Bangkok có hai hệ đường sắt đô thị chính mà người đi lấy hàng hay dùng: tàu điện trên cao (thường gọi BTS) và tàu điện ngầm (MRT), cộng thêm tuyến tàu nối sân bay Suvarnabhumi vào thành phố. Ba hệ do các đơn vị khác nhau vận hành, vé và cửa soát vé tách riêng, nên đọc sơ đồ là phải nhìn ra ga nào là ga đổi hệ và mỗi lần đổi hệ là một lần ra cửa, mua vé hoặc quẹt thẻ lại.
Với người đánh hàng, tàu điện là cách nhanh và đều giờ nhất để đến chợ lúc tay còn trống, vì đường phố Bangkok tắc vào giờ cao điểm. Khi về với bao hàng cồng kềnh thì khác: tàu đông, cầu thang dài, có ga không có thang máy ở mọi cửa, và hệ thống có quy định về hành lý cồng kềnh. Bài này chỉ cách đọc sơ đồ theo mục đích đi chợ, ga nào gần khu sỉ nào, và lúc nào nên bỏ tàu để gọi xe.
Hai hệ tàu chính và tuyến sân bay: nhìn sơ đồ thế nào cho đúng
Sơ đồ đường sắt đô thị Bangkok trông như một mạng lưới liền mạch, nhưng thực chất gồm nhiều hệ ghép lại. Tàu điện trên cao chạy trên cầu cạn dọc các trục lớn, có hai tuyến chính là tuyến Sukhumvit (chạy dài theo hướng bắc – đông nam, qua Mo Chit, Siam, Asok) và tuyến Silom (qua National Stadium, Siam, Sala Daeng, rồi vượt sông). Hai tuyến này gặp nhau ở ga Siam, đổi tuyến trong cùng hệ nên không phải ra cửa.
Tàu điện ngầm có tuyến Xanh dương chạy vòng qua trung tâm, khu phố người Hoa và sang bờ tây sông, cùng tuyến Tím chạy lên phía bắc. Tuyến Xanh dương cắt tàu điện trên cao ở vài điểm mà người đi chợ nên nhớ: Sukhumvit ↔ Asok, Si Lom ↔ Sala Daeng, Chatuchak Park ↔ Mo Chit. Ở các điểm này hai ga có tên khác nhau, nằm ở hai tầng khác nhau, và bạn phải đi bộ qua lối nối, ra khỏi cửa soát vé hệ này rồi vào cửa hệ kia.
Tuyến tàu sân bay nối sân bay Suvarnabhumi với ga Phaya Thai, nơi đổi sang tàu điện trên cao. Trên đường đi tuyến này dừng ở ga Ratchaprarop, ga gần khu Pratunam nhất trong cả mạng lưới. Sân bay thứ hai, Don Mueang, nằm ở phía bắc và vào thời điểm viết được nối bằng tuyến đường sắt ngoại ô riêng; nếu bạn bay hãng giá rẻ hạ cánh ở đây, kiểm lại cách vào thành phố trước khi đi.
Ngoài ba hệ trên, sơ đồ đầy đủ còn có các tuyến mới mở rộng và tuyến đường sắt ngoại ô. Mạng lưới Bangkok liên tục được nối dài, nên đừng dựa vào một tấm ảnh sơ đồ cũ lưu trong máy. Trước chuyến đi, tải bản sơ đồ mới nhất từ nguồn chính thức của đơn vị vận hành, đánh dấu sẵn ga gần chỗ ở và ga gần từng chợ định đến.
Ga gần các khu chợ sỉ người Việt hay đến
Bảng dưới đây ghép mỗi khu chợ với ga gần nhất và cách đi bộ nối tiếp. Khoảng cách đi bộ chỉ là mô tả tương đối; trước khi đi, mở ứng dụng bản đồ để kiểm lối đi bộ thực tế từ ga tới đúng cổng chợ bạn cần.
