Hàng Thái Lan có mặt rất nhiều ở chợ và cửa hàng tại Campuchia và Lào, và một phần trong số đó được đưa tiếp về Việt Nam. Con đường hợp pháp duy nhất cho hàng mua để bán là làm thủ tục nhập khẩu ở cửa khẩu có chức năng thông quan hàng hoá, với chứng từ mua hàng và khai báo đúng; không có "lối tắt" an toàn cho hàng buôn.
Bài này giải thích vì sao hàng Thái tràn qua hai nước láng giềng, những gì người bán nhỏ Việt Nam cần hiểu về cửa khẩu, chính sách cư dân biên giới, hàng quá cảnh, và vì sao "hàng không chứng từ về nhanh, rẻ" là rủi ro lớn nhất trong cả chuỗi. Bài không hướng dẫn đường đi ngoài cửa khẩu, không bàn cách tránh kiểm tra; mục đích là để bạn nhận diện rủi ro và chọn đường đúng.
Vì sao hàng Thái có nhiều ở Campuchia và Lào
Thái Lan có nền sản xuất hàng tiêu dùng lớn và giáp cả Campuchia lẫn Lào bằng đường bộ dài. Người tiêu dùng hai nước này quen với hàng Thái: đồ ăn, đồ uống, đồ gia dụng, mỹ phẩm, quần áo. Chợ ở các thành phố lớn của Campuchia và Lào, cũng như chợ sát biên giới phía Thái, bày bán hàng Thái với số lượng lớn.
Với người bán nhỏ ở các tỉnh giáp Campuchia, Lào như Tây Ninh, An Giang, Quảng Trị, Hà Tĩnh, Nghệ An, hàng Thái bày ở chợ bên kia biên giới trông gần và tiện hơn một chuyến bay sang Bangkok. Từ đó sinh ra suy nghĩ "qua bên kia lấy hàng Thái cho nhanh". Suy nghĩ này đúng về khoảng cách, nhưng thường bỏ qua chuyện chứng từ và thủ tục.
Hàng Thái mua ở Campuchia hay Lào rồi đưa vào Việt Nam vẫn là hàng nhập khẩu vào Việt Nam: nhập từ Campuchia hoặc Lào, xuất xứ Thái Lan. Thủ tục, thuế, kiểm tra chuyên ngành áp dụng như hàng nhập khẩu khác, theo quy định hiện hành. Việc hàng đã đi qua một nước thứ ba không làm nó "nhẹ" thủ tục hơn.
Trang chuyên về nhập khẩu có bài về đường bộ qua Lào dưới góc doanh nghiệp, hàng quá cảnh theo tuyến. Ở đây chỉ nói góc người bán nhỏ đứng trước lựa chọn mua hàng Thái ở chợ láng giềng.
Các hình thức đưa hàng qua biên giới đất liền
Bảng dưới đây phân biệt các hình thức người bán nhỏ hay nghe nhắc, theo nguyên lý. Điều kiện chi tiết do quy định hiện hành và cơ quan hải quan cửa khẩu áp dụng.
| Hình thức | Dành cho | Người bán nhỏ ở nơi khác dùng được không | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nhập khẩu qua cửa khẩu có chức năng thông quan | Tổ chức, cá nhân có hàng nhập khẩu, khai báo hải quan | Có, thường qua doanh nghiệp hoặc đại lý làm thủ tục | Con đường hợp pháp cho hàng buôn |
| Hàng quá cảnh | Hàng đi từ nước này sang nước khác qua lãnh thổ nước thứ ba, có giám sát | Thường qua doanh nghiệp vận tải, logistics | Ví dụ hàng Thái đi qua Lào vào Việt Nam |
| Mua bán, trao đổi của cư dân biên giới | Cư dân sinh sống ở khu vực biên giới theo quy định | Không. Không dùng cho hàng buôn của người nơi khác | Có điều kiện, danh mục, định mức riêng |
| Hành lý của người xuất nhập cảnh | Đồ dùng cá nhân, quà tặng hợp lý | Không dùng cho hàng mua để bán | Hàng buôn trong hành lý phải khai báo như hàng hoá |
Điểm mấu chốt: chính sách cư dân biên giới và tiêu chuẩn hành lý không phải "kẽ hở" cho người bán nhỏ. Mượn danh nghĩa cư dân biên giới để đưa hàng buôn là vi phạm, và người mượn lẫn người cho mượn đều có thể bị xử lý.
Cửa khẩu quốc tế và thủ tục ở mức nguyên lý
Phần này chỉ nêu nguyên lý. Danh sách cửa khẩu, chức năng, thủ tục thay đổi theo thời gian; kiểm quy định hiện hành.
