Dao bếp, đồ bếp và bát đĩa gốm Nhật là nhóm hàng có khách ổn định ở Việt Nam — người nấu ăn kỹ tính, quán ăn kiểu Nhật nhỏ, người mua làm quà — vì chất lượng hoàn thiện và vẻ đẹp thủ công. Người bán nhỏ thường lấy ở phố đồ bếp, cửa hàng đồ gia dụng, cửa hàng của vùng nghề dao và vùng gốm, hoặc qua sàn Nhật.
Nhóm hàng này không có hạn dùng, không phải công bố như mỹ phẩm, nhưng có ba thách thức riêng: dao là vật sắc nhọn có quy định riêng khi mang theo và gửi đi, gốm nặng và dễ vỡ, còn mọi đồ tiếp xúc thực phẩm đều có yêu cầu về vật liệu. Bài này đi qua nguồn lấy, cách soi dao và gốm, cách mang, gửi, đóng gói, và phép tính giá về tay cho hàng nặng. Phần so sánh thép dao chỉ nhắc ở mức cần cho việc chọn hàng.
Ai mua đồ bếp Nhật và họ cần gì
Khách mua dao Nhật thường là người đã nấu ăn nhiều, biết mình cần một con dao thái mỏng, sắc và giữ cạnh lâu. Họ hỏi về loại thép, độ cứng, kiểu vát lưỡi, cán gỗ hay cán nhựa, và cách mài. Người bán không cần là thợ rèn, nhưng phải biết đọc thông tin của nhà sản xuất và chuyển lại cho đúng; trả lời bừa một câu về thép là mất uy tín với nhóm khách này.
Khách mua bát đĩa gốm Nhật lại mua vì vẻ đẹp: men, màu, dáng, cảm giác cầm tay. Họ hay mua theo bộ, muốn bộ đó đồng đều, và chụp ảnh món ăn trên đó. Quán ăn kiểu Nhật nhỏ là khách đặc biệt: cần số lượng cùng mẫu, đòi hỏi bền với máy rửa bát và nhiệt.
Hiểu khách để chọn đúng hàng: người nấu ăn kỹ tính cần thông tin chuyên môn chính xác, người mua quà cần bao bì đẹp, quán ăn cần khả năng lấy lại cùng mẫu. Một lô hàng trộn cả ba nhu cầu mà không có định hướng sẽ khó bán.
Lấy đồ bếp Nhật ở đâu
Tokyo có phố Kappabashi, khu tập trung cửa hàng đồ dùng nhà hàng và nhà bếp: dao, nồi, chảo, bát đĩa, đồ trang trí quầy, mô hình món ăn. Đây là nơi người làm quán ăn hay tìm đến, nhiều cửa hàng quen với khách nước ngoài. Osaka cũng có khu phố đồ bếp tương tự. Giờ mở cửa, ngày nghỉ của từng cửa hàng khác nhau, nên kiểm trước khi đi.
Nhật có những vùng nghề dao lâu đời, nổi tiếng nhất là Seki (tỉnh Gifu) và Sakai (gần Osaka), cùng nhiều vùng gốm như Arita, Mino, Seto, mỗi vùng một phong cách. Đi tận vùng nghề cho bạn câu chuyện nguồn gốc và có khi là mẫu riêng, nhưng tốn thời gian di chuyển; với lô nhỏ, phần lớn người bán lấy hàng của các vùng này qua cửa hàng ở thành phố lớn hoặc qua sàn.
Cửa hàng đồ gia dụng, cửa hàng đồng giá và siêu thị bán đồ bếp phổ thông giá thấp, hợp với món nhỏ như đũa, khay, hộp, dụng cụ bếp. Những món này dễ bán nhưng cũng dễ bị so giá với hàng sản xuất ở nước khác bán sẵn tại Việt Nam. Hàng ở sàn Nhật thì đa dạng nhất, nhưng nhiều người bán trên sàn không gửi quốc tế và dao là món nhiều bên vận chuyển hạn chế.
Soi dao trước khi mua
Phần thông tin cần chụp lại: loại thép theo cách nhà sản xuất ghi, kiểu vát lưỡi (vát một bên như nhiều dao truyền thống Nhật, hay vát hai bên), chiều dài lưỡi, vật liệu cán, và hướng dẫn chăm sóc. Dao thép carbon sắc và dễ mài nhưng dễ gỉ nếu để ướt; dao thép không gỉ dễ chăm hơn. Dao vát một bên thường được làm cho người thuận tay phải; khách thuận tay trái cần loại riêng. Những điểm này phải được nói rõ với khách trước khi bán.
