Thực phẩm khô đóng gói từ Úc và New Zealand (mật ong, sô cô la, bánh quy, ngũ cốc, đồ ăn vặt) là nhóm người bán nhỏ hay lấy vì nhẹ hơn đồ gia dụng, có khách mua làm quà, và có câu chuyện xuất xứ dễ kể. Nhưng đây là thực phẩm: có hạn dùng, nhạy nhiệt, có thể thuộc diện kiểm dịch hoặc kiểm tra an toàn thực phẩm khi nhập về Việt Nam theo quy định hiện hành, và khi bán phải có nhãn phụ tiếng Việt.
Bài này đi qua các nhóm thực phẩm khô thường gặp, cách đọc nhãn (đặc biệt hệ phân hạng của mật ong New Zealand), bài toán nhiệt độ khi gửi về xứ nóng, và những câu cần hỏi đại lý hải quan trước khi nhận đơn số lượng. Bài không nói về công dụng sức khoẻ của bất kỳ sản phẩm nào.
Các nhóm thực phẩm khô từ Úc, New Zealand và điểm cần chú ý
Mỗi nhóm có một rủi ro chính. Bảng giúp chọn nhóm hợp với khả năng bảo quản và vận chuyển của shop:
| Nhóm | Điểm hấp dẫn với khách | Rủi ro chính | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mật ong | Câu chuyện xuất xứ, làm quà | Sản phẩm từ động vật, có thể thuộc diện kiểm dịch; dễ bị làm giả | Hỏi yêu cầu khi nhập; đọc kỹ nhãn phân hạng |
| Sô cô la | Làm quà, mùa lễ | Chảy khi nóng, biến dạng, nở trắng bề mặt | Tránh gửi vào mùa nóng; đóng gói cách nhiệt |
| Bánh quy, bánh khô | Làm quà, ăn vặt | Vỡ vụn, hạn dùng | Hộp cứng, chèn kỹ |
| Ngũ cốc, yến mạch | Ăn sáng, ăn kiêng | Cồng kềnh, ẩm, mọt | Túi kín, bán nhanh |
| Đồ ăn vặt có thịt, sữa | Lạ miệng | Sản phẩm động vật, kiểm dịch, bảo quản | Thường không nên làm lô nhỏ |
| Trà, gia vị khô | Nhẹ, để lâu | Có thể thuộc nhóm kiểm dịch thực vật tuỳ loại | Hỏi trước với loại nguyên liệu thô |
Nhìn chung, thực phẩm chế biến kỹ, đóng gói kín, hạn dùng dài ít rủi ro hơn thực phẩm thô hoặc có thành phần động vật. Nhưng "ít rủi ro hơn" không có nghĩa là không cần hỏi: mọi lô thực phẩm nhập để kinh doanh đều nên được kiểm yêu cầu trước.
Mật ong New Zealand và Úc: đọc nhãn phân hạng mà không thổi phồng
Mật ong manuka của New Zealand (và một số loại mật tương tự ở Úc) thường được bán kèm các chỉ số phân hạng trên nhãn, như các hệ thống đo hoạt tính hoặc hàm lượng một số hợp chất đặc trưng. Các con số càng cao, giá càng cao. New Zealand cũng có định nghĩa chính thức về mật ong manuka để chống nhập nhèm tên gọi. Những hệ thống này giúp phân biệt sản phẩm, không phải lời hứa về sức khoẻ.
Với người bán, đọc nhãn đúng có nghĩa là: ghi đúng hệ phân hạng và con số in trên nhãn, đúng loại mật (manuka đơn hoa hay đa hoa theo cách gọi của nhà sản xuất), đúng xuất xứ. Không tự suy ra công dụng chữa bệnh từ các chỉ số; không dùng những câu như "chữa đau dạ dày", "kháng khuẩn tuyệt đối" khi bán. Quảng cáo thực phẩm với tuyên bố công dụng chữa bệnh là vi phạm.
Mật ong cũng là nhóm bị làm giả, pha trộn nhiều trên thế giới. Shop tự mua tận nguồn tại cửa hàng ở Úc, New Zealand, giữ hoá đơn, có lợi thế về uy tín so với shop lấy lại qua nhiều tầng. Một lưu ý chung cho mọi loại mật ong: theo khuyến cáo y tế phổ biến, không cho trẻ dưới một tuổi ăn mật ong; nên ghi chú điều này khi bán.
Vì sao thực phẩm phải hỏi kỹ trước khi nhập
Kiểm dịch với sản phẩm có nguồn gốc động vật, thực vật. Theo nguyên lý, một số sản phẩm từ động vật (mật ong, sữa, thịt) và thực vật (hạt, nguyên liệu thô) có thể thuộc diện kiểm dịch khi nhập. Danh mục cụ thể do quy định hiện hành xác định.
Kiểm tra an toàn thực phẩm. Thực phẩm nhập khẩu để kinh doanh có thể phải qua kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, hoặc thuộc diện được miễn kiểm tra theo điều kiện. Cách áp dụng phụ thuộc loại thực phẩm, số lượng, mục đích.
