Indonesia hợp với người bán nhỏ Việt Nam ở ba mảng: thời trang kín đáo và vải từ các chợ sỉ lớn ở Jakarta (nổi tiếng nhất là Tanah Abang, thường được nhắc là một trong những chợ dệt may lớn nhất Đông Nam Á), vải batik, và đồ thủ công như mây tre, gỗ, đồ trang trí. Cà phê và đồ ăn có thể lấy, nhưng vướng thủ tục thực phẩm như mọi nguồn khác.
So với Thái Lan hay Malaysia, Indonesia xa hơn, ít người Việt đi lấy hàng hơn, nên thông tin truyền miệng cũng ít hơn. Bài này giúp bạn hiểu nguồn hàng ở đây mạnh gì, hợp shop nào, những gì cần kiểm khi đưa hàng về (đặc biệt là đồ thủ công nguồn gốc thực vật), và cách xếp một chuyến đi. Bài không nêu giá, không nêu tên cửa hàng.
Tanah Abang và thời trang kín đáo
Tanah Abang là khu chợ sỉ dệt may lớn ở trung tâm Jakarta, gồm nhiều toà nhà nhiều tầng với hàng nghìn sạp bán vải, quần áo, đặc biệt là thời trang kín đáo: áo dài tay, váy dài, khăn trùm đầu, trang phục cho các dịp lễ. Indonesia có cộng đồng Hồi giáo đông nhất thế giới, nên nhu cầu và nguồn cung thời trang kín đáo ở đây rất lớn, kiểu dáng đa dạng.
Với người bán Việt Nam, mảng này hợp với shop phục vụ khách Hồi giáo trong nước (cộng đồng Chăm, khách du lịch, người nước ngoài sinh sống), shop thời trang kín đáo, trang phục cho người lớn tuổi, hoặc shop vải. Nó không phải nguồn thời trang phổ thông cho số đông khách Việt.
Nhịp chợ sỉ ở Tanah Abang thường sôi động vào buổi sáng, và chợ rất đông trước các dịp lễ lớn của người Hồi giáo, khi người buôn khắp Indonesia đổ về. Thời điểm này hàng nhiều nhưng chen chúc, giá có thể khác; tra lịch lễ hằng năm của Indonesia trước khi đi.
Cách mua giống các chợ sỉ khác: theo ri, theo lố, có số lượng tối thiểu. Hỏi rõ trước, ghi chép số sạp, chụp mẫu, kiểm hàng trong bao trước khi trả tiền. Ngôn ngữ giao dịch chính là tiếng Indonesia; vài câu cơ bản và ứng dụng dịch giúp ích nhiều.
Vải batik: hàng in, hàng vẽ sáp và cách mô tả đúng
Batik là kỹ thuật nhuộm vải dùng sáp để che những phần không muốn nhuộm, tạo hoa văn. Batik Indonesia được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể năm 2009. Với người bán, điều quan trọng là phân biệt các loại: batik vẽ tay (dùng dụng cụ nhỏ vẽ sáp từng đường), batik in sáp bằng khuôn (đóng khuôn đồng có sáp lên vải), và vải in hoa văn batik (in công nghiệp, không dùng sáp).
Ba loại này khác nhau rất xa về công sức và giá trị. Vải in hoa văn batik là phổ biến nhất và rẻ nhất; batik vẽ tay mất nhiều ngày cho một tấm. Cách nhận biết cơ bản: batik dùng sáp thường thấm màu cả hai mặt vải, hoa văn có những chỗ không đều, vết rạn nhỏ do sáp nứt; vải in thường mặt trái nhạt hơn rõ rệt, hoa văn đều tăm tắp. Nhận biết chắc chắn cần kinh nghiệm; khi không chắc, hỏi người bán và ghi đúng loại khi bán lại.
