Gửi hàng đường biển dạng hàng lẻ ghép container là cách rẻ nhất tính trên mỗi ký hoặc mỗi khối cho hàng nặng, cồng kềnh, không gấp, nhưng chỉ đáng với người bán nhỏ khi lô đủ lớn để vượt qua các khoản phí cố định ở hai đầu cảng và khi bạn chấp nhận thời gian chờ tính bằng tuần. Lô quá nhỏ đi biển có thể tốn hơn đi gom hàng hàng không vì phí tối thiểu và phí cảng.
Bài nói về đường biển dưới góc người bán lô nhỏ: hàng nào hợp, cước tính thế nào, các khoản phí ngoài cước, thời gian thực tế qua từng chặng, đóng gói chịu ẩm và xếp chồng, chứng từ, và phép thử để quyết định đi biển hay đi bay. Định nghĩa hàng nguyên container và hàng lẻ đã có nhiều tài liệu; ở đây chỉ nhắc khi cần. Số liệu là ví dụ giả định.
Hàng nào hợp đi biển
Nặng hoặc cồng kềnh, giá trị trên mỗi ký thấp. Đồ gia dụng lớn, nồi niêu, đồ nội thất nhỏ, sách, đồ gốm đóng kỹ, đồ thể thao cồng kềnh, xe đẩy trẻ em. Những món này đi bay tốn cước lớn vì cân quy đổi, trong khi đi biển cước tính theo khối nên chênh lệch có thể rất lớn khi lô đủ to.
Không theo mùa ngắn. Hàng bán quanh năm chịu được thời gian chờ dài. Hàng theo mùa chỉ hợp nếu gửi rất sớm trước mùa.
Không có hạn dùng ngắn. Thực phẩm, mỹ phẩm hạn ngắn mất nhiều thời gian bán khi đi biển; thêm nữa, nhiệt độ trong container có thể cao.
Chịu được ẩm và xếp chồng. Hàng điện tử nhạy ẩm, hàng dễ móp cần đóng gói rất kỹ hoặc không nên đi biển.
Không hợp. Hàng gấp, hàng giá trị cao trên mỗi ký như mỹ phẩm, phụ kiện nhỏ, hàng lô quá nhỏ, và hàng mà bạn cần dòng tiền quay nhanh. Với những món này, khoản tiết kiệm cước không bù được thời gian vốn nằm trên biển.
Cước đường biển hàng lẻ tính thế nào
Hàng lẻ ghép container thường tính cước theo thể tích (khối) hoặc theo khối lượng, lấy giá trị nào lớn hơn theo một quy đổi do bên vận chuyển đặt. Với phần lớn hàng tiêu dùng, thể tích là con số quyết định, nên cách đóng kiện gọn ảnh hưởng trực tiếp tới cước. Đi kèm là mức thu tối thiểu cho mỗi lô: dưới một ngưỡng thể tích nhất định, bạn vẫn trả như ngưỡng đó.
Ngoài cước biển, còn các khoản ở cảng đi và cảng đến, thường tính theo khối hoặc theo lô, như phí xếp dỡ, phí khai thác kho hàng lẻ, phí chứng từ. Với lô nhỏ, các khoản này có thể lớn hơn chính cước biển. Đây là lý do một lô chỉ vài thùng đi biển đôi khi đắt hơn đi bay.
Ví dụ giả định: một lô gồm mười thùng đồ bếp, tổng thể tích tương đương một phần ba khối. Cước biển tính theo mức tối thiểu một khối, cộng phí hai đầu theo lô. Cùng lô đó đi gom hàng hàng không thì tính theo cân quy đổi khá cao. So hai tổng, đường biển rẻ hơn nhưng chậm hơn khoảng bốn tuần. Nếu lô chỉ còn ba thùng, phí cố định hai đầu không đổi nhưng chia cho ít hàng hơn, và đi bay có thể trở thành lựa chọn hợp lý hơn.
Các khoản phí cần hỏi khi đi hàng lẻ đường biển
Báo giá đường biển thường được chia nhỏ; hỏi đủ để so tổng. Bảng chỉ nêu loại khoản.
| Nhóm | Khoản thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ở nước nguồn | Lấy hàng tận nơi, đóng gói, phí kho gom, phí chứng từ xuất | Nếu bạn tự giao tới kho gom thì bớt khoản lấy hàng |
| Cước biển | Theo khối hoặc theo khối lượng quy đổi, có mức tối thiểu | Phụ phí theo mùa, theo nhiên liệu có thể cộng thêm |
| Ở Việt Nam | Phí khai thác hàng lẻ, phí chứng từ, phí xếp dỡ, phí kho | Thường tính theo khối hoặc theo lô; hỏi số ngày miễn phí kho |
| Thủ tục | Phí khai báo, kiểm hoá nếu có, thuế theo quy định | Ai làm thủ tục, chứng từ đứng tên ai |
| Giao nội địa | Từ kho cảng tới địa chỉ bạn | Xe tải nhỏ hay ghép xe, có bốc xếp không |
Câu hỏi quan trọng nhất là "giá này đã gồm những gì, tính tới khi hàng tới tận cửa". Nhiều báo giá đường biển hấp dẫn vì chỉ nêu cước biển, còn các khoản ở Việt Nam để "tính sau".