Soi bằng mắt: lưỡi thẳng, không cong vênh khi nhìn dọc sống dao; cạnh lưỡi không mẻ; không có vết gỉ hay vết ố ở hàng mới; cán gắn chặt, không hở khe giữa cán và chuôi. Với dao cán gỗ, xem gỗ có nứt không. Không thử độ sắc bằng tay; nếu cửa hàng có giấy thử thì để nhân viên làm.
Hàng dao "kiểu Nhật" sản xuất ở nơi khác rất nhiều, có những món in chữ Nhật để tạo cảm giác hàng Nhật. Mua ở cửa hàng chuyên, giữ hoá đơn, chụp phần ghi nơi sản xuất trên hộp. Khi bán, nói đúng: sản xuất ở đâu, mua ở đâu, không gọi chung là "dao Nhật thủ công" khi không có căn cứ.
Mang dao và gửi dao: những quy định cần hỏi
Dao là vật sắc nhọn bị cấm mang trong hành lý xách tay lên khoang máy bay theo quy định an ninh hàng không. Dao mua ở Nhật phải để trong hành lý ký gửi, bọc lưỡi kỹ để không làm hỏng va li hay gây thương tích cho nhân viên kiểm tra. Mỗi hãng bay có thể có thêm quy định riêng; kiểm trước chuyến đi.
Gửi dao qua bưu chính hoặc chuyển phát quốc tế cũng có giới hạn: nhiều đơn vị không nhận dao, hoặc chỉ nhận dao bếp đóng gói theo yêu cầu riêng, khai báo rõ. Hỏi bên gửi trước khi mua số lượng; đừng mua mười con dao rồi mới phát hiện không có đường gửi về.
Khi hàng về Việt Nam, dao bếp thông thường là đồ dùng gia đình, nhưng những loại dao có hình dạng, kích thước có thể bị xem là vũ khí thô sơ thì chịu quản lý riêng theo quy định hiện hành. Người bán nhỏ chỉ nên làm dao bếp, dao thái thông dụng, khai báo đúng tên hàng; tránh hẳn dao găm, dao trang trí kiểu kiếm hay các loại dao có đặc điểm vũ khí.
Soi gốm sứ: men, đáy và chuyện dùng hằng ngày
Gốm Nhật có hai dòng chính với người bán: hàng sản xuất loạt ở nhà máy với mẫu đồng đều, và hàng thủ công của xưởng nhỏ, mỗi chiếc khác nhau một chút. Hàng loạt dễ bán theo bộ và lấy lại cùng mẫu; hàng thủ công có giá trị cao hơn nhưng khó đồng đều, phải nói rõ với khách rằng sai khác nhỏ về màu men, dáng là đặc điểm chứ không phải lỗi.
Soi gốm: lật đáy xem có nứt chân chim không, gõ nhẹ nghe tiếng trong (tiếng rè có thể là nứt ngầm), xem lòng bát men có mịn, có bọt khí, có chấm đen không. Đọc biểu tượng hoặc ghi chú trên hộp về việc dùng được trong lò vi sóng, máy rửa bát; gốm có viền kim loại, men vẽ vàng bạc thường không dùng được lò vi sóng.
Đồ gốm tiếp xúc thực phẩm có yêu cầu an toàn về men, nhất là với kim loại nặng trong một số loại men màu, theo quy định hiện hành của Việt Nam. Hàng của nhà sản xuất lớn thường có thông tin rõ; hàng thủ công, hàng trang trí thì nên hỏi người bán có dùng để đựng thức ăn được không, và nói lại đúng với khách. Đồ gốm cũ, đồ cổ là chuyện khác, có quy định riêng, người bán nhỏ không nên làm.
Chăm sóc và mài: thông tin nên giao kèm mỗi con dao
Một con dao tốt bị dùng sai cách sẽ mẻ, gỉ hoặc cùn nhanh, và khách sẽ quay lại trách người bán. Giao kèm mỗi con dao một tờ hướng dẫn ngắn bằng tiếng Việt, dịch từ hướng dẫn của nhà sản xuất: rửa tay và lau khô ngay sau khi dùng, không ngâm nước lâu, không cho vào máy rửa bát nếu nhà sản xuất không cho phép, không chặt xương hay đồ đông cứng với dao lưỡi mỏng, dùng thớt gỗ hoặc thớt nhựa mềm thay vì thớt kính, đá.
Với dao thép carbon, nhấn mạnh chuyện gỉ: lưỡi có thể đổi màu sẫm dần theo thời gian, đó là lớp màu tự nhiên, khác với gỉ đỏ do để ướt. Khách không được báo trước thường tưởng hàng lỗi. Với dao vát một bên, lưu ý cách mài khác dao vát hai bên; người không quen nên mang tới thợ mài có kinh nghiệm thay vì dùng dụng cụ mài kéo thông thường.
Thông tin chăm sóc vừa là dịch vụ sau bán vừa là cách giảm khiếu nại. Một số shop còn nhận mài lại cho khách quen hoặc giới thiệu nơi mài; nếu làm được, đó là lý do để khách quay lại mua món tiếp theo ở chính bạn.