| Khu chợ | Ga gần (hệ) | Ghi chú cho người đi lấy hàng |
|---|---|---|
| Pratunam và khu trung tâm thời trang quanh đó | Ratchaprarop (tuyến sân bay); Chit Lom hoặc Ratchathewi (tàu trên cao) | Từ Chit Lom có thể đi bộ theo lối đi trên cao rồi xuống phố; từ Ratchaprarop đi bộ ngắn hơn nhưng phải băng qua các ngã tư đông xe |
| Chatuchak (chợ cuối tuần) | Mo Chit (tàu trên cao); Chatuchak Park, Kamphaeng Phet (tàu ngầm) | Kamphaeng Phet nằm sát một cạnh chợ; Mo Chit tiện nếu bạn ở dọc tuyến Sukhumvit |
| Sampeng và khu phố người Hoa | Wat Mangkon (tàu ngầm tuyến Xanh dương) | Đường trong khu này hẹp, lối vào chợ là các hẻm dài; nhớ hướng ra của ga trước khi đi vào |
| Bobae | Không nằm sát ga nào | Thường đi xe từ ga gần nhất hoặc từ chỗ ở; kiểm lối đi trên bản đồ trước |
| Các chợ đêm | Tuỳ chợ | Chợ đêm hay đổi địa điểm theo thời gian, kiểm lại vị trí hiện tại trước khi đi |
Điều bảng không nói được là giờ tàu chạy chuyến đầu. Một số chợ sỉ đông từ tờ mờ sáng, có khi trước giờ tàu chạy chuyến đầu; khi đó bạn phải đi xe. Giờ chạy tàu thay đổi theo thời kỳ, xem trên trang của đơn vị vận hành, không đoán.
Đọc sơ đồ để lên lộ trình một ngày đi chợ
Sơ đồ dùng tốt nhất khi bạn lên lộ trình cả ngày từ tối hôm trước, không phải đứng ở ga mới mở ra xem. Cách làm gợi ý:
- Đánh dấu ba điểm: ga gần chỗ ở, ga gần chợ thứ nhất, ga gần chợ thứ hai. Nếu ba điểm nằm cùng một tuyến, ngày hôm đó gần như không phải đổi tuyến.
- Tìm điểm đổi hệ trên đường đi. Mỗi lần đổi hệ là một lần ra cửa soát vé, đi bộ qua lối nối, mua vé hoặc quẹt thẻ của hệ kia. Có tay không thì việc này mất vài phút; đã xách hàng thì lâu hơn và mệt hơn nhiều.
- Xếp chợ cần đến sớm lên đầu. Chợ sỉ quần áo thường đông và sôi động nhất vào buổi sáng, càng về trưa nhiều sạp đã bán xong hàng mới.
- Để chợ có nhiều hàng nặng nhất vào cuối ngày, gần chỗ ở. Nếu ngày đó định ôm nhiều hàng, đặt chặng về bằng xe ngay từ đầu, đừng tính tàu.
- Ghi tên ga bằng chữ Latinh như trên sơ đồ, và chụp lại hướng cửa ra (thường đánh số) gần chợ nhất. Ra nhầm cửa ở ga lớn có thể phải đi bộ vòng một đoạn dài.
- Lưu sẵn sơ đồ ngoại tuyến trong điện thoại, phòng khi mạng chập chờn trong ga ngầm.
Một ví dụ giả định: bạn ở gần một ga trên tuyến Sukhumvit, sáng định đi Pratunam, chiều sang Sampeng. Buổi sáng đi tàu trên cao tới Chit Lom rồi đi bộ; buổi chiều quay lại tàu trên cao, đổi sang tàu ngầm ở Asok/Sukhumvit, xuống Wat Mangkon. Về chỗ ở với hàng phụ kiện nhẹ thì đi tàu được; nếu chiều mua thêm quần áo, gọi xe từ Sampeng là hợp lý hơn.
Vé, thẻ và cách trả tiền khi đi tàu
Vì mỗi hệ tách riêng, thẻ trả trước của tàu trên cao không dùng được cho tàu ngầm và ngược lại. Với người chỉ ở Bangkok ba bốn ngày, có hai cách thường gặp: mua vé lượt ở máy bán vé hoặc quầy cho từng chuyến, hoặc mua thẻ trả trước của hệ mình đi nhiều nhất. Vào thời điểm viết, một số tuyến đã nhận quẹt thẻ ngân hàng không tiếp xúc ngay ở cửa soát vé; tính năng này mở rộng dần và có điều kiện về loại thẻ, nên trước khi đi hãy kiểm lại xem thẻ của bạn có dùng được ở hệ nào.
