Khảo sát nguồn hàng từ xa là việc tìm hiểu trước giá tham chiếu, nơi bán, cách mua và thủ tục đưa về của mặt hàng định lấy, khi bạn còn ở Việt Nam. Làm kỹ bước này, chuyến đi đầu tiên chỉ còn là để kiểm chứng và mua, thay vì vừa đi vừa dò. Không làm, bạn dễ tốn một chuyến bay chỉ để biết món hàng đó không có lãi hoặc không đưa về được.
Bài chia việc khảo sát thành năm câu hỏi phải trả lời, chỉ ra nguồn thông tin cho từng câu và mức tin cậy của mỗi nguồn, rồi gợi ý một phiếu khảo sát đơn giản. Phần cuối nói rõ những gì khảo sát từ xa không làm được, để bạn không tin nó quá mức. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.
Năm câu hỏi một cuộc khảo sát phải trả lời
Hàng có thật sự bán ở đó không? Mặt hàng bạn thấy người khác bán "hàng Nhật", "hàng Thái" có bán phổ biến ở nước đó không, hay chỉ có ở một vài cửa hàng đặc biệt. Hàng hiếm ở nước nguồn thì khó lấy đều.
Giá tham chiếu ở nước nguồn là bao nhiêu? Bạn cần một khoảng giá lẻ và, nếu có thể, giá sỉ để tính giá về tay sơ bộ. Không có con số này thì không biết món đó có chỗ cho chi phí gửi, thuế và lãi hay không.
Mua theo cách nào? Mua lẻ tại cửa hàng, mua sỉ theo ri ở chợ, mua trên sàn có gửi quốc tế hay phải qua kho trung chuyển. Mỗi cách kéo theo một kiểu vốn và một kiểu rủi ro.
Đưa về Việt Nam có vướng gì? Nhóm hàng có phải công bố, kiểm tra chuyên ngành, có pin, có chất lỏng không; có nằm trong danh mục hạn chế không. Câu này phải hỏi trước tiên, vì nó loại bỏ nhanh nhất.
Khách ở Việt Nam đang trả bao nhiêu và mua ở đâu? Giá bán phổ biến, kênh người khác đang bán, mức tin của khách với hàng đó. Đây là đầu kia của phép tính, không có nó thì giá về tay không nói lên gì.
Nguồn thông tin cho từng câu hỏi và mức tin cậy
Không nguồn nào trả lời đủ cả năm câu. Mẹo là dùng ít nhất hai nguồn độc lập cho mỗi câu, và ghi rõ nguồn nào cho con số nào.
| Nguồn | Dùng tốt cho | Hạn chế cần nhớ |
|---|---|---|
| Sàn bán lẻ của nước nguồn | Giá lẻ tham chiếu, mẫu mã đang bán, mùa giảm giá | Giá trên sàn có thể khác giá cửa hàng; nhiều shop không gửi quốc tế |
| Trang chính thức của hãng | Phiên bản, quy cách, thành phần, điện áp | Không cho biết giá sỉ hay nơi bán rẻ |
| Nhóm cộng đồng người Việt ở nước đó | Cửa hàng hay đi, kinh nghiệm thực tế, mùa đông khách | Lẫn quảng cáo mua hộ; thông tin cũ không ghi ngày |
| Video người khác quay ở chợ | Hình dung khu chợ, nhịp mua, cách đóng hàng | Thường là nội dung quảng bá; không xác minh được giá |
| Cổng thông tin hải quan và cơ quan quản lý ngành ở Việt Nam | Thủ tục nhóm hàng, danh mục hạn chế | Văn bản dày; nên hỏi thêm đại lý khai báo |
| Sàn và mạng xã hội trong nước | Giá bán ra, mức cạnh tranh, phản hồi của khách | Giá niêm yết chưa chắc là giá chốt thật |
Khi ghi số liệu, kèm ngày bạn xem. Giá và chính sách gửi hàng ở nhiều sàn nước ngoài thay đổi theo mùa, có đợt đổi khá mạnh. Một con số không có ngày sau ba tháng gần như vô dụng.
Bắt đầu từ thủ tục ở Việt Nam, không bắt đầu từ giá
Thói quen phổ biến của người mới là thấy giá ở nước ngoài rẻ rồi mới hỏi đưa về thế nào. Thứ tự đó tốn công vì khoảng một phần ba ý tưởng có thể bị loại ngay ở khâu thủ tục. Ví dụ, một người định lấy kem chống nắng, sữa bột và đồ chơi điện tử cho trẻ sẽ gặp ba lớp: mỹ phẩm phải công bố trước khi bán, sữa cho trẻ nhỏ thuộc diện quản lý chặt, đồ chơi trẻ em có yêu cầu an toàn và hợp quy. Lô nhỏ khó đáp ứng cả ba.