Thời gian thực tế qua từng chặng
Thời gian tàu chạy trên biển chỉ là một phần. Lô hàng lẻ phải chờ bên gom đủ hàng để đóng container, chờ lịch tàu, qua cảng chuyển tải nếu không có tuyến thẳng, chờ dỡ container và tách hàng lẻ ở kho cảng đến, rồi mới làm thủ tục và giao nội địa. Mỗi chặng có thể thêm vài ngày tới hơn một tuần.
Vì vậy, khi bên vận chuyển nói "tàu chạy bao nhiêu ngày", hãy hỏi thêm thời gian từ lúc bạn giao hàng tới kho gom tới lúc hàng có thể nhận ở Việt Nam. Con số đó mới dùng để lập kế hoạch. Với các tuyến xa như Mỹ, châu Âu, tổng thời gian có thể là hơn một tháng; với các tuyến gần trong khu vực thì ngắn hơn, nhưng vẫn dài hơn đường bay nhiều.
Đường biển cũng chịu ảnh hưởng của mùa: mùa cao điểm cuối năm, các kỳ nghỉ dài ở nước nguồn và ở Việt Nam, thời tiết xấu, ùn tắc ở cảng. Lô gắn với một mùa bán cụ thể nên có khoảng dự phòng lớn hơn đường bay, và nên có phương án dự phòng nếu lô về muộn, ví dụ giữ một lượng nhỏ hàng cùng loại đi đường bay để không trống kệ trong lúc chờ.
Đóng gói cho đường biển: ẩm, chồng, va đập
Hàng đi biển nằm trong container nhiều tuần, chịu nhiệt độ thay đổi giữa ngày và đêm, giữa các vùng khí hậu. Hơi nước có thể ngưng tụ trên trần container và nhỏ xuống kiện hàng, hiện tượng mà người trong nghề hay gọi là mưa container. Thùng carton thường hút ẩm, mềm đi, mất sức chịu lực. Vì vậy, đóng gói cho đường biển cần nhiều lớp chống ẩm hơn: bọc nilon cho hàng bên trong, túi hút ẩm, thùng carton dày, và nếu có thể thì đóng trên pallet có màng bọc.
Hàng lẻ ghép chung với hàng của người khác nên có thể bị xếp chồng nặng phía trên. Đóng thùng vuông vức, không để khoảng trống bên trong, đặt hàng nặng dưới đáy, đánh dấu hướng đặt bằng ký hiệu hình (mũi tên, hình ly) chứ không phụ thuộc vào chữ. Hàng dễ vỡ cần khung hoặc thùng gỗ, đặc biệt với gốm sứ, kính.
Ghi mã kiện, số thứ tự kiện trên ít nhất hai mặt thùng, và lập danh sách hàng từng kiện. Kho cảng đến xử lý hàng trăm kiện của nhiều chủ hàng; kiện không có dấu hiệu rõ ràng dễ bị giao nhầm hoặc thất lạc trong quá trình tách hàng.
Phép thử: đi biển hay đi bay cho một lô
Trước mỗi lô hàng nặng hoặc cồng kềnh, làm phép thử năm bước:
- Đo và cân lô hàng dự kiến khi đã đóng gói: tổng thể tích, tổng khối lượng, số kiện.
- Xin báo giá trọn gói tới cửa cho cả hai đường: gom hàng hàng không và hàng lẻ đường biển, cùng phạm vi khoản phí.
- Tính chi phí vốn: số tuần chờ thêm của đường biển nhân với giá trị lô, theo cách bạn đánh giá chi phí giữ vốn.
- Xét rủi ro mùa: hàng về muộn có lỡ mùa bán không, có đơn order nào bị ảnh hưởng không.
- Chọn đường có tổng chi phí cộng rủi ro thấp hơn; nếu chênh không đáng kể, ưu tiên đường nhanh hơn để vốn quay.
Nhiều người bán đi theo hướng chia lô: phần hàng nhẹ, giá trị cao, cần sớm đi bay; phần hàng nặng, cồng kềnh, bán quanh năm đi biển. Cách này tận dụng được ưu điểm của cả hai.
