Phần lớn người đi lấy hàng ở Bangkok không nói tiếng Thái mà vẫn mua bán được, nhờ ba thứ: một bộ câu ngắn về giá và số lượng, chiếc máy tính bấm số, và ứng dụng dịch trên điện thoại. Ở các chợ sỉ đông khách nước ngoài, nhiều người bán hiểu tiếng Anh cơ bản về giá, size, màu; phần còn lại giải quyết bằng con số và hình ảnh.
Phiên dịch chỉ thật sự cần khi việc vượt khỏi "món này bao nhiêu": đặt may theo mẫu, làm việc với xưởng, thoả thuận gửi hàng lâu dài, xử lý hàng lỗi. Bài này đưa ra bộ câu tối thiểu, cách nói số và giá, cách dùng ứng dụng dịch cho đúng, phép lịch sự khi mặc cả ở Thái, và cách chọn, thoả thuận với người phiên dịch nếu bạn cần.
Ở chợ sỉ Bangkok, người bán nói được gì
Tiếng Thái là ngôn ngữ chính ở mọi khu chợ. Ở khu đông khách quốc tế như quanh Pratunam và các trung tâm thời trang có điều hoà, nhiều chủ sạp và người bán hiểu tiếng Anh ở mức đủ cho mua bán: hỏi giá, nói size, màu, số lượng, giá sỉ. Ở các chợ trong khu phố cũ, dãy hẻm sỉ phụ kiện, khả năng tiếng Anh của người bán thấp hơn, giao dịch chủ yếu bằng con số.
Một số người bán có gốc Hoa và nói được tiếng Trung, đặc biệt ở khu phố người Hoa. Nếu bạn biết tiếng Trung, đó là một lợi thế, nhưng đừng mặc định ai cũng hiểu. Mở đầu bằng một câu chào tiếng Thái rồi chuyển sang tiếng Anh hoặc số đếm thường dễ chịu hơn cho cả hai bên.
Quan trọng hơn ngôn ngữ là nhịp mua bán. Ở chợ sỉ, người bán bận, khách nhiều; câu hỏi ngắn, rõ, đi thẳng vào số lượng được đón nhận tốt. Một người không biết tiếng nhưng biết chính xác mình cần gì, bao nhiêu chiếc, size nào, thường mua tốt hơn người nói giỏi mà hỏi lan man.
Vì vậy việc chuẩn bị ngôn ngữ cho chuyến đi không phải là học tiếng Thái, mà là chuẩn bị sẵn những thứ cần nói: danh sách mẫu, số lượng mỗi mẫu, size, màu, viết sẵn hoặc lưu trong điện thoại để chỉ vào khi cần.
Bộ câu mua sỉ tối thiểu
Tiếng Thái có thanh điệu, phiên âm bằng chữ Latin chỉ gần đúng. Mục đích không phải phát âm chuẩn mà để người bán nhận ra ý bạn; nếu họ chưa hiểu, chỉ vào câu viết trong điện thoại. Người nói là nam thường kết câu bằng "khráp", nữ bằng "khâ" để lịch sự.
| Ý muốn nói | Phiên âm gần đúng | Ghi chú khi dùng |
|---|---|---|
| Xin chào | xa-wát-đi khráp / khâ | Dùng khi bước vào sạp, kèm nụ cười |
| Cái này bao nhiêu? | an ni thâu rai? | Chỉ vào món hàng khi hỏi |
| Giá sỉ là bao nhiêu? | ra-kha xòng thâu rai? | "Ra-kha xòng" nghĩa là giá bán buôn |
| Bớt được không? | lốt đai mái? | Hỏi nhẹ nhàng, không lặp đi lặp lại |
| Có màu khác không? | mi xỉ ừn mái? | Kèm chỉ vào mẫu |
| Có size lớn hơn không? | mi xai yài kwà mái? | Hoặc nói thẳng ký hiệu size bằng tiếng Anh |
| Lấy / không lấy | au / mái au | Câu ngắn, dùng khi chốt |
| Cảm ơn | khọp khun khráp / khâ | Nói cả khi không mua |
Tám câu trên đủ cho phần lớn giao dịch ở sạp. Thứ không có trong bảng như số lượng tối thiểu, cách gửi hàng, đặt lại từ xa thì nên chuẩn bị bằng tiếng Anh đơn giản và viết sẵn, vì những câu này dài và dễ hiểu sai nếu nói bằng phiên âm.
