức độ chế biến và quy định hiện hành. Sản phẩm đã chế biến, đóng gói kín thường được quản lý như thực phẩm; nông sản khô ít chế biến, hạt chưa rang có thể phải kiểm dịch. Hỏi đại lý làm thủ tục hải quan với mô tả cụ thể của sản phẩm trước khi mua.
Nhãn phụ tiếng Việt cho đồ ăn khô cần ghi gì?
Thường gồm tên sản phẩm, thành phần, khối lượng, ngày sản xuất, hạn dùng, hướng dẫn bảo quản, xuất xứ, tên và địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm tại Việt Nam, cảnh báo dị ứng nếu có. Nội dung cụ thể theo quy định ghi nhãn hiện hành; kiểm văn bản hoặc hỏi đơn vị làm hồ sơ.
Đồ khô bán ở chợ Thái không nhãn có mang về bán được không?
Không nên. Hàng không có nhà sản xuất rõ ràng, không có nhãn gốc thì không có cơ sở để làm hồ sơ thực phẩm. Bán hàng như vậy là bán thực phẩm không rõ nguồn gốc, rủi ro cho cả khách lẫn người bán.
Có nên lấy sô cô la, kẹo mềm Thái vào mùa nóng?
Rủi ro cao vì hàng dễ chảy, biến chất trong kho nóng và trên đường. Nếu lấy, chọn đường gửi nhanh, đóng thùng cách nhiệt và tránh để kiện nằm lâu ở kho. Với lô đầu, chọn nhóm khô, giòn, ít bị ảnh hưởng nhiệt độ sẽ an toàn hơn.