Mô tả sai loại batik là đánh lừa khách. Một tấm vải in bán với giá và lời giới thiệu của batik vẽ tay là gian dối, dù người bán không cố ý. Hãy ghi rõ: "vải in hoa văn batik", "batik in sáp bằng khuôn" hay "batik vẽ tay", kèm nguồn mua.
Batik được bán ở nhiều nơi, từ chợ sỉ ở Jakarta tới các vùng có truyền thống làm batik trên đảo Java. Người mua số lượng thường lấy vải in hoặc batik khuôn; batik vẽ tay hợp với lô rất nhỏ, khách hiểu giá trị.
Đồ thủ công mây, tre, gỗ: kiểm dịch và độ ẩm
Đây là nhóm hàng người mới hay bỏ qua bước hỏi thủ tục.
Vì sao đồ thủ công lại vướng kiểm dịch
Đồ làm từ mây, tre, gỗ, cói, xơ dừa là sản phẩm có nguồn gốc thực vật. Nếu chưa được xử lý đúng cách, chúng có thể mang theo côn trùng, nấm mốc, sinh vật gây hại. Vì vậy, nhiều nước, trong đó có Việt Nam, có quy định kiểm dịch thực vật với một số loại hàng có nguồn gốc thực vật. Mặt hàng nào phải kiểm dịch, thủ tục ra sao, phụ thuộc loại vật liệu và mức độ chế biến; hỏi cơ quan kiểm dịch thực vật hoặc đại lý làm thủ tục trước khi mua số lượng.
Độ ẩm và nấm mốc
Khí hậu nhiệt đới ẩm ở cả hai đầu. Đồ mây tre gỗ đóng kín trong thùng nhiều tuần có thể lên mốc, nhất là khi đi đường biển. Chọn hàng đã được sấy khô, xử lý; đóng gói có lớp thoáng hoặc gói hút ẩm; kiểm ngay khi nhận.
Cồng kềnh
Giỏ, đèn, đồ trang trí mây tre nhẹ mà to, cước theo cân quy đổi cao. Chọn mẫu xếp lồng vào nhau được, hoặc đi gom hàng đường biển nếu lô đủ lớn và không gấp.
Bali và các vùng thủ công
Đảo Bali nổi tiếng với đồ thủ công, đồ trang trí, đồ gỗ chạm, và có các khu bán sỉ phục vụ người mua từ nhiều nước. Đồ thủ công cũng được làm ở nhiều vùng khác trên đảo Java. Thông tin cụ thể về khu chợ, làng nghề thay đổi; kiểm lại trước khi đi.
Nhóm hàng Indonesia và mức vướng thủ tục
Mô tả tương đối, giúp chọn nhóm hàng phù hợp cho lô đầu.
| Nhóm hàng | Mức vướng thủ tục chuyên ngành | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Quần áo, thời trang kín đáo | Thấp | Cước, thuế, nhãn hàng hoá khi bán |
| Vải batik, vải in | Thấp | Mô tả đúng loại; cuộn vải nặng, cước cao |
| Đồ thủ công mây, tre, gỗ, cói | Trung bình | Kiểm dịch thực vật tuỳ loại; ẩm mốc; cồng kềnh |
| Cà phê hạt, cà phê bột | Cao | Thủ tục thực phẩm; cà phê nhân có thể vướng kiểm dịch |
| Đồ ăn khô, gia vị | Cao | Thủ tục thực phẩm, kiểm dịch tuỳ loại, nhãn phụ |
| Mỹ phẩm | Cao | Công bố mỹ phẩm trước khi bán |
Với cà phê: Việt Nam là nước sản xuất cà phê lớn, nên cà phê Indonesia chỉ hợp với ngách khách muốn thử vùng trồng khác. Cà phê là thực phẩm, cà phê nhân chưa rang còn có thể thuộc diện kiểm dịch; không phải nhóm hàng cho lô đầu.
