Shop nhỏ ở Việt Nam thường đưa hàng Thái Lan về bằng một trong ba cách: tự sang Bangkok đi chợ, nhờ một người ở Thái mua hộ rồi gửi về, hoặc đặt hàng online từ người bán Thái. Không có cách nào tốt nhất cho mọi shop. Tự đi cho bạn quyền chọn hàng tận tay nhưng tốn vé, thời gian và vốn ôm. Nhờ mua hộ đỡ đi lại nhưng phụ thuộc vào người khác. Đặt online tiện nhất nhưng khó kiểm hàng và khó đổi trả.
Bài này đặt ba cách cạnh nhau theo những câu hỏi thật của một chủ shop: cần bao nhiêu vốn mỗi lô, mất bao lâu, rủi ro nằm ở đâu, chứng từ có gì để bán đàng hoàng ở Việt Nam, và khi nào nên chuyển từ cách này sang cách khác. Trang không nhận mua hộ hay chuyển hàng; mục đích là để bạn tự chọn và tự đặt đúng câu hỏi với người làm cùng.
Ba cách nhìn trong một bảng
Bảng dưới đây so sánh ba cách theo những tiêu chí chủ shop hay cân nhắc. Đánh giá là tương đối, mỗi trường hợp cụ thể có thể khác.
| Tiêu chí | Tự đi chợ ở Bangkok | Nhờ người mua hộ | Đặt online từ người bán Thái |
|---|---|---|---|
| Ai chọn hàng | Bạn, tận tay | Người mua hộ, theo mô tả và ảnh của bạn | Bạn, qua ảnh và mô tả của người bán |
| Chi phí cố định mỗi chuyến | Cao: vé máy bay, chỗ ở, ăn, đi lại | Thấp: phí công trả cho người mua hộ | Thấp, nhưng có phí gửi quốc tế hoặc phí kho trung chuyển |
| Lô hợp lý | Lô vừa và lớn để chia nhỏ chi phí chuyến | Lô nhỏ đến vừa, đặt nhiều lần | Lô rất nhỏ, thử mẫu |
| Thời gian của bạn | Nhiều ngày cho mỗi chuyến | Ít, chủ yếu trao đổi | Ít nhất |
| Rủi ro chính | Mua theo cảm hứng, ôm hàng khó bán | Người mua hộ chọn sai, chậm, hoặc ôm tiền | Hàng khác ảnh, người bán không gửi quốc tế, khó đổi trả |
| Chứng từ có được | Biên nhận của sạp, tuỳ sạp | Phụ thuộc người mua hộ có chụp và gửi lại hay không | Thường có hoá đơn hoặc xác nhận đơn điện tử |
Hàng cuối bảng quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Khi bán ở Việt Nam, giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng là thứ bảo vệ bạn khi có kiểm tra, khi khách khiếu nại, và khi sau này muốn chuyển sang nhập chính ngạch. Cách nào cũng phải tính chuyện giữ chứng từ từ lô đầu tiên.
Tự sang chợ: khi nào đáng đi
Tự đi chợ ở Bangkok hợp với shop đã có tệp khách quen ổn định và biết chắc mình cần nhóm hàng gì. Lý do là chi phí cố định của mỗi chuyến (vé máy bay, chỗ ở, đi lại, ăn uống, ngày công bạn không có mặt ở shop) phải chia cho số hàng mang về. Ví dụ giả định: một chuyến tốn tổng chi phí cố định bằng 10 đơn vị tiền, nếu bạn mang về 100 sản phẩm thì mỗi sản phẩm gánh 0,1 đơn vị; nếu chỉ mang về 20 sản phẩm thì mỗi sản phẩm gánh 0,5 đơn vị, gấp năm lần.
Điểm mạnh lớn nhất của việc tự đi là nhìn và cầm hàng: chất vải, đường may, mùi, độ bền màu, cảm giác khi mặc. Với quần áo, đồ gia dụng và đồ ăn khô, đây là thông tin mà ảnh không truyền được. Tự đi cũng giúp bạn gặp người bán, hỏi được sạp có đặt lại qua tin nhắn không, từ đó lần sau có thể đặt từ xa với mối đã quen.