Nếu dùng thẻ ngân hàng Việt Nam để quẹt, nhớ rằng mỗi lần quẹt là một giao dịch ngoại tệ, có thể chịu phí chuyển đổi theo biểu phí ngân hàng phát hành thẻ. Với vài chục nghìn đồng tiền tàu thì khoản phí nhỏ, nhưng nên biết để tính vào chi phí chuyến đi. Phần phí thẻ khi mua hàng ở nước ngoài có bài riêng trong danh mục thanh toán của trang.
Máy bán vé ở nhiều ga nhận tiền xu và tiền giấy mệnh giá nhỏ; giữ sẵn ít tiền lẻ, đừng để tới ga mới đổi. Giờ cao điểm, hàng người chờ ở máy bán vé có thể dài; đây là lý do nhiều người chọn thẻ trả trước dù chỉ ở vài ngày.
Cuối cùng, giữ vé lượt cho tới khi ra khỏi ga: ở một số hệ, vé lượt là thẻ hoặc xu cần đưa vào cửa khi ra. Làm mất vé giữa chừng sẽ mất thời gian giải quyết ở quầy.
Mang hàng lên tàu: được gì, nên tránh gì
Tàu điện là phương tiện chở người. Mang theo vài túi hàng nhỏ là chuyện bình thường; biến toa tàu thành xe chở hàng thì không.
Quy định về hành lý cồng kềnh
Các hệ đường sắt đô thị Bangkok đều có quy định về kích thước và loại hành lý được mang lên tàu, nhằm giữ lối đi thông thoáng và an toàn ở cửa soát vé, thang cuốn. Một va li cỡ trung hoặc một túi vải gấp gọn thường không gây vấn đề; một bao tải to đầy quần áo, nhiều thùng carton buộc chồng lên nhau, hay xe đẩy hàng cỡ lớn thì có thể bị nhân viên nhắc hoặc không cho qua. Quy định cụ thể thay đổi và khác giữa các hệ, nên đọc thông báo ở ga hoặc trang của đơn vị vận hành.
Giờ cao điểm
Buổi sáng và chiều tối ngày thường, toa tàu ở các ga trung tâm rất đông. Ôm bao hàng vào lúc này vừa khó lên tàu, vừa gây khó chịu cho người khác. Nếu buộc phải đi tàu với hàng, chọn giờ thấp điểm, đứng gần cửa và giữ bao trước mặt.
Cầu thang và thang máy
Ga trên cao thường phải lên một hai tầng cầu thang. Không phải cửa nào cũng có thang máy hay thang cuốn hai chiều. Khi đánh dấu cửa ra trên sơ đồ, hãy tìm thêm cửa có thang máy, nhất là khi bạn đi với va li có bánh xe.
Khi nào bỏ tàu, gọi xe
Quy tắc đơn giản: tay không hoặc một túi nhỏ thì đi tàu; từ hai túi lớn trở lên thì gọi xe. Với lượng hàng lớn hơn nữa, người đánh hàng thường gửi thẳng hàng cho bên gom hàng ngay tại khu chợ, không mang về phòng. Bài về đóng hàng tại Thái trên trang nói kỹ phần này.
Những lỗi hay gặp của người lần đầu đi tàu ở Bangkok
Phần lớn lỗi không đến từ việc không biết tiếng, mà từ việc coi sơ đồ như một hệ liền mạch:
- Tưởng hai ga cùng tên khu vực là một ga, trong khi thực tế là hai ga của hai hệ, cách nhau một lối đi bộ và hai lần qua cửa soát vé.
- Dùng thẻ của hệ này quẹt ở hệ kia, mất thời gian xếp hàng lại.
- Lên nhầm chiều tàu ở ga có hai tuyến chạy song song. Trước khi xuống sân ga, đọc tên ga cuối của chiều mình đi.
- Đi tàu tới chợ sỉ vào giờ đã muộn, đến nơi sạp đã thưa hàng.
- Ôm hàng lên tàu giờ cao điểm, bị chen lấn, rơi hoặc rách bao.
- Không kiểm lối từ ga tới cổng chợ; có chợ rất rộng, ra nhầm phía phải đi bộ thêm nhiều.