Ghi nhãn. Thực phẩm kinh doanh cần nhãn phụ tiếng Việt với các nội dung bắt buộc. Hàng nguyên nhãn Anh mà bán thẳng là thiếu một yêu cầu quan trọng.
Hạn dùng còn lại. Một số quy định và thực tế thị trường đòi hỏi hàng nhập còn đủ hạn dùng hợp lý. Hàng mua trong đợt giảm giá cận hạn rất dễ thành hàng không bán được.
Hàng biếu và hàng bán khác nhau. Vài hũ mật ong mang về làm quà cho gia đình được xem xét khác với hàng chục hũ mang về để bán. Đừng trộn hai loại vào một thùng rồi khai chung là quà biếu.
Câu hỏi cho đại lý hải quan. Chuẩn bị tên sản phẩm, thành phần, xuất xứ, khối lượng mỗi lô, tần suất nhập, mục đích (bán hay biếu) rồi hỏi. Câu trả lời cụ thể cho lô của bạn quan trọng hơn mọi kinh nghiệm truyền miệng.
Bài toán nhiệt độ: gửi thực phẩm từ Úc về xứ nóng
Việt Nam nóng ẩm phần lớn thời gian trong năm, và hàng gửi về đi qua kho bãi, sân đỗ, xe giao hàng không có điều hoà. Sô cô la là ví dụ dễ thấy nhất: chảy, biến dạng, bề mặt nở trắng khi nhiệt độ lên xuống. Hàng vẫn ăn được nhưng mất giá trị làm quà, khách sẽ phàn nàn.
Vài cách giảm rủi ro: tránh gửi sô cô la vào những tháng nóng nhất ở Việt Nam; đóng gói có lớp cách nhiệt (hộp xốp, túi giữ nhiệt) cho kiện nhỏ; chọn đường gửi ngắn ngày; nhận hàng ngay khi tới, không để kiện nằm ở điểm giao. Với mật ong, nhiệt độ cao lâu ngày có thể ảnh hưởng chất lượng; với bánh, ẩm làm mềm, mất giòn.
Cũng cần tính tới mùa ngược: khi Úc vào mùa hè (cuối năm dương lịch), kho bãi ở Úc cũng nóng. Hàng nằm chờ gom ở Úc trong mùa hè rồi bay về Việt Nam đúng mùa nóng là kịch bản xấu nhất cho sô cô la. Lịch gửi thực phẩm nên tính theo khí hậu cả hai đầu.
Khi hàng về, cất ở nơi mát, khô, tránh nắng, không để trong xe hay trên gác nóng. Với sô cô la, nếu không có chỗ mát ổn định, nên bán hết nhanh thay vì trữ lâu chờ giá. Giao hàng cho khách vào buổi sáng mát cũng giúp món hàng tới tay còn nguyên dáng.
Chọn món và tính số lượng cho shop nhỏ
Thực phẩm có hạn dùng nên lỗi lớn nhất của người mới là nhập nhiều hơn khả năng bán. Một vài nguyên tắc chọn món và số lượng:
- Ưu tiên hạn dùng dài: mật ong, bánh quy đóng hộp kín, ngũ cốc khô thường có hạn dài hơn sô cô la hay bánh mềm.
- Ưu tiên món làm quà theo mùa: Tết, Trung thu, các dịp lễ là lúc khách mua thực phẩm ngoại làm quà nhiều nhất; nhập vừa đủ cho mùa đó.
- Tính thời gian từ lúc mua tới lúc bán hết: gom, gửi, thông quan, bán; hạn dùng còn lại khi tới tay khách phải đủ dài để khách dùng thoải mái.
- Thử với số lượng nhỏ: mỗi món vài đơn vị trong thùng đầu, xem khách phản hồi, tốc độ bán, rồi mới tăng.
- Tránh món dễ hỏng do nhiệt vào những tháng nóng, hoặc chuẩn bị đóng gói cách nhiệt.
- Tách thực phẩm khỏi hàng khác trong thùng để tránh ám mùi và để thủ tục kiểm tra (nếu có) không làm chậm cả thùng.
Ví dụ giả định: shop nhập 24 hũ mật ong, 30 thanh sô cô la và 20 hộp bánh cho mùa Tết. Mật ong bán đều cả năm, bánh hết trong mùa Tết, sô cô la bị chảy một phần do thùng về đúng đợt nắng nóng bất thường. Lần sau, shop giữ mật ong và bánh, chuyển sô cô la sang chỉ nhập vào những tháng mát.
Đóng gói thực phẩm khi gửi từ Úc, New Zealand
Thực phẩm hỏng trên đường thường do đóng gói chứ không do đường gửi. Các bước đóng gói cơ bản:
- Kiểm hạn dùng từng món trước khi đóng, ghi lại vào bản kê.
- Hũ thuỷ tinh (mật ong) quấn màng bọc, cho vào túi kéo khoá, bọc thêm lớp đệm dày, đặt đứng, cách xa vách thùng.
