Sau chuyến đi lấy hàng ở nước ngoài, phần hàng để bán không nên đi chung đường với hành lý cá nhân mà không khai. Nếu bạn vẫn mang hàng về trên cùng chuyến bay, cách làm đúng là khai báo đầy đủ, đi lối đỏ, nộp thuế theo quy định hiện hành; còn khi lượng hàng đều đặn và lớn dần, hàng nên được tách ra gửi theo đường hàng hoá có tờ khai riêng.
Bài này dành cho người bán nhỏ đi chợ ở Bangkok, Seoul, Tokyo hay Đài Bắc rồi bay về: hiểu khác biệt giữa hành lý mang theo, hành lý ký gửi và hàng không kèm người, biết lối đỏ làm những gì, chuẩn bị giấy tờ ra sao để quá trình khai báo nhanh gọn, và khi nào đã đến lúc thuê đại lý làm thủ tục hải quan. Định mức, thuế suất không được nêu ở đây vì thay đổi theo quy định hiện hành; hãy tra cổng thông tin hải quan hoặc hỏi chi cục hải quan cửa khẩu sân bay trước chuyến đi.
Ba cách hàng theo bạn về: khác nhau ở đâu
Người mới thường gọi chung là "mang hàng về", nhưng về thủ tục, hàng có thể đi theo ba cách khác nhau. Mỗi cách đặt trách nhiệm khai báo ở chỗ khác.
| Cách đi | Hàng ở đâu | Ai khai báo | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Hành lý mang theo người | Trong khoang cùng bạn | Bạn, tại cửa khẩu nhập cảnh | Đồ dùng cá nhân, vài món mẫu |
| Hành lý ký gửi | Khoang hàng cùng chuyến, gắn thẻ hành lý của bạn | Bạn, cùng lúc với hành lý mang theo | Đồ cá nhân; hàng mua thêm phải khai nếu thuộc diện khai |
| Hàng không kèm người hoặc gửi hàng hoá | Chuyến khác hoặc cùng chuyến nhưng có vận đơn riêng | Người nhận, qua tờ khai hàng hoá, thường nhờ đại lý | Hàng để bán, lô lặp lại, khối lượng lớn |
Điểm hay bị hiểu nhầm: thẻ hành lý ký gửi không biến hàng trong kiện thành hành lý cá nhân. Hải quan xét theo nội dung bên trong. Một thùng carton toàn áo cùng mẫu, đủ size, có thẻ hành lý của bạn, vẫn là hàng hoá.
Lối xanh, lối đỏ: chọn sai là bắt đầu sai
Ở sân bay quốc tế, khu vực kiểm tra hải quan sau băng chuyền hành lý thường có hai lối. Lối xanh dành cho người không mang hàng phải khai báo. Đi lối xanh nghĩa là bạn ngầm khẳng định hành lý của mình không có gì thuộc diện phải khai. Lối đỏ dành cho người có hàng phải khai: hàng vượt tiêu chuẩn miễn thuế, ngoại tệ hoặc vàng vượt mức phải khai, hàng thuộc diện quản lý riêng, hoặc đơn giản là bạn không chắc chắn.
Người đi lấy hàng hay chọn lối xanh vì sợ mất thời gian. Nhưng hành lý vẫn qua máy soi; kiện hàng giống nhau, nhiều món cùng hình dạng hiện lên rất rõ. Khi bị gọi lại ở lối xanh, bạn đã ở thế không khai, khác hẳn người tự bước vào lối đỏ. Còn ở lối đỏ, việc chính chỉ là khai, cho cán bộ kiểm tra khi cần, tính và nộp thuế cho phần phải nộp.
Trước đây hành khách thường khai trên tờ khai giấy; hiện có nơi đã cho khai điện tử. Cách khai cụ thể có thể khác nhau theo sân bay và thời điểm, vì vậy hãy hỏi trực tiếp nhân viên hải quan ở lối đỏ hoặc xem hướng dẫn trên cổng thông tin hải quan. Đừng dựa vào lời kể của người đi trước nhiều năm.
Chuẩn bị trước khi bay về để khai báo nhanh và đúng
Lối đỏ chỉ chậm khi người khai không biết mình mang gì. Chuẩn bị theo thứ tự dưới đây từ tối hôm trước ngày bay:
- Tách hàng ra khỏi đồ cá nhân. Đồ dùng của bạn để một vali; hàng mua để bán đóng riêng các kiện. Không nhét áo bán vào giữa quần áo mặc.
- Lập danh sách hàng theo từng kiện. Tên hàng, số lượng, giá mua, kiện số mấy. Ghi bằng tiếng Việt, rõ ràng, khớp với hoá đơn.
- Gom hoá đơn, biên nhận mua hàng vào một túi, xếp theo thứ tự kiện. Ở chợ sỉ không xuất hoá đơn thì giữ phiếu ghi hàng, biên nhận chuyển khoản, ảnh chụp lúc mua.
