Một chiếc điện thoại bạn mua ở nước ngoài để dùng là hành lý cá nhân; nhiều chiếc cùng mẫu, còn nguyên hộp, mang về để bán là hàng hoá kinh doanh. Ranh giới không nằm ở chỗ bạn cầm trên tay hay để trong vali, mà ở mục đích, số lượng, tính chất của hàng và cách bạn khai báo. Hàng hoá kinh doanh đi qua sân bay mà không khai báo, hoặc khai báo như đồ dùng riêng, là vi phạm; nếu quy mô lớn và có hành vi che giấu thì có thể bị coi là buôn lậu.
Điện thoại là mặt hàng dễ trượt qua ranh giới này nhất: nhỏ, đắt, ai cũng có lý do để mang một hai chiếc. Bài viết giải thích hải quan dựa vào đâu để nhìn ra hàng buôn, các nấc vi phạm theo nguyên lý, những cách làm bị coi là cố ý che giấu, và nếu bạn thật sự muốn bán điện thoại nhập từ nước ngoài thì có những con đường hợp pháp nào. Bài không nêu định mức hay mức phạt cụ thể, vì những con số đó thay đổi theo quy định hiện hành và phải hỏi trực tiếp cơ quan hải quan.
Hải quan nhìn vào đâu để phân biệt hành lý với hàng buôn
Mục đích sử dụng. Hành lý cá nhân là đồ phục vụ chính người mang trong chuyến đi hoặc đồ dùng, quà tặng ở mức hợp lý. Khi hàng mang về để bán cho người khác, nó là hàng hoá thương mại và phải đi theo thủ tục hàng hoá, dù khối lượng nhỏ. Mục đích không chỉ dựa vào lời khai, mà được suy ra từ những dấu hiệu bên dưới.
Số lượng so với nhu cầu của một người. Một người đi công tác mang hai điện thoại là chuyện thường. Một người mang năm, mười chiếc cùng đời, cùng dung lượng, thậm chí cùng màu, thì rất khó giải thích là đồ dùng riêng. Hải quan không chỉ đếm tổng số mà nhìn vào sự lặp lại: nhiều món giống hệt nhau là dấu hiệu điển hình của hàng để bán.
Tình trạng hàng. Máy còn niêm phong, còn nguyên hộp, kèm hoá đơn mua cùng một lúc ở cùng một cửa hàng cho thấy chưa hề được sử dụng. Đồ dùng cá nhân thường đã mở, đã cài đặt, có dữ liệu của chủ.
Tần suất đi lại. Hệ thống xuất nhập cảnh lưu lịch sử chuyến đi. Một người ra vào cùng một tuyến dày đặc, lần nào cũng mang loại hàng tương tự, sẽ được chú ý hơn người đi du lịch vài năm một lần.
Cách mang và cách khai. Hàng được khai đầy đủ ở lối đỏ thì dù vượt tiêu chuẩn vẫn là chuyện nộp thuế, làm thủ tục. Hàng bị giấu, chia nhỏ, tháo vỏ hộp để trông như đồ cũ thì lại là dấu hiệu của ý định trốn tránh kiểm tra, và cách nhìn của cơ quan chức năng thay đổi hẳn.
Vì sao điện thoại là mặt hàng hay vượt ranh giới
Điện thoại gom đủ mọi đặc điểm khiến người mang hàng dễ chủ quan. Giá trị trên mỗi gam rất cao, nên chỉ vài chiếc đã thành một khoản tiền lớn. Kích thước nhỏ, để trong túi xách hay balo không ai thấy cồng kềnh. Chênh lệch giữa nơi bán ra và thị trường trong nước có lúc rõ, nhất là ở thời điểm một đời máy mới vừa ra mà chưa phân phối chính thức. Cộng lại, người mang hàng dễ nghĩ rằng "mỗi lần vài chiếc thì có sao".