Cửa khẩu nào
Trên biên giới Việt Nam – Campuchia và Việt Nam – Lào có các cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu chính, như Mộc Bài và Xa Mát (Tây Ninh), Lao Bảo (Quảng Trị), Cầu Treo (Hà Tĩnh). Chức năng của từng cửa khẩu (cho người, cho hàng hoá, cho loại hàng nào) và giờ làm việc do cơ quan có thẩm quyền quy định và có thể thay đổi. Trước khi gửi hàng qua tuyến nào, hỏi bên vận chuyển và đại lý làm thủ tục cửa khẩu đó có làm được thủ tục cho loại hàng của bạn không.
Ai làm thủ tục
Với lô nhỏ, người bán thường không tự khai mà thuê doanh nghiệp vận tải, đại lý làm thủ tục hải quan ở cửa khẩu. Hỏi rõ: tờ khai đứng tên ai, khai tên hàng, trị giá thế nào, bạn nhận bản sao chứng từ gì, thuế nộp ra sao và có biên lai không.
Chứng từ mua hàng
Hàng mua ở chợ Campuchia, Lào cần hoá đơn hoặc biên nhận của người bán để làm căn cứ trị giá và nguồn gốc. Mua từ người bán không đưa được giấy tờ gì là bắt đầu một lô hàng khó hợp pháp hoá.
Kiểm tra chuyên ngành
Thực phẩm, mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện vẫn phải đáp ứng thủ tục chuyên ngành như khi nhập bằng đường khác. Hàng Thái ở chợ láng giềng nhiều nhất lại chính là đồ ăn, đồ uống, mỹ phẩm: nhóm vướng nhiều nhất.
"Hàng không chứng từ về nhanh, rẻ": rủi ro nằm ở đâu
Ở vùng biên, người bán nhỏ có thể nghe lời mời "lấy hàng Thái bên kia, có người đưa về tận nơi, không cần giấy tờ". Đây là hàng không qua khai báo, tức hàng nhập lậu, dù người mời gọi nó bằng tên gì. Phần rủi ro của người bán không nằm ở chuyến hàng đầu tiên mà ở cả vòng đời của lô hàng.
Khi vận chuyển: hàng có thể bị lực lượng chức năng bắt giữ trên đường. Người mua thường đã trả tiền trước, khi hàng bị giữ thì mất cả hàng lẫn tiền, không có giấy tờ để khiếu nại.
Khi bày bán: hàng không có hoá đơn, chứng từ nguồn gốc, không có nhãn phụ tiếng Việt có thể bị tịch thu và xử phạt khi kiểm tra thị trường. Hàng thực phẩm, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc còn là rủi ro sức khoẻ cho khách, và người bán chịu trách nhiệm đầu tiên.
Về lâu dài: shop xây dựng trên nguồn hàng lậu không thể lớn lên: không chạy quảng cáo công khai được, không vào được kênh bán lẻ chính thức, không vay vốn bằng hàng tồn kho, và luôn sống trong rủi ro. Mức xử lý cụ thể tuỳ quy định hiện hành và giá trị hàng; điều quan trọng là bạn không kiểm soát được rủi ro này.
Ngoài ra, người tham gia khuân vác, vận chuyển hàng lậu qua biên giới thường là người nghèo ở vùng biên, chịu rủi ro lớn nhất. Lựa chọn nguồn hàng hợp pháp cũng là không góp phần vào chuỗi đó.
Cũng cần nói rõ: không có "mức nhỏ" nào an toàn cho hàng buôn không khai báo. Một bao hàng hay một xe hàng khác nhau ở mức xử lý, không khác nhau ở bản chất. Người bán nhỏ thường nghĩ mình quá nhỏ để bị để ý, cho tới lần đầu bị kiểm tra.
Nếu bạn ở tỉnh biên giới và muốn bán hàng Thái
Ở gần biên giới không có nghĩa phải lấy hàng qua biên giới. Các bước để chọn đường hợp pháp:
- Liệt kê nhóm hàng Thái bạn muốn bán. Loại bỏ hoặc đánh dấu nhóm phải kiểm tra chuyên ngành (thực phẩm, mỹ phẩm, đồ chơi trẻ em, đồ điện).
- Tìm nhà nhập khẩu, nhà phân phối hàng Thái trong nước đã làm đủ thủ tục. Với thực phẩm, mỹ phẩm, đây thường là cách an toàn nhất cho shop nhỏ.
- Nếu muốn tự nhập, hỏi đại lý làm thủ tục hải quan ở cửa khẩu gần nhất về loại hàng, thủ tục, thời gian, chi phí.
- Nếu đi chợ bên kia để xem hàng, chỉ mua kèm hoá đơn, và để bên vận chuyển có khai báo đưa hàng về.
- So sánh giá về tay giữa ba cách: mua qua nhà phân phối trong nước, tự nhập qua cửa khẩu, đặt hàng từ Bangkok gửi về. Tính đủ thuế, phí, thời gian.
- Giữ toàn bộ chứng từ của mỗi lô.
Nhiều người làm phép so này xong mới thấy nhà phân phối trong nước không đắt hơn bao nhiêu so với tự lo, trong khi đỡ được toàn bộ phần thủ tục và rủi ro.