Đóng gói dao và gốm cho chặng về
Dao: bọc lưỡi trước, cố định sau. Dùng bao lưỡi đi kèm hoặc bìa cứng gấp kẹp quanh lưỡi, dán chặt; đặt dao trong hộp gốc rồi cố định hộp trong thùng để không xê dịch. Lưỡi dao chọc thủng thùng là vừa hỏng hàng vừa nguy hiểm cho người xử lý kiện.
Dao thép carbon cần chống gỉ. Lau khô, bọc giấy chống ẩm, cho thêm gói hút ẩm nếu có. Chặng gửi ẩm, kiện nằm kho vài ngày là đủ để lưỡi chớm gỉ.
Gốm: bọc từng chiếc, chèn kín. Bọc từng bát đĩa bằng xốp hơi, đặt đĩa đứng thay vì nằm chồng nếu được, chèn kín mọi khoảng trống. Bát lồng vào nhau phải có lớp đệm giữa.
Thùng đôi cho hàng giá trị cao. Đặt thùng hàng vào một thùng lớn hơn, chèn vật liệu đệm giữa hai lớp. Cách này nặng và cồng kềnh hơn nhưng giảm đáng kể tỷ lệ vỡ.
Quay video khi đóng. Video đóng gói là bằng chứng khi khiếu nại vỡ hỏng với bên vận chuyển, cũng là cách cho khách thấy bạn đã cẩn thận.
Giá về tay cho hàng nặng và dễ vỡ: ví dụ giả định
Với dao, giá trị trên mỗi ký thường cao, nên cước ít khi là vấn đề lớn; vấn đề là có đường gửi hay không. Với gốm thì ngược lại. Ví dụ giả định: một bộ năm bát gốm nặng khoảng 2 ký sau khi đóng gói, giá mua 50 đơn vị tiền. Nếu cước là 4 đơn vị mỗi ký, cước cho bộ bát là 8 đơn vị; cộng thêm vật liệu đóng gói, dự phòng vỡ một chiếc (một phần năm giá bộ, tức 10 đơn vị), giá về tay đã khoảng 70 đơn vị, cao hơn giá mua hai phần năm.
Phần dự phòng vỡ thường bị bỏ qua khi tính giá. Nếu lô hàng không vỡ chiếc nào, đó là phần lãi thêm; nếu vỡ, bạn không phải bán lỗ. Tỷ lệ dự phòng nên dựa trên kinh nghiệm thực tế của những lô trước, ghi lại sau mỗi lần nhận hàng.
Từ phép tính, có thể rút ra cách chọn: gốm nên lấy theo đơn có cọc hoặc lấy món giá trị cao, tránh món gốm phổ thông giá thấp mà ở Việt Nam đã có hàng tương tự. Dao bếp chất lượng có thể bán sẵn số lượng vừa phải nếu đã có đường gửi ổn định.
Câu hỏi thường gặp
Mang dao bếp mua ở Nhật về bằng máy bay được không?
Dao không được mang trong hành lý xách tay lên khoang, phải để trong hành lý ký gửi, bọc lưỡi kỹ. Mỗi hãng bay có thể có quy định thêm; kiểm trước khi bay. Mang số lượng để bán là hàng hoá, cần khai báo theo quy định hiện hành khi nhập cảnh.
Dao Nhật vát một bên có hợp với người thuận tay trái không?
Nhiều dao truyền thống vát một bên được làm cho người thuận tay phải. Người thuận tay trái cần loại vát ngược hoặc dao vát hai bên. Hỏi rõ khi mua và báo khách trước khi bán.
Bát đĩa gốm Nhật có dùng được lò vi sóng không?
Tuỳ sản phẩm. Đọc biểu tượng hoặc ghi chú trên hộp; gốm có viền kim loại hoặc vẽ vàng bạc thường không dùng được lò vi sóng. Hàng thủ công không có thông tin thì hỏi người bán và nói lại đúng với khách.
Làm sao biết dao có thật sự sản xuất ở Nhật?
Mua ở cửa hàng chuyên hoặc cửa hàng của nhà sản xuất, đọc phần ghi nơi sản xuất trên hộp và giữ hoá đơn. Chữ Nhật in trên lưỡi không phải bằng chứng xuất xứ. Khi bán, nói đúng những gì bạn kiểm được.
Gốm Nhật vỡ khi gửi về thì xử lý thế nào?
Tuỳ thoả thuận với bên gửi và việc có mua bảo hiểm, khai giá trị. Giữ video đóng gói, ảnh lúc mở thùng và hoá đơn để khiếu nại. Trong giá về tay nên có phần dự phòng vỡ dựa trên kinh nghiệm các lô trước.