Vấn đề là chính những đặc điểm đó lại làm hàng điện thoại bị soi kỹ. Thiết bị có giá trị cao nên khoản thuế phải nộp khi khai đúng không nhỏ, và cũng vì vậy mà động cơ giấu hàng mạnh hơn; cơ quan hải quan biết điều này và thường đặt điện thoại, máy tính bảng, đồng hồ thông minh vào nhóm hàng cần chú ý. Thêm nữa, điện thoại là thiết bị viễn thông, khi đưa vào lưu thông để bán còn chạm tới yêu cầu về chứng nhận, công bố hợp quy theo quy định hiện hành. Một chiếc máy bạn dùng riêng không đặt ra câu hỏi đó; mười chiếc bày bán trên trang cá nhân thì có.
Người bán nhỏ hay vấp ở chỗ tách rời hai việc: nghĩ rằng qua được sân bay là xong, còn bán ra là chuyện khác. Thực ra hai khâu nối với nhau. Hàng không có chứng từ nhập hợp lệ thì khi bán, bạn không chứng minh được nguồn gốc; khi có khiếu nại hoặc kiểm tra thị trường, toàn bộ lô hàng có thể bị coi là hàng không rõ xuất xứ.
Các nấc vi phạm theo nguyên lý: từ chưa khai đến buôn lậu
Pháp luật không đặt mọi trường hợp vào chung một rổ. Theo nguyên lý chung, mức độ được xét theo giá trị hàng, hành vi và ý định. Chi tiết mức xử lý nằm trong quy định hiện hành, bạn cần hỏi cơ quan hải quan; ở đây chỉ mô tả các nấc để thấy rủi ro tăng dần ra sao:
- Mang vượt tiêu chuẩn nhưng tự khai ở lối đỏ. Đây là con đường đúng khi bạn lỡ mua nhiều hơn mức hành lý được miễn: khai báo, nộp thuế theo quy định hiện hành, giữ chứng từ. Không phải vi phạm.
- Không khai báo hàng thuộc diện phải khai. Đi lối xanh trong khi hành lý có hàng phải khai, bị phát hiện khi soi chiếu hoặc kiểm tra. Thường bị xử lý hành chính, truy thu thuế, và hàng có thể bị tạm giữ hoặc tịch thu tuỳ trường hợp.
- Khai sai bản chất hàng. Khai là đồ dùng cá nhân trong khi hàng còn nguyên hộp, số lượng lớn, có dấu hiệu để bán. Mức độ nặng hơn vì có yếu tố gian dối trong lời khai.
- Cất giấu, chia hàng cho người khác mang để tránh kiểm tra. Đây là hành vi có tính tổ chức. Khi giá trị hàng lớn, cơ quan chức năng có thể xem xét dấu hiệu tội phạm buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới, chứ không dừng ở phạt tiền.
- Mang hộ, cầm hộ cho người khác. Người có tên trên hành lý chịu trách nhiệm về hàng trong hành lý. Lời giải thích "hàng của người quen nhờ mang" không làm bạn hết trách nhiệm; ngược lại còn có thể bị xem là một mắt xích của đường dây.
Điểm chung của các nấc nặng là ý định che giấu. Vì thế lời khuyên an toàn nhất không phải là tìm hiểu mức nào thì "chưa sao", mà là khai báo đầy đủ mọi thứ bạn không chắc chắn, và không đưa hàng buôn vào hành lý cá nhân.
Bốn tình huống giả định và cách nhìn của hải quan
Các tình huống dưới đây là ví dụ giả định, giúp bạn tự đặt mình vào vị trí người kiểm tra. Kết quả thực tế tuỳ quy định hiện hành và đánh giá của cán bộ tại chỗ.