Xếp một chuyến lấy hàng Indonesia
Indonesia là quần đảo rộng, đi nhiều nơi tốn thời gian. Một chuyến cho shop nhỏ thường tập trung một hai điểm:
- Xác định nhóm hàng chính: thời trang và vải thì Jakarta; đồ thủ công thì cân nhắc Bali hoặc các vùng thủ công trên Java.
- Kiểm yêu cầu nhập cảnh hiện hành; công dân Việt Nam được miễn thị thực ngắn hạn theo thoả thuận ASEAN, điều kiện có thể thay đổi.
- Hỏi thủ tục khi về Việt Nam cho nhóm hàng định lấy, nhất là đồ thủ công và thực phẩm.
- Đặt chỗ ở gần khu chợ chính; giao thông Jakarta tắc nghẽn, ở xa là mất nhiều thời gian mỗi ngày.
- Ngày đầu khảo sát, ghi chép; ngày hai, ba mua theo danh sách; ngày cuối đóng hàng, gửi hàng.
- Chuẩn bị tiền: rupiah có mệnh giá lớn, đếm kỹ khi trả; nhiều sạp ưa tiền mặt.
- Gửi hàng qua bên vận chuyển có khai báo, nhận chứng từ.
Ví dụ giả định cho shop thời trang kín đáo: bay vào Jakarta, ba ngày ở Tanah Abang và các khu vải lân cận, ngày cuối gửi hàng. Shop đồ trang trí có thể bay thẳng Bali, ở khu gần các xưởng và cửa hàng sỉ.
Rủi ro và lưu ý khi làm hàng Indonesia
Khoảng cách và thời gian. Hàng đi xa, nhiều chặng hơn Thái, Malaysia; tính thời gian dư, nhất là trước các mùa bán.
Mùa lễ. Trước và trong các dịp lễ lớn của Indonesia, chợ rất đông, sau đó nhiều nơi nghỉ dài; vận chuyển cũng chậm.
Mô tả xuất xứ. Hàng ở chợ sỉ Jakarta không phải lúc nào cũng sản xuất tại Indonesia; đọc nhãn, hỏi người bán.
Thanh toán. Mệnh giá tiền lớn dễ nhầm số không; đếm kỹ, dùng máy tính trên điện thoại để đối chiếu.
Tôn trọng văn hoá. Ăn mặc kín đáo khi đi chợ, nhất là ở khu bán thời trang kín đáo; hỏi trước khi chụp ảnh người và sạp.
Hàng giả nhãn hiệu. Có ở nhiều chợ; không mua để bán lại. Hàng nhái thương hiệu thời trang quốc tế có thể bị thu giữ khi nhập và người bán chịu xử lý.
Giao tiếp. Tiếng Indonesia là ngôn ngữ giao dịch chính ở chợ sỉ; tiếng Anh không phổ biến ở mọi sạp. Học vài câu về số lượng, giá, màu, size và chuẩn bị ứng dụng dịch.
Gửi hàng Indonesia về Việt Nam
Hàng từ Indonesia về Việt Nam đi đường bay (chuyển phát nhanh, gom hàng) hoặc đường biển (gom hàng lẻ). Quần áo, vải có thể đi bay nếu lô nhỏ và cần gấp; cuộn vải, đồ thủ công cồng kềnh hợp với đường biển nếu không gấp. Thời gian đường biển dài hơn tuyến từ Thái Lan, cộng thêm thời gian gom và thủ tục.
Như mọi nguồn, hàng về để bán phải khai báo đúng tên, đúng trị giá theo quy định hiện hành. Hỏi bên vận chuyển ai khai báo, bạn nhận chứng từ gì. Đồ thủ công nguồn gốc thực vật cần giấy tờ kiểm dịch nếu thuộc diện; thiếu giấy tờ là hàng có thể bị giữ, phải xử lý hoặc tái xuất, tốn kém hơn nhiều so với hỏi trước.
