Chương trình hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) cho du khách ở các nước châu Âu được thiết kế cho đồ dùng cá nhân mà người không cư trú mua và mang theo hành lý ra khỏi khu vực; hàng mua với số lượng, tính chất thương mại để bán lại thường không thuộc diện được hoàn theo cách này. Điều kiện cụ thể do từng nước quy định và có thể thay đổi, nên luôn kiểm quy định hiện hành.
Với người đánh hàng, điều này có hai hệ quả. Thứ nhất, không nên tính khoản hoàn VAT vào giá vốn của lô hàng kinh doanh. Thứ hai, cố khai hàng buôn thành đồ dùng cá nhân để được hoàn là đi ngược mục đích chương trình và có rủi ro. Bài này giải thích nguyên lý, ranh giới, và cách tính giá đúng; các bước hoàn thuế cho du khách mua sắm cá nhân thuộc chủ đề du lịch, không lặp lại ở đây.
Hoàn VAT cho du khách vận hành theo nguyên lý nào
Thuế giá trị gia tăng ở châu Âu là thuế tiêu dùng, đánh vào hàng hoá tiêu dùng trong lãnh thổ. Khi một người không cư trú mua hàng rồi mang hàng ra khỏi khu vực để dùng ở nước mình, món hàng đó về nguyên tắc không bị tiêu dùng trong khu vực, nên phần thuế đã trả có thể được hoàn. Đó là logic của các chương trình hoàn thuế cho du khách.
Về thủ tục, nguyên lý chung gồm: mua tại cửa hàng tham gia chương trình, có giấy tờ hoàn thuế do cửa hàng lập, mang hàng chưa sử dụng theo người khi rời khu vực, xuất trình hàng và giấy tờ cho cơ quan hải quan tại điểm rời khỏi khu vực để được xác nhận, rồi nhận tiền hoàn qua cửa hàng hoặc qua công ty trung gian (thường trừ một khoản phí). Mức tối thiểu mỗi hoá đơn, thời hạn mang hàng ra, cách xác nhận khác nhau giữa các nước.
Điều cần nhấn mạnh: chương trình dựa trên giả định món hàng là đồ dùng cá nhân của du khách. Chính giả định này là ranh giới với hàng kinh doanh. Khi số lượng, chủng loại, tần suất mua cho thấy mục đích thương mại, món hàng nằm ngoài tinh thần của chương trình, dù người mua có hộ chiếu nước ngoài và có giấy tờ hoàn thuế.
Vì sao hàng mua để bán lại thường không thuộc diện
Mục đích của chương trình là tiêu dùng cá nhân. Quy định ở nhiều nước loại trừ hàng có tính chất thương mại khỏi chương trình hoàn thuế du khách. Hàng mua để bán lại theo bản chất là hàng thương mại.
Hàng thương mại có kênh riêng. Doanh nghiệp xuất khẩu hàng hoá có cơ chế thuế riêng cho hàng xuất khẩu, với chứng từ xuất khẩu, không đi qua quầy hoàn thuế cho du khách. Người bán nhỏ không có pháp nhân và chứng từ xuất khẩu thì không dùng được cơ chế đó.
Hải quan có quyền đánh giá. Khi xác nhận hồ sơ hoàn thuế, hải quan có thể kiểm tra hàng. Số lượng bất thường (nhiều chiếc cùng mẫu, nhiều size, còn nguyên tem để bán) là dấu hiệu dễ nhận ra.
Cửa hàng cũng có thể từ chối. Một số cửa hàng không lập giấy tờ hoàn thuế cho giao dịch mà họ đánh giá là mua để bán lại, hoặc giới hạn số lượng mỗi khách.
Chương trình có điều kiện về thời gian và trạng thái hàng. Hàng phải được mang ra khỏi khu vực trong một thời hạn nhất định kể từ khi mua và thường phải còn chưa sử dụng khi trình hải quan. Hàng gom dần qua nhiều tuần, gửi thành thùng qua đơn vị vận chuyển, khó đáp ứng cách xác nhận dành cho hành lý du khách.
Hoàn thuế ở nước mua không xoá thuế ở nước nhận. Dù được hoàn VAT ở châu Âu hay không, khi về Việt Nam, hàng kinh doanh vẫn phải khai báo và nộp thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng theo quy định hiện hành của Việt Nam.
Đồ dùng cá nhân và hàng kinh doanh: hai trường hợp nhìn cạnh nhau
Bảng dưới đây giúp phân biệt theo dấu hiệu thực tế, không phải định nghĩa pháp lý chính thức. Ranh giới cuối cùng do cơ quan có thẩm quyền đánh giá theo từng trường hợp.
| Dấu hiệu | Đồ dùng cá nhân | Hàng kinh doanh |
|---|---|---|
| Số lượng mỗi mẫu | Một, vài chiếc | Nhiều chiếc cùng mẫu, nhiều size |
| Người dùng | Bản thân, gia đình, quà tặng | Khách hàng của shop |
| Tần suất | Theo chuyến đi | Đều đặn, nhiều chuyến |
| Bao bì | Có thể đã mở, đã dùng thử | Nguyên tem, nguyên hộp để bán |
| Trao đổi trước khi mua | Không có đơn đặt hàng | Có danh sách đơn, có cọc của khách |
| Cách đưa về Việt Nam | Hành lý theo tiêu chuẩn hiện hành | Phải khai là hàng kinh doanh, nộp thuế theo quy định |
Khi phần lớn dấu hiệu rơi vào cột phải, món hàng là hàng kinh doanh. Cách làm an toàn là coi nó như vậy ở mọi khâu: không tính hoàn VAT, khai đúng khi về Việt Nam, giữ hoá đơn mua.