| Tình huống giả định | Hàng mang theo | Cách nhìn thường gặp | Rủi ro chính |
|---|---|---|---|
| Đi du lịch, đổi máy mới | Một máy đã kích hoạt, máy cũ để ở nhà | Đồ dùng cá nhân | Gần như không có, nếu trong tiêu chuẩn hành lý |
| Mua quà cho người nhà | Hai máy còn hộp, khác mẫu | Có thể là quà; nếu vượt tiêu chuẩn thì phải khai và nộp thuế | Đi lối xanh mà không khai |
| Nhận đặt trước của khách | Năm máy cùng mẫu, nguyên hộp, hoá đơn cùng ngày | Hàng hoá kinh doanh | Không khai là vi phạm; hàng bán ra không có chứng từ nhập |
| Mang thêm cho người quen | Một kiện đã dán sẵn, không biết bên trong | Người mang chịu trách nhiệm về toàn bộ hàng | Nặng nhất: có thể là hàng cấm, hàng lậu |
Tình huống thứ ba là chỗ nhiều người làm hàng order điện thoại mắc phải: họ có khách thật, có hoá đơn mua thật, nên nghĩ mình làm ăn đàng hoàng. Nhưng có khách đặt trước chính là bằng chứng rõ nhất cho thấy hàng mang về để bán. Hoá đơn mua ở nước ngoài chứng minh bạn không mua hàng trộm cắp, chứ không biến hàng buôn thành hành lý cá nhân.
Những cách làm bị coi là cố ý che giấu
Phần này không nhằm chỉ cách làm, mà để bạn nhận ra những "mẹo" được truyền tai thực chất đẩy mình lên nấc vi phạm nặng hơn. Bóc hộp, vứt vỏ, cài đặt sơ qua cho trông như máy cũ là kiểu hay được mách. Khi bị phát hiện, chính việc bóc hộp hàng loạt lại thành dấu hiệu của ý định đánh lừa kiểm tra; máy cùng đời, cùng màu, không có dữ liệu cá nhân thì nhìn qua là biết.
Chia hàng cho người đi cùng chuyến, mỗi người cầm một hai chiếc cho "trong tiêu chuẩn", là hành vi có tổ chức. Nếu một người bị hỏi và khai ra, cả nhóm cùng chịu. Những người được nhờ mang thường không hiểu mình đang gánh rủi ro gì.
Giấu trong người, trong đồ ăn, trong lớp lót vali là ranh giới rõ nhất giữa sơ suất và cố ý. Không có lý do nào để một món đồ dùng cá nhân phải nằm trong lớp lót.
Khai giá thấp, xin hoá đơn ghi giá khác khi bị yêu cầu khai báo cũng là gian dối, và hoá đơn không khớp với giá niêm yết công khai của mẫu máy rất dễ bị phát hiện.
Nếu bạn thấy ai đó giới thiệu một trong các cách trên như "nghề", hãy hiểu rằng họ đang bán cho bạn rủi ro của chính họ.
Muốn bán điện thoại nhập từ nước ngoài: các con đường hợp pháp
Nếu điện thoại là mặt hàng bạn muốn kinh doanh lâu dài, có vài hướng đi giữ được chứng từ. Mỗi hướng có giấy tờ riêng; hãy hỏi cơ quan hải quan, đại lý làm thủ tục hải quan và cơ quan quản lý chuyên ngành về yêu cầu hiện hành trước khi bắt đầu.
- Lấy hàng từ doanh nghiệp nhập khẩu trong nước có hoá đơn đầu vào. Bạn bán lại với tư cách hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, chứng từ nguồn gốc đi theo từng lô.
- Nhập qua một doanh nghiệp có chức năng nhập khẩu (tự lập hoặc uỷ thác): khai báo hải quan đầy đủ, nộp thuế, làm các thủ tục chuyên ngành cho thiết bị viễn thông theo quy định hiện hành.
- Tự khai ở lối đỏ khi lỡ mang quá tiêu chuẩn: đây là cách xử lý một lần cho đúng, không phải mô hình kinh doanh. Nếu bạn làm thế đều đặn, đó vẫn là kinh doanh và nên chuyển sang con đường chính ngạch.
- Chuyển hướng mặt hàng: nhiều người bán nhỏ bỏ điện thoại nguyên hộp, chuyển sang phụ kiện, ốp lưng, đồ dùng ít thủ tục hơn, phù hợp với vốn và quy mô.
Chi phí của con đường hợp pháp cao hơn, nhưng đổi lại bạn bán công khai được, nhận bảo hành được, và không sống trong cảnh mỗi chuyến bay là một lần đánh cược. Trang có những bài riêng về chuyển từ hàng xách tay sang nhập chính ngạch; ở đây chỉ cần nhớ: hàng để bán thì không đi đường hành lý.