- Sô cô la, bánh dễ chảy cho vào hộp xốp hoặc túi giữ nhiệt, đặt ở giữa thùng, xa nguồn nóng.
- Bánh dễ vỡ để trong hộp cứng, chèn kín, không đặt vật nặng lên trên.
- Ngũ cốc, đồ khô dạng túi cho thêm một lớp túi kín để chống ẩm và chống rách.
- Ghi bản kê chi tiết: tên, thành phần chính, xuất xứ, khối lượng, hạn dùng, trị giá; để trong thùng và gửi cho đơn vị gửi.
Chụp ảnh thùng ở từng bước. Khi thực phẩm về tới nơi bị vỡ, rò, chảy, ảnh đóng gói là bằng chứng quan trọng nếu cần khiếu nại với đơn vị vận chuyển, và là bài học cho lần đóng sau.
Nếu đơn vị gửi có quy định riêng về thực phẩm (cấm chất lỏng quá một dung tích, yêu cầu hũ kín, hạn chế hàng dễ hỏng), làm theo quy định đó trước mọi hướng dẫn chung.
Nói gì khi bán thực phẩm Úc, New Zealand
Thực phẩm từ Úc và New Zealand dễ được gắn với hình ảnh "sạch", "nguyên chất", "thiên nhiên". Những từ này hấp dẫn nhưng chỉ nên dùng khi nhãn sản phẩm thực sự ghi như vậy, và nên dịch đúng nghĩa trên nhãn. Tự thêm các tính từ không có căn cứ là tạo kỳ vọng sai và có thể vi phạm quy định quảng cáo, ghi nhãn.
Thông tin nên có khi bán: tên sản phẩm, xuất xứ theo nhãn, khối lượng, thành phần (dịch trung thực), hạn dùng, cách bảo quản, cảnh báo dị ứng (hạt, sữa, gluten) nếu nhãn ghi. Với mật ong, thêm lưu ý không dùng cho trẻ dưới một tuổi. Với khách hỏi về bệnh lý, khuyên họ hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Nói rõ nguồn: mua tại cửa hàng ở Úc hay New Zealand, có hoá đơn. Nếu hàng chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu lưu hành (nhãn phụ, kiểm tra), đó là vấn đề shop cần giải quyết trước khi bán đều đặn, không phải điều để giấu khách.
Một thói quen tốt là chụp nhãn gốc và đăng kèm bản dịch, để khách tự đối chiếu. Khách có dị ứng thực phẩm sẽ cảm ơn bạn vì điều này, và shop cũng tránh được những câu hỏi lặp đi lặp lại về thành phần.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong manuka có phải mật ong chữa bệnh không?
Mật ong manuka là một loại mật ong có xuất xứ và hệ phân hạng riêng. Nó là thực phẩm. Một số nghiên cứu về hoạt tính của nó trong y khoa tồn tại, nhưng người bán không được quảng cáo thực phẩm như thuốc chữa bệnh. Khách có bệnh lý nên hỏi bác sĩ.
Gửi mật ong từ Úc về Việt Nam có cần giấy tờ gì không?
Mật ong là sản phẩm có nguồn gốc động vật, có thể thuộc diện kiểm dịch hoặc kiểm tra an toàn thực phẩm khi nhập để kinh doanh theo quy định hiện hành. Hỏi đại lý làm thủ tục hải quan với thông tin cụ thể của lô hàng trước khi mua số lượng.
Sô cô la gửi về bị chảy thì có bán được không?
Sô cô la chảy rồi đông lại thường vẫn ăn được nhưng mất hình dạng và bề mặt có thể nở trắng, giảm giá trị làm quà. Báo khách tình trạng thật, giảm giá hoặc không bán như hàng mới. Phòng ngừa bằng cách chọn mùa gửi và đóng gói cách nhiệt.
Có nên mua thực phẩm cận hạn giảm giá ở Úc về bán không?
Thường không nên. Thời gian gom, gửi, thông quan, bán hàng có thể dài hơn hạn còn lại. Hàng cận hạn còn dễ bị từ chối khi kiểm tra hoặc bị khách phàn nàn. Chỉ mua hàng còn hạn dài, đủ cho cả chuỗi thời gian tới tay khách.
Thực phẩm mang theo hành lý làm quà có cần khai báo không?
Thực phẩm trong hành lý cũng có quy định riêng, nhất là sản phẩm từ động vật, thực vật. Mang làm quà khác với mang để bán. Kiểm quy định hiện hành về hành lý và kiểm dịch trước chuyến bay; không mang thực phẩm số lượng lớn để bán dưới dạng hành lý.
Sản phẩm của New Zealand và Úc có khác nhau về thủ tục khi nhập không?
Về nguyên lý, thực phẩm từ hai nước đều chịu quy định nhập khẩu thực phẩm của Việt Nam. Chi tiết có thể khác theo loại sản phẩm và theo thoả thuận, chứng thư của từng nước. Hỏi đại lý hải quan cho từng loại cụ thể thay vì áp dụng chung.