- Tự cộng tổng giá trị hàng theo giá mua thực tế. Đây là con số bạn sẽ khai; đừng tự giảm.
- Tra trước hàng có thuộc diện quản lý riêng không: mỹ phẩm, thực phẩm, thiết bị điện, đồ chơi trẻ em, hàng có pin. Nhóm này có thể cần thêm thủ tục chuyên ngành nếu là hàng để bán.
- Để sẵn ngoại tệ còn dư và giấy tờ tuỳ thân ở chỗ dễ lấy, vì phần khai báo ngoại tệ cũng có thể được hỏi cùng lúc.
Khi danh sách và hoá đơn khớp nhau, cán bộ hải quan có cơ sở để tính thuế nhanh. Người không có giấy tờ gì thì phải chờ định giá, mất thời gian hơn rất nhiều và dễ bị áp giá cao hơn giá mua thật.
Hành lý ký gửi chở hàng: chi phí và rủi ro ít người tính
Mua thêm cân hành lý là cách quen thuộc của người đi lấy hàng. Về chi phí, cân thêm có thể rẻ hay đắt tuỳ chặng, tuỳ lúc mua (thường mua trước rẻ hơn mua tại quầy) và tuỳ hãng; hãy tự so với cước gửi hàng hoá cho cùng khối lượng, ví dụ giả định: 30 kg áo len theo hành lý mất một khoản A, theo đường gửi hàng mất khoản B cộng phí làm thủ tục. So xong mới quyết.
Về rủi ro, hành lý ký gửi có giới hạn trách nhiệm bồi thường của hãng vận chuyển khi thất lạc hay hư hỏng, và mức này thường thấp so với giá trị một kiện hàng buôn. Hàng hoá gửi có vận đơn thì có thể mua bảo hiểm theo giá trị khai. Khi kiện hàng của bạn đáng giá cả tháng lãi, sự khác biệt này đáng cân nhắc.
Ngoài ra, hãng bay có quy định riêng về kích thước, số kiện, hàng có pin, chất lỏng, bình xịt; quầy làm thủ tục có thể từ chối kiện không đạt. Đọc điều kiện hành lý trên vé và hỏi hãng trước, vì mỗi hãng một khác và thay đổi theo thời gian. Phần quy định hành lý chi tiết có ở các trang chuyên về hàng không; ở đây chỉ nhắc rằng kiện hàng buôn nên được đóng như hàng gửi, không như vali quần áo.
Khi nào nên tách hàng ra gửi theo đường hàng hoá
Khi chuyến đi đã thành định kỳ. Một lần mang dư vài món là chuyện bất thường, khai báo là xong. Khi tháng nào cũng đi, lần nào cũng mang vài chục kiện, đó là hoạt động nhập hàng và nên có tờ khai hàng hoá, đứng tên một hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp.
Khi hàng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành. Mỹ phẩm, thực phẩm, đồ chơi trẻ em, thiết bị điện để bán thường cần công bố, kiểm tra hoặc chứng nhận theo quy định hiện hành. Những thủ tục đó gắn với lô hàng nhập khẩu có tờ khai, khó gắn vào hành lý.
Khi bạn cần hoá đơn đầu vào để bán trên sàn hoặc cho khách sỉ. Sàn thương mại điện tử và khách mua sỉ ngày càng hỏi giấy tờ nguồn gốc. Tờ khai nhập khẩu là giấy tờ mạnh nhất cho câu hỏi đó.
Khi giá trị hàng vượt xa mức bạn chịu được nếu mất. Hàng hoá có vận đơn, có bảo hiểm, có địa chỉ khiếu nại rõ hơn hành lý ký gửi.
Một chuyến giả định từ Bangkok về: đi qua từng chặng
Để hình dung, thử theo một chuyến giả định. Chị Hoa (tên giả định) bán quần áo online ở Cần Thơ, bay sang Bangkok ba ngày, mua khoảng bốn mươi bộ đồ ở khu chợ sỉ quần áo và vài hộp đồ ăn vặt khô. Chị mua thêm cân hành lý ký gửi từ lúc đặt vé. Tối cuối cùng ở khách sạn, chị chia hàng làm hai thùng carton, mỗi thùng một danh sách dán bên ngoài, hoá đơn và phiếu ghi hàng của từng sạp bỏ vào một túi nhựa trong balo.
Ở sân bay Thái Lan, quầy làm thủ tục cân hai thùng, gắn thẻ hành lý. Chị không mua hàng miễn thuế dành cho du khách để mang về bán, vì biết hàng được hoàn thuế phải là hàng tiêu dùng cá nhân. Khi hạ cánh ở Việt Nam, chị lấy hai thùng ở băng chuyền, đẩy xe vào lối đỏ, đưa danh sách và hoá đơn, nói rõ đây là hàng mua về bán.