Đi chợ bên kia biên giới: những lưu ý khi chỉ đi xem hoặc mua đồ dùng
Giấy tờ xuất nhập cảnh. Công dân Việt Nam được miễn thị thực ngắn hạn khi vào Campuchia và Lào theo thoả thuận song phương và ASEAN; điều kiện, thời hạn, loại giấy tờ được chấp nhận ở từng cửa khẩu có thể thay đổi. Kiểm trước, mang đúng giấy tờ.
Đồ dùng cá nhân và hàng buôn khác nhau. Mua đồ dùng cá nhân hợp lý mang về theo tiêu chuẩn hành lý là bình thường. Mua số lượng để bán là hàng hoá, phải khai báo.
Tiền mặt. Mang tiền mặt qua biên giới có quy định khai báo ngoại tệ, tiền Việt Nam theo quy định hiện hành của hai nước.
Không nhận chuyển hộ. Không nhận mang hộ đồ của người lạ qua cửa khẩu, dù được trả công. Bạn chịu trách nhiệm với mọi thứ mình mang.
Không tin cam kết "đã lo hết". Người hứa lo trọn mọi thủ tục mà không đưa giấy tờ là người không chịu rủi ro thay bạn.
Hàng Thái qua Lào, Campuchia so với hàng gửi thẳng từ Bangkok
Với người bán nhỏ, câu hỏi thực tế là: nên mua hàng Thái ở chợ láng giềng, hay đặt hàng từ Bangkok gửi thẳng về Việt Nam qua đường có khai báo? Cả hai đều phải làm thủ tục nhập khẩu. Khác nhau ở chỗ hàng ở Bangkok gần nguồn hơn, nhiều lựa chọn hơn, thường có chứng từ mua hàng rõ hơn; hàng ở chợ láng giềng đã qua thêm một tầng trung gian, giá có thể đã cộng thêm, đổi lại gần hơn về địa lý.
Về thời gian, đường bộ từ chợ láng giềng có thể nhanh với khoảng cách ngắn, nhưng thủ tục ở cửa khẩu đất liền mất thời gian không kém, nhất là mùa cao điểm. Đường bay từ Bangkok nhanh với lô nhỏ, đắt hơn mỗi cân.
Danh mục này có bài so sánh các đường đưa hàng Thái về Việt Nam (bay, đường bộ, đường biển) và bài so sánh các cách nhập hàng Thái cho shop nhỏ. Đọc hai bài đó cùng bài này để có bức tranh đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
Mua hàng Thái ở chợ Campuchia mang về Việt Nam bán có hợp pháp không?
Hợp pháp nếu làm thủ tục nhập khẩu ở cửa khẩu có chức năng thông quan hàng hoá, khai báo đúng, nộp thuế và đáp ứng thủ tục chuyên ngành theo quy định hiện hành. Mang hàng buôn qua mà không khai báo là nhập lậu.
Chính sách cư dân biên giới có áp dụng cho người bán ở tỉnh khác không?
Không. Chính sách này dành cho cư dân sinh sống ở khu vực biên giới theo quy định, có điều kiện và danh mục riêng, không dùng cho hàng buôn của người nơi khác. Mượn danh nghĩa cư dân biên giới để đưa hàng là vi phạm.
Hàng xuất xứ Thái mua ở Lào thì tính là hàng nhập từ đâu?
Về nguyên lý, đó là hàng nhập khẩu từ Lào vào Việt Nam, có xuất xứ Thái Lan. Thủ tục, thuế và kiểm tra chuyên ngành áp dụng như hàng nhập khẩu khác. Chi tiết về xuất xứ và ưu đãi thuế, hỏi đại lý làm thủ tục hải quan.
Lấy hàng không chứng từ ở vùng biên rủi ro thế nào?
Hàng có thể bị bắt giữ trên đường, bị tịch thu và xử phạt khi bày bán, thực phẩm và mỹ phẩm không rõ nguồn gây rủi ro sức khoẻ cho khách. Không có giấy tờ, bạn không khiếu nại được, và shop không thể phát triển công khai.
Ở Tây Ninh muốn bán đồ ăn vặt Thái thì nên lấy hàng thế nào?
Cách an toàn là mua từ nhà nhập khẩu, nhà phân phối trong nước đã làm đủ thủ tục và có nhãn phụ. Nếu muốn tự nhập, hỏi đại lý thủ tục ở cửa khẩu gần nhất về loại hàng, thủ tục và chi phí, rồi so giá về tay.
Đi chợ bên Campuchia mua đồ dùng cá nhân có cần khai báo không?
Đồ dùng cá nhân hợp lý trong tiêu chuẩn hành lý theo quy định hiện hành thường không phải là hàng hoá thương mại. Mua số lượng để bán thì phải khai báo. Không chắc thì hỏi cán bộ hải quan cửa khẩu và đi luồng khai báo.