Số đếm và cách nói giá
Con số là phần dễ nhầm nhất và tốn tiền nhất nếu nhầm.
Số từ một đến mười
Phiên âm gần đúng: nừng (1), xỏng (2), xảm (3), xì (4), hạ (5), hốc (6), chết (7), pẹt (8), cạu (9), xíp (10). Hai mươi là "dí xíp", một trăm là "nừng rói", một nghìn là "nừng phăn". Biết những số này giúp bạn nghe được người bán đang nói giá ở khoảng nào, dù không bắt kịp từng chữ.
Máy tính là ngôn ngữ chung
Ở chợ sỉ, người bán thường bấm giá lên máy tính hoặc điện thoại rồi đưa cho khách xem. Bạn bấm lại con số mình muốn trả, hai bên trao qua trao lại đến khi đồng ý. Cách này tránh hoàn toàn chuyện nghe nhầm số, nên mang theo một máy tính bỏ túi riêng thay vì dùng điện thoại, để điện thoại không phải rời tay bạn.
Nói rõ đơn vị
Nhầm lẫn hay gặp nhất không phải ở con số mà ở đơn vị: giá đó là một chiếc, một ri, hay một lố? Khi người bán đưa con số, chỉ vào một chiếc và giơ một ngón tay để hỏi lại "một chiếc?", hoặc viết rõ "1 pc" hay "1 set" bên cạnh. Ghi giá vào sổ luôn kèm đơn vị.
Ví dụ giả định
Bạn hỏi giá sỉ một mẫu váy, người bán bấm 12. Bạn hỏi lại "một chiếc?", người bán gật. Bạn muốn lấy 20 chiếc, bấm 10 và giơ số lượng 20 lên. Người bán bấm 11. Bạn đồng ý, ghi vào sổ: mẫu váy, sạp số, 11 mỗi chiếc, 20 chiếc, tổng 220. Cả cuộc trao đổi gần như không cần câu nào dài.
Dùng ứng dụng dịch cho đúng việc
Tải gói ngôn ngữ dùng ngoại tuyến trước khi đi. Trong chợ đông, sóng điện thoại có thể yếu. Gói ngoại tuyến giúp ứng dụng vẫn dịch được câu ngắn.
Gõ câu ngắn, một ý. Ứng dụng dịch xử lý tốt câu đơn giản như "muốn mua 30 chiếc" nhưng dễ sai với câu có nhiều điều kiện. Chia nhỏ ý: hỏi số lượng tối thiểu trước, hỏi cách gửi hàng sau.
Dịch ngược để kiểm. Sau khi dịch sang tiếng Thái, dịch ngược lại sang tiếng Việt xem nghĩa có giữ nguyên không. Nếu bản dịch ngược lạ, viết lại câu gốc đơn giản hơn.
Dùng camera dịch nhãn để tham khảo, không để kết luận. Dịch nhãn bằng camera giúp biết đại khái thành phần, hạn dùng, cách dùng. Nhưng thông tin pháp lý như thành phần mỹ phẩm, thực phẩm phải đọc từ tài liệu chính thức của nhà sản xuất, không dựa vào bản dịch máy.
Không dùng dịch máy cho thoả thuận quan trọng. Đặt may theo mẫu, cam kết số lượng, điều kiện đổi trả với xưởng: những việc này cần người hiểu cả hai thứ tiếng hoặc văn bản có tiếng Anh mà hai bên cùng đọc được.