Ví dụ giả định: một lô đồ gia dụng từ Mỹ đi biển
Một shop đồ gia dụng ở Đà Nẵng nhờ người thân ở Mỹ gom hàng trong vài tháng: nồi chiên, máy xay dùng điện phù hợp, bộ nồi, hộp đựng thực phẩm, tổng khoảng hai khối sau khi đóng. Nếu đi gom hàng hàng không, cân quy đổi của lô rất lớn vì hàng cồng kềnh; tổng cước gần bằng giá trị một phần ba lô hàng. Đi biển hàng lẻ, tổng chi phí tới cửa, kể cả phí hai đầu và thủ tục, chỉ bằng một phần nhỏ so với đi bay.
Đổi lại, từ lúc người thân giao hàng tới kho gom bên Mỹ tới lúc shop nhận hàng mất khoảng sáu đến tám tuần, trong đó có một tuần chờ đóng container và gần một tuần nằm kho cảng đến do thiếu một giấy tờ bổ sung. Shop đã tính trước thời gian này vì lô được gửi từ đầu mùa thu cho mùa bán cuối năm.
Bài học của shop: đóng gói kỹ chống ẩm vì một thùng giấy bị mềm khi tới nơi, chuẩn bị đủ hồ sơ trước khi tàu cập để không mất ngày kho miễn phí, và chỉ dùng đường biển cho hàng bán quanh năm hoặc hàng gửi rất sớm trước mùa. Số liệu là giả định; cơ chế so sánh thì áp dụng được cho các tuyến khác.
Chứng từ và thủ tục khi đi biển
Hỏi kỹ bên gom trước khi chọn. Họ gom hàng lẻ tuyến của bạn bao lâu một lần, lô lẻ tách ở kho nào tại Việt Nam, chứng từ cấp cho từng chủ hàng là gì, và họ có hỗ trợ thủ tục cho hàng thương mại không.
Vận đơn và chứng từ của bên gom. Lô hàng lẻ thường có vận đơn của bên gom cấp cho từng chủ hàng, dưới vận đơn tổng của container. Giữ bản vận đơn của bạn và thông báo hàng đến.
Thủ tục hải quan. Hàng đi biển về để bán thường đi theo thủ tục hàng thương mại, với tờ khai riêng. Ai làm thủ tục, chủ hàng là ai cần rõ từ đầu; với lô nhỏ, nhiều người thuê đại lý làm thủ tục.
Thời gian lưu kho miễn phí ở cảng đến. Thường có hạn; quá hạn thì tính phí theo ngày. Chuẩn bị hồ sơ thủ tục trước khi tàu tới để không mất ngày miễn phí vào việc gom giấy tờ, và hỏi bên gom ngày dự kiến hàng được tách khỏi container.
Bảo hiểm. Hàng đi biển thời gian dài, qua nhiều lần xếp dỡ; với lô giá trị đáng kể, nên hỏi về bảo hiểm hàng hoá và điều kiện bồi thường.
Câu hỏi thường gặp
Lô bao nhiêu thì đi biển mới đáng?
Không có con số chung vì phụ thuộc tuyến, loại hàng và các khoản phí hai đầu. Cách đúng là xin báo giá trọn gói tới cửa cho cả đường biển và đường bay với cùng một lô, rồi so tổng cộng chi phí thời gian chờ.
Có thể gửi đường biển theo kiểu bưu chính không?
Một số nước từng có hoặc còn có dịch vụ bưu chính đường biển cho bưu kiện, nhưng nhiều nơi đã thu hẹp hoặc ngừng. Kiểm tra với bưu chính nước gửi vào thời điểm cần gửi.
Hàng đi biển có hay bị ẩm mốc không?
Có nguy cơ nếu đóng gói không chống ẩm, nhất là hàng vải, giấy, đồ gỗ, đồ da. Bọc nilon từng món, dùng túi hút ẩm, thùng dày và kiểm tra ngay khi nhận giúp giảm rủi ro.
Đi biển có phải làm thủ tục khác đi bay không?
Nguyên lý khai báo và tính thuế giống nhau, khác ở chứng từ vận tải, nơi làm thủ tục và kho. Với hàng thương mại, cả hai đường đều cần hồ sơ đầy đủ.
Có nên gom chung lô đi biển với người bán khác để đủ khối?
Có thể giảm chi phí cố định, nhưng lô chung đứng tên một chủ hàng sẽ kéo theo trách nhiệm chung. Chỉ làm khi mọi người minh bạch hàng hoá, chứng từ và thống nhất trách nhiệm khi có sự cố.