Điểm yếu là dễ mua theo cảm hứng. Đứng giữa chợ đầy màu sắc, nhiều người mua cả những thứ ngoài kế hoạch rồi về ôm hàng. Một danh sách mua kèm hạn mức tiền cho từng nhóm hàng, viết từ trước chuyến đi, là cách kiềm chế đơn giản và hiệu quả.
Nếu đây là lần đầu bạn sang Thái lấy hàng, đọc thêm bài về chuyến lấy hàng Thái Lan đầu tiên trên trang: bài đó đi qua chuẩn bị, chia vốn và lịch ba ngày.
Nhờ người mua hộ: cách hoạt động và thoả thuận cần có
Người mua hộ có thể là người Việt sống ở Thái, người quen thường xuyên sang Bangkok, hoặc người làm việc mua hộ như một nghề. Cách làm phổ biến: bạn gửi danh sách hàng kèm ảnh mẫu, người mua hộ ra chợ chụp ảnh hàng thật, báo lại, bạn duyệt, họ mua, gom và gửi về qua một bên vận chuyển. Bạn trả tiền hàng cộng phí công của người mua hộ, cộng cước gửi.
Rủi ro nằm ở khoảng trống giữa ảnh và hàng thật. Người mua hộ không thể cảm nhận thay bạn, và họ có động cơ mua nhanh cho xong. Vì vậy thoả thuận càng rõ càng tốt, ghi thành tin nhắn hoặc văn bản ngắn: phí công tính thế nào (theo phần trăm tiền hàng, theo số món, hay theo chuyến), ai chịu khi hàng lỗi hoặc thiếu, có gửi ảnh hoá đơn hoặc biên nhận từng sạp không, thời hạn mua, tiền ứng trước bao nhiêu và hoàn lại ra sao khi không mua được.
Với người mới làm việc cùng, nên bắt đầu bằng một lô nhỏ để thử, trả tiền theo từng đợt hàng đã mua chứ không chuyển trọn một khoản lớn ngay từ đầu. Kiểm tra người mua hộ qua những người đã làm việc với họ, không chỉ qua trang cá nhân. Danh mục rủi ro và thanh toán của trang có bài riêng về các kiểu lừa đảo nhắm vào người đánh hàng.
Một điểm hay bị bỏ qua: tiền bạn chuyển cho người mua hộ ở nước ngoài đi qua kênh nào. Chuyển qua ngân hàng có chứng từ rõ ràng; chuyển qua kênh không chính thức thì rẻ và nhanh hơn nhưng không có gì bảo vệ khi xảy ra tranh chấp, và có rủi ro pháp lý về ngoại hối.
Đặt online từ người bán Thái
Người bán Thái có mặt trên nhiều kênh: trang bán hàng trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử nội địa Thái, và cả các sàn có bán xuyên biên giới sang Việt Nam. Với sàn xuyên biên giới, người mua Việt Nam đặt như đặt hàng trong nước, sàn lo khâu gửi; với sàn và trang nội địa Thái, nhiều người bán chỉ giao trong Thái, nên bạn cần một địa chỉ nhận ở Thái hoặc một kho trung chuyển.
Đặt online hợp nhất cho lô thử: vài món để xem chất lượng, phản ứng của khách, trước khi quyết định nhập nhiều. Nó cũng hợp với hàng đóng gói sẵn có thương hiệu, nơi ảnh và mô tả ít sai lệch, hơn là quần áo không nhãn mà chất vải mỗi lô một khác.
Điểm yếu là đổi trả. Hàng đã sang tới Việt Nam mà lỗi thì gửi trả gần như không đáng công, nên bạn phải tính một tỉ lệ hàng lỗi vào giá vốn ngay từ đầu. Thanh toán bằng thẻ quốc tế còn có phí chuyển đổi ngoại tệ; tính khoản này như một phần chi phí, không phải chuyện nhỏ bỏ qua.