Cán bộ hải quan có thể yêu cầu mở một thùng để đối chiếu, sau đó hướng dẫn chị phần khai báo và nộp thuế theo quy định hiện hành. Đồ ăn vặt được hỏi kỹ hơn vì là thực phẩm; nếu số lượng mang tính thương mại, có thể cần thêm thủ tục. Toàn bộ chứng từ nộp thuế chị giữ lại, chụp ảnh, lưu vào thư mục của lô hàng tháng đó.
Kết quả của chuyến giả định này không phải là "lọt" hay "không lọt", mà là chị có giấy tờ cho bốn mươi bộ đồ đang bày bán. Ba tháng sau, khi lượng hàng tăng gấp đôi và chị bắt đầu đi đều đặn, chị chuyển sang gửi hàng qua đường hàng hoá với một đại lý, chỉ mang theo hành lý cá nhân và vài mẫu mới.
Đại lý làm thủ tục hải quan giúp được gì cho người bán nhỏ
Đại lý làm thủ tục hải quan là doanh nghiệp được phép thay mặt chủ hàng khai báo. Với người bán nhỏ, họ hữu ích ở mấy chỗ: tra mã hàng và chính sách mặt hàng, cho biết hàng có thuộc diện kiểm tra chuyên ngành không, lập tờ khai, theo dõi phân luồng, và hướng dẫn bổ sung chứng từ khi bị yêu cầu. Bạn vẫn là người chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin cung cấp cho đại lý.
Trước khi thuê, hãy hỏi rõ: họ làm những bước nào, phí tính theo lô hay theo tờ khai, những khoản thu hộ (thuế, phí cơ quan nhà nước) tách riêng thế nào, và họ cần bạn cung cấp giấy tờ gì. Cảnh giác với lời chào "bao thuế, không cần chứng từ": đó không phải dịch vụ làm thủ tục mà là chuyển rủi ro sang tên bạn. Trang có bài riêng về chọn cách gửi hàng và chứng từ từng lô trong mục vận chuyển, hải quan.
Một gợi ý thực tế: trước chuyến đi lớn đầu tiên, hãy gọi hỏi chi cục hải quan cửa khẩu sân bay nơi bạn hạ cánh. Câu hỏi càng cụ thể (loại hàng, số lượng, mục đích) thì câu trả lời càng dùng được. Ghi lại tên bộ phận, thời điểm hỏi và nội dung trả lời để đối chiếu khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Đi lối đỏ có lâu không?
Thời gian tuỳ lượng khách, loại hàng và mức chuẩn bị của bạn. Người có danh sách hàng, hoá đơn và tổng giá trị sẵn thường xong nhanh hơn nhiều so với người phải mở từng kiện ra đếm. Nên dự trù thêm thời gian khi đặt xe đón.
Mua hàng ở chợ sỉ không có hoá đơn thì khai giá thế nào?
Khai theo giá mua thực tế và xuất trình những gì bạn có: phiếu ghi hàng, biên nhận chuyển khoản, ảnh chụp. Hải quan có thể xác định trị giá theo cách riêng nếu thấy giá khai không hợp lý. Việc giữ chứng từ ngay từ lúc mua giúp tránh tranh cãi.
Hành lý ký gửi chở hàng có bị hải quan mở ra không?
Mọi hành lý đều có thể bị soi chiếu, và hải quan có quyền kiểm tra thực tế khi cần. Kiện đóng kín bằng băng keo vẫn có thể bị mở. Vì thế nên đóng gói sao cho mở ra kiểm và đóng lại được, kèm danh sách hàng bên ngoài.
Mang hàng mẫu vài món về để chào khách có cần khai không?
Hàng mẫu nếu là để kinh doanh vẫn là hàng hoá, dù số lượng ít. Nếu tổng hành lý vẫn trong tiêu chuẩn và mẫu là vài món khác nhau, cách xử lý có thể khác với một lô hàng. Hãy hỏi tại lối đỏ để có câu trả lời đúng với trường hợp của bạn.
Gửi hàng không kèm người có phiền hơn mang theo không?
Có thêm bước làm tờ khai và nhận hàng ở kho, nên tốn công và phí làm thủ tục. Đổi lại hàng có vận đơn, có thể mua bảo hiểm, có tờ khai làm chứng từ nguồn gốc. Với hàng bán lặp lại, đây thường là cách bền hơn.
Nếu lỡ đi lối xanh rồi mới nhớ ra có hàng phải khai thì sao?
Nếu bạn chưa rời khu vực kiểm soát, hãy quay lại báo với cán bộ hải quan gần nhất để được hướng dẫn khai báo. Chủ động báo luôn tốt hơn để bị phát hiện ở máy soi. Nếu đã ra ngoài, hãy liên hệ chi cục hải quan sân bay để hỏi cách xử lý.