- Không để ý giờ tàu chạy chuyến cuối khi đi chợ đêm, về trễ phải gọi xe vào giờ khó gọi.
Mỗi lỗi chỉ tốn vài chục phút, nhưng trong một chuyến lấy hàng ba ngày, vài chục phút cộng dồn là cả buổi chợ. Lên lộ trình từ tối hôm trước là cách rẻ nhất để giữ thời gian cho việc chính.
Tàu điện so với xe công nghệ, taxi và thuyền kênh
Bangkok còn nhiều cách đi lại khác. Xe công nghệ và taxi đi được tận cổng chợ, chở được nhiều hàng, nhưng chậm và khó đoán giờ khi kẹt xe. Với chặng về chở hàng, đây thường là lựa chọn hợp lý. Trước khi lên taxi đón ngoài đường, thoả thuận rõ việc đi theo đồng hồ tính tiền.
Xe ôm nhanh trong phố tắc, hợp cho chặng ngắn tay không, không hợp để chở bao hàng lớn. Ở một số khu, xe ôm có điểm đón cố định với áo đồng phục.
Thuyền chạy trên sông Chao Phraya và trên kênh Saen Saep là cách tránh tắc đường cho một số chặng; kênh Saen Saep có bến gần khu Pratunam. Thuyền đông, lên xuống nhanh, sàn bến trơn, không hợp mang nhiều hàng.
Cách phối hợp thường gặp ở người đi lấy hàng nhiều lần: sáng đi tàu điện tới chợ cho đúng giờ, gửi hàng cho bên gom ngay tại chợ, chiều mang về phòng một túi nhỏ hàng mẫu bằng tàu, chỉ gọi xe khi thật sự phải chở nhiều. Cách này giữ cả thời gian lẫn sức cho ngày hôm sau.
Câu hỏi thường gặp
Tàu điện trên cao và tàu điện ngầm Bangkok có dùng chung vé không?
Vào thời điểm viết, hai hệ do hai đơn vị khác nhau vận hành nên vé lượt và thẻ trả trước dùng riêng. Ở các ga nối, bạn phải ra khỏi cửa soát vé hệ này và vào cửa hệ kia. Một số tuyến đã nhận thẻ ngân hàng không tiếp xúc, nên kiểm lại trước chuyến đi.
Ga nào gần chợ Pratunam nhất?
Ga Ratchaprarop của tuyến tàu sân bay là ga gần khu Pratunam nhất. Nếu đi bằng tàu trên cao, nhiều người xuống Chit Lom hoặc Ratchathewi rồi đi bộ. Hãy mở ứng dụng bản đồ để chọn cửa ra gần đúng phía chợ bạn cần đến.
Mang va li lên tàu điện Bangkok có được không?
Va li cỡ vừa thường không gặp vấn đề, nhưng các hệ đều có quy định về hành lý cồng kềnh và có thể từ chối bao hàng hoặc thùng quá khổ. Tránh giờ cao điểm, chọn cửa ga có thang máy và đọc quy định hiện hành trên trang của đơn vị vận hành.
Đi chợ sỉ sáng sớm có kịp chuyến tàu đầu không?
Tuỳ chợ và tuỳ giờ tàu chạy chuyến đầu ở thời điểm bạn đi. Một số khu sỉ đông từ rất sớm, khi tàu có thể chưa chạy hoặc mới chạy. Xem giờ chạy tàu trên nguồn chính thức, nếu cần đến sớm hơn thì đặt xe từ tối hôm trước.
Từ sân bay Don Mueang vào khu chợ thì đi thế nào?
Don Mueang không nằm trên tuyến tàu sân bay Suvarnabhumi. Vào thời điểm viết, có tuyến đường sắt ngoại ô nối Don Mueang với trung tâm, ngoài ra còn xe buýt và taxi. Kiểm lại phương án hiện hành trước khi bay, nhất là khi bạn mang nhiều hành lý.
Có nên đi tàu điện khi đã mua nhiều hàng?
Không nên. Tàu điện hợp khi tay không hoặc chỉ một túi nhỏ. Từ hai túi lớn trở lên, gọi xe hoặc gửi hàng cho bên gom hàng ngay tại chợ sẽ đỡ mệt, đỡ rủi ro rơi rách hàng và không làm phiền hành khách khác.