Nếu bị hỏi hoặc bị kiểm tra ở sân bay
Nhiều người căng thẳng nên trả lời quanh co, và chính sự quanh co làm việc xấu đi. Nguyên tắc là trung thực và hợp tác: nói rõ hàng mua ở đâu, để làm gì, xuất trình hoá đơn mua. Nếu hàng vượt tiêu chuẩn, đề nghị được khai báo, nộp thuế theo quy định. Đừng cố thuyết phục rằng năm chiếc máy giống nhau đều là quà.
Khi hàng bị tạm giữ, hãy yêu cầu và đọc kỹ biên bản trước khi ký: số lượng, mô tả hàng, lý do tạm giữ, nơi giữ hàng, hướng dẫn bước tiếp theo. Chụp lại hoặc giữ bản sao. Đừng ký vào biên bản có nội dung bạn không hiểu; được quyền hỏi lại, ghi ý kiến của mình. Sau đó, liên hệ chi cục hải quan nơi giữ hàng hoặc một đại lý làm thủ tục hải quan để hỏi đường xử lý theo quy định hiện hành.
Bài học cuối cùng cho người làm hàng xách tay là đừng để chuyện đến bước này. Nếu khách của bạn chỉ chịu mua vì giá rẻ hơn hàng chính ngạch, hãy tự hỏi phần rẻ hơn đó đến từ đâu. Thường nó đến từ khoản thuế không nộp và rủi ro bạn đang gánh hộ khách.
Câu hỏi thường gặp
Mang một chiếc điện thoại mới mua ở nước ngoài về dùng có phải khai báo không?
Một chiếc điện thoại dùng cho chính mình thường được coi là đồ dùng cá nhân. Tuy vậy, tiêu chuẩn hành lý miễn thuế được xác định theo quy định hiện hành, có thể tính theo giá trị tổng hành lý. Nếu không chắc, hãy đi lối đỏ để hỏi hoặc tra cổng thông tin hải quan trước chuyến đi.
Có hoá đơn mua hợp lệ ở nước ngoài thì có được bán lại điện thoại không?
Hoá đơn mua ở nước ngoài chứng minh bạn mua hàng hợp pháp ở nơi bán, không thay cho chứng từ nhập khẩu vào Việt Nam. Hàng mang về để kinh doanh phải đi theo thủ tục hàng hoá và các yêu cầu chuyên ngành của thiết bị viễn thông theo quy định hiện hành.
Nhờ nhiều người cùng chuyến mỗi người mang một chiếc có hợp pháp không?
Không nên. Việc chia hàng kinh doanh cho nhiều người để mỗi phần trông như hành lý cá nhân là hành vi có tổ chức nhằm tránh thủ tục. Khi bị phát hiện, cả người nhờ lẫn người được nhờ đều có thể bị xử lý, và mức độ được xem xét nặng hơn sơ suất.
Đi lối đỏ khai báo có bị phạt không?
Tự khai báo ở lối đỏ là cách làm đúng khi hành lý có hàng vượt tiêu chuẩn hoặc hàng phải khai. Bạn sẽ nộp thuế, phí theo quy định hiện hành cho phần vượt, nhưng đó không phải là xử phạt. Vi phạm xảy ra khi có hàng phải khai mà đi lối xanh.
Đồng hồ thông minh, máy tính bảng có bị xét giống điện thoại không?
Về nguyên lý, mọi hàng có giá trị cao, cùng mẫu, số lượng vượt nhu cầu cá nhân đều được xét theo cùng tiêu chí: mục đích, số lượng, tình trạng, tần suất. Các thiết bị có chức năng viễn thông khi đưa ra kinh doanh còn có thể chịu yêu cầu chuyên ngành riêng.
Hàng bị tạm giữ ở sân bay thì lấy lại thế nào?
Đọc kỹ biên bản tạm giữ để biết lý do và nơi giữ hàng, sau đó liên hệ chi cục hải quan đã lập biên bản để được hướng dẫn. Tuỳ trường hợp, bạn có thể phải bổ sung chứng từ, nộp thuế và tiền phạt theo quy định hiện hành. Một đại lý làm thủ tục hải quan có thể hỗ trợ hồ sơ.