Giữ ảnh chụp màn hình cuộc trao đổi. Khi thoả thuận qua tin nhắn với sạp, lưu lại các tin nhắn có giá, số lượng, ngày hẹn. Đó là bằng chứng duy nhất khi có hiểu lầm sau này.
Mặc cả ở chợ Thái: giữ thể diện cho cả hai bên
Văn hoá giao tiếp ở Thái coi trọng sự ôn hoà. Người Thái hay nhắc tới việc giữ "bụng mát", tức giữ bình tĩnh, không nóng nảy nơi đông người. Trong mua bán, điều đó có nghĩa là mặc cả được, nhưng lớn tiếng, chê bai hàng của người ta, hay bỏ đi kèm thái độ khó chịu sẽ làm mất thiện cảm, và lần sau quay lại sạp đó khó còn giá tốt.
Ở chợ sỉ, mức bớt chủ yếu đến từ số lượng chứ không đến từ tài ăn nói. Thay vì ép giá từng chiếc, hãy đưa ra con số cụ thể: lấy bao nhiêu chiếc thì giá bao nhiêu. Người bán dễ đồng ý với một đơn rõ ràng hơn là với lời đề nghị chung chung. Khi người bán đã nói giá cuối, nhận hoặc cảm ơn rồi đi, không kéo dài.
Một vài phép lịch sự nhỏ giúp mua bán suôn sẻ: chào trước khi hỏi giá, không chạm vào đầu người khác, không dùng chân chỉ trỏ hàng, đưa và nhận tiền bằng tay phải hoặc cả hai tay, không ném tiền lên quầy. Hình ảnh hoàng gia xuất hiện trên tiền giấy Thái, nên đối xử với tiền cẩn thận, không giẫm hay vò.
Khi đã mua ở sạp nào nhiều lần, mối quan hệ tốt đáng giá hơn vài phần trăm. Người bán quen sẽ giữ hàng mới cho bạn, báo trước khi mẫu sắp hết, và sẵn lòng nhận đơn đặt từ xa.
Khi nào nên thuê phiên dịch
Thuê phiên dịch tốn thêm một khoản cố định mỗi ngày, nên chỉ đáng khi giá trị việc cần làm lớn hơn khoản đó. Những tình huống nên cân nhắc:
- Bạn định đặt may theo mẫu riêng, chỉnh phom, đổi chất vải, đặt nhãn riêng với xưởng: cần trao đổi kỹ thuật chi tiết.
- Bạn muốn làm việc trực tiếp với xưởng ngoài chợ, ở ngoại ô Bangkok hoặc tỉnh khác, nơi người làm hầu như chỉ nói tiếng Thái.
- Bạn cần thoả thuận dài hạn: số lượng mỗi tháng, cách gửi hàng, cách thanh toán, cách xử lý hàng lỗi.
- Có hàng lỗi, thiếu hàng, giao sai mà sạp không hiểu bạn muốn gì qua tin nhắn.
- Bạn cần hỏi thông tin thủ tục từ phía Thái, như giấy tờ của nhà sản xuất cho mỹ phẩm, thực phẩm.
- Chuyến đi đầu tiên với lượng vốn lớn, bạn muốn giảm sai sót trong hai ngày đầu và học nhịp chợ từ người đã quen.
Nếu chuyến đi của bạn chỉ là mua quần áo theo ri ở chợ sỉ, bộ câu và máy tính thường đủ. Tiền thuê phiên dịch khi đó nên để dành cho cước gửi hàng hoặc thêm một ngày ở chợ.
Chọn và thoả thuận với người phiên dịch
Người phiên dịch ở chợ thường là người Việt sống ở Thái, du học sinh, hoặc người làm nghề hướng dẫn. Dù chọn ai, đi qua các bước sau trước khi giao việc:
- Hỏi rõ kinh nghiệm: đã từng dẫn người đi chợ sỉ chưa, quen chợ nào, nhóm hàng nào. Người quen chợ quần áo chưa chắc hiểu gốm hay mỹ phẩm.