Đóng gói đồ thủ công: chèn kỹ, xếp lồng các món cùng kiểu để giảm thể tích, có gói hút ẩm, tránh bọc kín hoàn toàn đồ gỗ còn ẩm. Vải cuộn bọc nilon chống ẩm, buộc chặt hai đầu.
Khi nhận hàng, mở kiện có quay video, kiểm ẩm mốc ngay với đồ mây tre gỗ, phơi thoáng nếu cần trước khi bày bán.
Bán hàng Indonesia ở Việt Nam: kể đúng câu chuyện
Hàng Indonesia có câu chuyện riêng để kể: vải batik với kỹ thuật sáp truyền thống, đồ thủ công từ các vùng làng nghề, thời trang kín đáo đa dạng kiểu dáng. Câu chuyện đó là giá trị, nhưng chỉ khi đúng sự thật.
Ghi đúng loại batik, đúng vật liệu đồ thủ công (mây thật hay sợi nhựa giả mây, gỗ nguyên khối hay ván ép), đúng nơi sản xuất theo nhãn hoặc theo thông tin người bán. Không gọi hàng in công nghiệp là "thủ công", không gắn tên vùng làng nghề cho hàng không rõ nguồn.
Với thời trang kín đáo cho khách Hồi giáo, tôn trọng ý nghĩa của trang phục khi giới thiệu, dùng hình ảnh trang nhã. Khách trong cộng đồng rất nhạy với cách người bán nói về văn hoá của họ.
Kèm hướng dẫn bảo quản: batik nên giặt tay, tránh phơi nắng gắt để giữ màu; đồ mây tre để nơi khô thoáng. Lời dặn ngắn này giúp khách dùng đúng và ít đổi trả.
Câu hỏi thường gặp
Chợ Tanah Abang bán gì?
Tanah Abang ở Jakarta là khu chợ sỉ dệt may lớn với nhiều toà nhà, bán vải, quần áo, đặc biệt là thời trang kín đáo như áo dài tay, váy dài, khăn trùm đầu. Hợp với shop thời trang kín đáo, shop vải hơn là thời trang phổ thông.
Làm sao phân biệt batik vẽ tay với vải in hoa văn batik?
Batik dùng sáp thường thấm màu cả hai mặt, hoa văn có chỗ không đều và vết rạn nhỏ; vải in thường mặt trái nhạt hơn rõ, hoa văn đều tăm tắp. Nhận biết chắc cần kinh nghiệm; khi không chắc, hỏi người bán và ghi đúng loại khi bán lại.
Đồ mây tre gỗ mang từ Indonesia về có phải kiểm dịch không?
Tuỳ loại vật liệu và mức độ chế biến. Một số hàng có nguồn gốc thực vật thuộc diện kiểm dịch thực vật theo quy định hiện hành. Hỏi cơ quan kiểm dịch thực vật hoặc đại lý làm thủ tục trước khi mua số lượng, và chọn hàng đã sấy, xử lý.
Có nên lấy cà phê Indonesia về bán?
Chỉ hợp với ngách khách muốn thử vùng trồng khác, vì Việt Nam là nước sản xuất cà phê lớn. Cà phê là thực phẩm phải theo thủ tục an toàn thực phẩm, cà phê nhân chưa rang có thể thuộc diện kiểm dịch. Không phải nhóm hàng cho lô đầu.
Đi Indonesia lấy hàng cần thị thực không?
Công dân Việt Nam được miễn thị thực ngắn hạn khi vào Indonesia theo thoả thuận ASEAN, nhưng thời hạn và điều kiện có thể thay đổi. Kiểm thông tin hiện hành trước chuyến đi và trả lời đúng mục đích khi nhập cảnh.
Nên đi Jakarta hay Bali để lấy hàng?
Tuỳ nhóm hàng. Thời trang kín đáo, vải thì Jakarta với các chợ sỉ lớn; đồ thủ công, đồ trang trí thì Bali hoặc các vùng thủ công trên Java. Indonesia rộng, một chuyến cho shop nhỏ nên tập trung một hai điểm.