Cách đặt online cũng chịu rủi ro gian hàng ảo: trang mới lập, giá thấp khác thường, chỉ nhận chuyển khoản cá nhân, không có địa chỉ cửa hàng. Gặp dấu hiệu này thì dừng lại.
Chứng từ và thủ tục: phần chung của cả ba cách
Hàng về Việt Nam đều phải qua hải quan. Dù đi theo người, theo bưu kiện hay theo lô gom hàng, hàng mang về để bán là hàng hoá thương mại và phải được khai báo theo quy định hiện hành. Ranh giới giữa hành lý cá nhân và hàng buôn có bài riêng trong danh mục hàng xách tay của trang.
Một số nhóm hàng có thủ tục riêng. Mỹ phẩm, thực phẩm, thực phẩm chức năng, đồ chơi trẻ em, đồ điện thường phải công bố, kiểm tra chuyên ngành hoặc hợp quy trước khi bán. Mỹ phẩm Thái là nhóm người mới hay vướng nhất. Trước khi nhập nhóm hàng này, hỏi cơ quan quản lý hoặc đại lý làm thủ tục hải quan xem lô của bạn cần gì.
Giữ chứng từ từ lô đầu tiên. Biên nhận của sạp, hoá đơn đặt online, ảnh hoá đơn người mua hộ gửi, vận đơn, biên lai thuế nếu có: lưu theo từng lô, ghi ngày và mặt hàng. Đây là bằng chứng nguồn gốc khi có kiểm tra thị trường hoặc khi bạn muốn chính ngạch hoá nguồn hàng sau này.
Không đi đường tắt. Lời mời "bao thuế không cần chứng từ", gửi hàng dưới dạng quà biếu, chia nhỏ lô cho nhiều người nhận có vẻ rẻ, nhưng rủi ro là mất hàng, bị xử phạt và không có giấy tờ để bán. Bạn là người chịu cuối cùng.
Tư cách kinh doanh. Bán hàng thường xuyên là hoạt động kinh doanh; đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp và nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành. Danh mục nhập môn của trang có bài về tư cách kinh doanh tối thiểu cho người đánh hàng.
Chọn cách nào: một quy trình quyết định ngắn
Thay vì hỏi "cách nào lời nhất", hãy đi qua các câu hỏi sau theo thứ tự:
- Bạn đã bán hàng Thái chưa? Chưa thì bắt đầu bằng lô thử nhỏ qua đặt online hoặc nhờ người mua hộ, để biết khách có thật sự mua không.
- Nhóm hàng của bạn có cần cầm tận tay mới chọn được không? Quần áo, đồ vải, đồ gia dụng: có. Hàng đóng gói sẵn: ít hơn.
- Mỗi lô bạn định nhập đủ lớn để chia chi phí cố định một chuyến đi chưa? Tính thử bằng ví dụ giả định với con số thật của bạn.
- Nhóm hàng có thuộc diện phải công bố, kiểm tra chuyên ngành không? Có thì hỏi thủ tục trước, chọn cách đi có chứng từ đầy đủ.
- Bạn có người mua hộ đã kiểm chứng chưa? Chưa thì thử lô nhỏ trước khi giao lô lớn.
- Sau vài lô, xem lại sổ ghi chép: cách nào cho giá về tay thấp hơn khi đã tính hết chi phí và hàng lỗi.
Nhiều shop dùng kết hợp: tự đi vài lần một năm vào mùa hàng để chọn mẫu và gặp mối, giữa các chuyến đặt lại qua tin nhắn với sạp quen hoặc nhờ người mua hộ. Kết hợp như vậy giữ được cả chất lượng lẫn chi phí, với điều kiện có sổ sách theo dõi từng lô.
Ba tình huống giả định để đối chiếu
Ba tình huống dưới đây là ví dụ giả định, giúp thấy cùng một câu hỏi nhưng câu trả lời khác nhau theo quy mô và nhóm hàng.