Cách làm gọn: lập danh sách năm đến mười mặt hàng ứng viên, mô tả mỗi món một dòng (chất liệu, có pin hay không, dạng lỏng hay khô, dùng cho ai), rồi hỏi một đại lý làm thủ tục hải quan hoặc hải quan nơi bạn định nhận hàng xem nhóm nào cần giấy tờ gì. Theo quy định hiện hành, câu trả lời có thể khác nhau theo mã hàng cụ thể, nên ghi lại cả câu hỏi lẫn câu trả lời.
Sau bước này, danh sách thường chỉ còn vài món "sạch" về thủ tục: quần áo, giày, túi, đồ gia dụng không điện, đồ bếp, văn phòng phẩm. Đó là chỗ để khảo sát giá kỹ. Những món còn lại không phải bỏ hẳn, nhưng nên để sau khi bạn có tư cách kinh doanh và quen làm thủ tục.
Thử một đơn nhỏ từ xa trước khi mua vé
Khảo sát bằng mắt chỉ cho bạn biết hàng tồn tại; một đơn thật mới cho biết cả chuỗi hoạt động thế nào. Với nhiều thị trường, bạn có thể đặt một đơn nhỏ trên sàn của nước đó, gửi về kho trung chuyển, rồi gửi về Việt Nam. Đơn này nên có ba đến năm món đại diện cho ngách bạn định làm.
Đơn thử trả lời được những điều mà không nguồn tin nào trả lời: hàng thật có khớp mô tả không, đóng gói của shop nước ngoài ra sao, kho trung chuyển đo cân thế nào, bao lâu thì về, khi về có phát sinh khoản nào bất ngờ, và khách quen của bạn phản ứng thế nào khi cầm hàng thật. Hãy ghi lại mọi con số, kể cả số ngày từng chặng.
Ví dụ giả định: một shop đồ bếp ở Đà Nẵng đặt thử bốn món đồ bếp trên một sàn Nhật. Tổng giá hàng là một trăm phần, nhưng khi về tay, cước gửi cộng phí kho và phí chuyển đổi thành thêm khoảng bốn mươi phần, trong đó cân quy đổi của chiếc nồi chiếm phần lớn. Nhờ đơn thử, shop biết nồi không hợp gửi lẻ và dồn khảo sát vào dao, kéo, dụng cụ nhỏ. Bài học này rẻ hơn một chuyến bay rất nhiều.
Khảo sát phía khách ở Việt Nam
Nửa còn lại của khảo sát nằm ngay trong nước. Giá về tay chỉ có nghĩa khi đặt cạnh giá khách sẵn sàng trả, và giá đó không phải là giá cao nhất bạn thấy trên mạng. Hãy ghi ít nhất mười điểm bán đang có món tương tự: sàn thương mại điện tử, trang mạng xã hội của các shop, cửa hàng ở chợ, siêu thị. Với mỗi điểm, ghi giá niêm yết, số lượt đánh giá hoặc lượt bán nếu có, cách người bán nói về nguồn gốc, và thời gian giao hàng họ hứa.
Từ mười điểm đó, bạn đọc được ba điều. Thứ nhất, khoảng giá phổ biến, tức là khoảng mà phần lớn người bán đang để, không phải mức thấp nhất hay cao nhất. Thứ hai, mức độ đông người bán: một món mà ai cũng có thì bạn chỉ còn cạnh tranh bằng giá hoặc dịch vụ. Thứ ba, khoảng trống: món có người hỏi trong phần bình luận nhưng ít ai bán, hay khách phàn nàn về hàng giả, hàng không rõ nguồn.
Cách thứ hai, rẻ và thật hơn, là hỏi chính khách quen. Đăng ảnh vài món đang khảo sát, hỏi ai quan tâm, ai sẵn sàng đặt trước khi có giá. Số người hỏi chưa phải là số người mua, nhưng nếu không ai hỏi thì tín hiệu khá rõ. Ghi kết quả vào cùng phiếu khảo sát để so hai đầu của phép tính trên một dòng.
Phiếu khảo sát cho từng mặt hàng
Một phiếu đơn giản giữ cho bạn so sánh các món trên cùng một khung. Có thể làm bằng bảng tính, mỗi dòng một món, các cột như sau:
- Tên mặt hàng, quy cách, phiên bản (size, dung tích, điện áp nếu có).
- Nước nguồn và kiểu nguồn: chợ sỉ, cửa hàng lẻ, sàn, đấu giá.
- Giá tham chiếu ở nước nguồn, ghi nguồn và ngày xem.
- Ước khối lượng và kích thước khi đóng gói, để tính cân quy đổi.