- Gọi thử một cuộc ngắn để nghe tiếng Việt và cách họ trình bày; nhờ họ dịch thử vài câu kỹ thuật bạn sẽ cần.
- Thống nhất phạm vi công việc và cách tính phí: theo buổi hay theo ngày, giờ bắt đầu và kết thúc, ai trả tiền đi lại, ăn trưa. Ghi lại bằng tin nhắn.
- Hỏi thẳng về hoa hồng: họ có nhận tiền từ sạp hay bên vận chuyển khi giới thiệu khách không. Người làm nghề minh bạch sẽ trả lời rõ; nếu có, bạn biết để tự so giá.
- Không giao tiền hàng cho phiên dịch trả hộ, không để họ giữ hộ chiếu, hàng hay biên nhận của bạn. Bạn tự trả tiền và tự cầm chứng từ.
- Sau mỗi ngày, đối chiếu ghi chép của bạn với những gì phiên dịch đã nói, đặc biệt giá và số lượng.
Một phiên dịch tốt giúp bạn hiểu chợ, không quyết định thay bạn. Nếu thấy người phiên dịch cứ đưa bạn tới cùng một vài sạp hay một bên gửi hàng duy nhất, hãy tự đi thêm và so sánh.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tiếng Anh có đi lấy hàng Thái được không?
Được, nhiều người buôn chỉ dùng số đếm, máy tính và ứng dụng dịch. Điều kiện là chuẩn bị kỹ: danh sách mẫu, số lượng, size viết sẵn, ảnh mẫu lưu trong điện thoại. Chuyến đầu có thể đi cùng người đã quen chợ để học nhịp mua bán trước khi tự đi.
Nên học bao nhiêu tiếng Thái trước khi đi?
Đủ để chào, cảm ơn, hỏi giá, hỏi giá sỉ và nghe được số đếm. Học thêm nữa có ích nếu bạn đi thường xuyên, vì người bán quý khách chịu nói tiếng của họ. Nhưng thời gian trước chuyến đầu nên ưu tiên cho danh sách hàng và kế hoạch vốn.
Ứng dụng dịch có dịch được nhãn mỹ phẩm Thái không?
Dịch được đại khái để bạn biết sản phẩm là gì. Nhưng bản dịch máy không đủ để làm thủ tục công bố hay mô tả công dụng với khách. Thông tin thành phần, nhà sản xuất phải lấy từ tài liệu chính thức, và mỹ phẩm phải hoàn tất thủ tục theo quy định trước khi bán.
Phiên dịch ở chợ thường tính phí thế nào?
Thường theo buổi hoặc theo ngày, có người tính thêm chi phí đi lại, ăn uống. Mức phí là thoả thuận, khác nhau theo kinh nghiệm và nhóm hàng. Điều quan trọng hơn mức phí là phạm vi việc rõ ràng và việc họ có nhận hoa hồng từ sạp hay không.
Mặc cả quá mức ở chợ Thái có sao không?
Không vi phạm gì, nhưng làm hỏng quan hệ. Ở chợ sỉ, giá đã sát; ép quá thì người bán từ chối hoặc lần sau báo giá cao hơn. Mặc cả theo số lượng, nói rõ đơn, nhận giá cuối một cách vui vẻ thường được giá tốt hơn trong dài hạn.
Có nên nhờ phiên dịch thanh toán hộ cho sạp không?
Không nên. Tiền hàng nên do chính bạn trả, nhận biên nhận trực tiếp từ sạp. Nhờ người trung gian cầm tiền làm mất dấu chứng từ và mở ra rủi ro tranh chấp. Phiên dịch chỉ giúp hai bên hiểu nhau, không đứng giữa dòng tiền.