Shop quần áo nữ mới mở, bán online
Chủ shop chưa biết khách của mình thích kiểu nào. Đi một chuyến Bangkok lúc này là đặt cược chi phí cố định lớn vào phỏng đoán. Cách hợp lý hơn là nhờ người mua hộ lấy vài mẫu mỗi kiểu, đăng bán thử, theo dõi mẫu nào có khách hỏi và mua lại. Khi đã có vài mẫu bán đều, chuyến đi đầu tiên có danh sách rõ ràng.
Tiệm đồ ăn vặt và đồ khô có khách quen
Hàng đóng gói sẵn ít sai lệch giữa ảnh và hàng thật, nhưng là thực phẩm nên vướng thủ tục và hạn dùng. Chủ tiệm cần hỏi thủ tục trước khi chọn cách đi, chọn nguồn có hoá đơn rõ, và tính hạn dùng còn lại khi hàng tới tay khách. Tự đi chợ không mang lại nhiều lợi thế cho nhóm hàng này.
Shop đã bán hàng Thái ổn định hai năm
Shop có số liệu bán theo mùa, có vài mối sạp quen. Kết hợp thường hiệu quả: tự đi vào đầu mùa để chọn mẫu và gặp mối, giữa mùa đặt lại qua tin nhắn với sạp quen, gửi theo lô gom hàng. Đến lúc này, câu hỏi tiếp theo là có nên chính ngạch hoá nguồn hàng hay không.
Câu hỏi thường gặp
Nhập hàng Thái Lan về bán có cần đăng ký kinh doanh không?
Bán hàng thường xuyên để kiếm lời là hoạt động kinh doanh, nên cần đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp và thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành. Nên hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc kế toán nơi bạn ở để chọn hình thức phù hợp với quy mô.
Phí người mua hộ ở Thái thường tính thế nào?
Có ba kiểu thường gặp: theo phần trăm tiền hàng, theo số món, hoặc khoán theo chuyến. Mức cụ thể tuỳ người và tuỳ nhóm hàng. Quan trọng là ghi rõ trong thoả thuận cái gì nằm trong phí và cái gì tính riêng, như cước gửi, đóng gói, phí chuyển tiền.
Đặt hàng trên sàn Thái mà người bán không gửi quốc tế thì làm sao?
Có thể nhờ người quen ở Thái nhận rồi gửi lại, hoặc dùng kho trung chuyển nhận hàng hộ tại Thái. Cách nào cũng thêm một khâu phí và một khâu rủi ro, nên tính vào giá vốn trước khi đặt, và chỉ dùng bên trung chuyển đã kiểm chứng.
Mỹ phẩm Thái nhập về bán lẻ có cần giấy tờ gì không?
Mỹ phẩm bán ra thị trường Việt Nam phải được công bố theo quy định hiện hành, kèm điều kiện về nhãn. Lô nhỏ của shop cá nhân không được miễn chỉ vì nhỏ. Hỏi cơ quan quản lý mỹ phẩm hoặc đại lý thủ tục trước khi nhập để không phải ôm hàng không bán được.
Tự đi một chuyến thì cần nhập tối thiểu bao nhiêu hàng mới đáng?
Không có con số chung. Hãy cộng chi phí cố định của chuyến đi, chia cho số sản phẩm định mang về, rồi so phần chi phí mỗi sản phẩm với khoản chênh lệch bạn kỳ vọng. Nếu phần chi phí chuyến đi ăn gần hết chênh lệch, lô đó quá nhỏ để tự đi.
Có nên chuyển tiền cho người mua hộ qua kênh không chính thức cho rẻ?
Không nên. Kênh không chính thức không có chứng từ để bảo vệ bạn khi xảy ra tranh chấp, và có rủi ro pháp lý về ngoại hối. Chuyển qua ngân hàng hoặc kênh hợp pháp, giữ lại chứng từ chuyển tiền cùng hồ sơ của lô hàng.