- Thủ tục ở Việt Nam: tự do, cần công bố, cần kiểm tra, hạn chế — kèm nguồn câu trả lời.
- Giá về tay ước tính theo ví dụ giả định của chính bạn.
- Giá bán phổ biến ở Việt Nam và khoảng chênh.
- Mức tin của khách: khách hỏi nhiều hay ít, có sẵn người bán khác không.
- Ghi chú rủi ro: dễ vỡ, hạn dùng, dễ bị làm nhái, cần bảo hành.
Sau khi điền mười dòng, bạn sẽ thấy rõ nhóm món "có chỗ" và nhóm chỉ đẹp trên giấy. Phiếu này cũng là đầu vào cho lô thử và cho sổ nhập hàng sau này, nên đừng xoá các dòng bị loại; lý do loại cũng là thông tin có giá.
Những gì khảo sát từ xa không làm được
Giá sỉ thật ở chợ. Nhiều chợ sỉ không niêm yết, giá phụ thuộc số lượng, quan hệ và thời điểm. Con số trên mạng thường là giá lẻ hoặc giá người khác kể lại.
Chất lượng cầm trên tay. Độ dày vải, đường may, mùi, độ chắc của khoá kéo chỉ biết khi chạm. Ảnh luôn đẹp hơn hàng thật.
Nhịp chợ và thái độ người bán. Sạp nào sẵn lòng bán ri lẻ cho người mới, sạp nào chỉ tiếp khách quen, khung giờ nào đông — phải đến mới biết.
Thông tin mới nhất. Chợ dời chỗ, khu sỉ đổi giờ, sàn đổi luật gửi quốc tế; nguồn trên mạng có độ trễ. Mọi thông tin về giờ mở cửa, đi lại cần kiểm lại sát ngày đi.
Mối quan hệ. Mối hàng tốt hình thành qua vài lần mua đều đặn. Khảo sát chỉ giúp bạn chọn chỗ bắt đầu.
Từ khảo sát tới quyết định đi hay không
Sau hai đến bốn tuần khảo sát, bạn nên có đủ dữ liệu để quyết định theo trình tự:
- Loại các món vướng thủ tục mà bạn chưa đủ điều kiện làm.
- Loại các món mà giá về tay ước tính không để lại khoảng chênh đủ cho rủi ro (hàng lỗi, tồn, đổi trả).
- Với các món còn lại, xét xem đơn thử từ xa đã đủ để bán chưa; nếu đặt sàn đã ổn, có thể chưa cần đi.
- Nếu cần đi, chọn chợ và khu vực dựa trên các món còn lại, lên lịch theo mùa bán ở Việt Nam.
- Đặt ngân sách chuyến đi như một khoản chi phí khảo sát, không trông chờ lô đầu phải gánh hết.
Quyết định "chưa đi" cũng là kết quả tốt của khảo sát. Nhiều shop chạy ổn nhiều tháng chỉ bằng đặt sàn và nhờ mua hộ, rồi mới đi khi đã biết rõ món nào bán đều.
Câu hỏi thường gặp
Khảo sát từ xa mất bao lâu là đủ?
Với một ngách và một thị trường, hai đến bốn tuần là hợp lý nếu mỗi tuần bỏ ra vài buổi tối. Quan trọng hơn thời gian là có đơn thử thật và có câu trả lời về thủ tục bằng văn bản hoặc tin nhắn rõ ràng.
Có nên tin video người khác quay ở chợ sỉ không?
Dùng để hình dung chợ, cách đi, cách đóng hàng thì được. Đừng dùng giá trong video làm cơ sở tính toán, vì không biết thời điểm, số lượng và người quay có đang quảng bá cho dịch vụ nào không.
Hỏi thủ tục hải quan ở đâu khi chưa có công ty?
Có thể hỏi bộ phận hỗ trợ của cơ quan hải quan, hỏi đại lý làm thủ tục hải quan, hoặc hỏi bên vận chuyển bạn định dùng. Hãy mô tả hàng thật cụ thể và ghi lại câu trả lời, vì cùng một tên gọi có thể thuộc mã hàng khác nhau.
Đơn thử nên chiếm bao nhiêu phần vốn?
Không có tỷ lệ chuẩn. Một nguyên tắc hợp lý là số tiền đó mất trắng bạn vẫn chịu được mà không ảnh hưởng việc kinh doanh hiện tại. Đơn thử là chi phí học, không phải lô hàng để kiếm lãi.
Nhờ người quen ở nước ngoài khảo sát giúp có được không?
Được, và rất có ích cho việc xem hàng thật, hỏi giá cửa hàng. Hãy đưa họ phiếu khảo sát cụ thể, nhờ chụp ảnh quy cách và nhãn, và trả công hoặc quà cảm ơn rõ ràng để giữ quan hệ lâu dài.