Bảng cũng cho thấy vì sao người mua hộ thường khó dùng chương trình hoàn thuế cho shop: họ cư trú tại chỗ, mua theo đơn của nhiều khách, hàng gom dần rồi gửi thành thùng. Gần như mọi dấu hiệu đều rơi vào cột hàng kinh doanh.
Rủi ro khi cố hoàn VAT cho hàng buôn
Một số người đi lấy hàng châu Âu tính toán dựa trên tiền hoàn VAT, coi đó là phần lời chính. Cách tính này có rủi ro kép. Ở đầu châu Âu, nếu hải quan xác định hàng mang tính thương mại, hồ sơ hoàn thuế không được xác nhận, khoản tiền tính trước biến mất. Nếu sau này cơ quan có thẩm quyền phát hiện hồ sơ hoàn thuế không đúng bản chất, người mua có thể phải hoàn trả và chịu xử lý theo luật của nước đó.
Ở đầu Việt Nam, người mang hàng buôn dưới dạng hành lý cá nhân để vừa được hoàn VAT ở châu Âu vừa tránh khai hàng kinh doanh khi nhập cảnh đang vi phạm cả hai phía. Hàng vượt tiêu chuẩn hành lý, hàng có dấu hiệu kinh doanh mà không khai báo có thể bị giữ, bị xử phạt theo quy định hiện hành. Mất hàng là mất cả vốn lẫn lời.
Còn một rủi ro ít người nghĩ tới: uy tín với cửa hàng và với người mua hộ. Người mua hộ ở châu Âu sống ở đó lâu dài; bị cửa hàng hay hải quan đánh dấu vì các giao dịch hoàn thuế bất thường là thiệt hại cho chính họ. Người mua hộ nghiêm túc thường từ chối những yêu cầu kiểu này, và đó là dấu hiệu tốt về họ.
Tách bạch đồ dùng cá nhân của bạn với hàng của shop
Nhiều người đi lấy hàng châu Âu cũng mua đồ cho chính mình và gia đình trong cùng chuyến. Phần đồ dùng cá nhân này hoàn toàn có thể thuộc diện hoàn thuế du khách nếu đáp ứng điều kiện của nước mua. Vấn đề chỉ nảy sinh khi hai loại hàng bị trộn lẫn trên cùng hoá đơn, cùng giấy tờ hoàn thuế, cùng va li.
Cách làm gọn gàng là tách ngay từ lúc mua: đồ cá nhân thanh toán riêng, giấy tờ hoàn thuế riêng; hàng của shop thanh toán riêng, không làm hoàn thuế, hoá đơn lưu vào sổ của shop. Khi về Việt Nam, đồ cá nhân đi theo tiêu chuẩn hành lý; hàng của shop đi kênh hàng hoá có khai báo, hoặc nếu mang theo người thì khai báo là hàng vượt tiêu chuẩn, hàng kinh doanh theo hướng dẫn của hải quan.
Việc tách bạch này không chỉ để đúng quy định. Nó còn giúp sổ sách shop sạch: giá vốn từng món rõ ràng, không lẫn tiền hoàn thuế của đồ cá nhân vào lợi nhuận kinh doanh, và khi có ai hỏi về nguồn gốc một món hàng, bạn đưa ra được hoá đơn đúng món đó. Ví dụ giả định: một chuyến mua 40 món cho shop và 5 món cho gia đình, hai tập hoá đơn, hai cách xử lý, không món nào bị lẫn.
Trường hợp nước Anh và các nước ngoài EU
Sau khi Anh rời Liên minh châu Âu, chương trình mua sắm miễn thuế cho du khách tại cửa hàng ở Anh (Great Britain) đã dừng từ năm 2021, và vào thời điểm viết chưa được áp dụng lại. Điều này có nghĩa là giá kệ ở Anh là giá cuối cùng với du khách mua tại cửa hàng. Chính sách có thể thay đổi, nên kiểm lại trước chuyến đi.
Các nước châu Âu ngoài EU khác (ví dụ Thuỵ Sĩ, Na Uy) có chương trình hoàn thuế riêng, với điều kiện, mức tối thiểu và cách vận hành riêng. Nguyên lý chung vẫn giống: dành cho đồ dùng cá nhân của người không cư trú. Hàng mua để kinh doanh không phải đối tượng chính của các chương trình này.
Với người đánh hàng, điểm thực tế là: đừng so giá giữa các nước dựa trên "giá sau hoàn thuế". So bằng giá kệ thực trả, cộng đầy đủ chi phí, và coi khoản hoàn thuế (nếu có cho phần đồ dùng cá nhân của chính bạn) là chuyện riêng, không trộn vào sổ sách kinh doanh.
Ngoài châu Âu, nhiều nước khác cũng có chương trình hoàn thuế cho du khách theo nguyên lý tương tự. Bài học chung áp dụng được khắp nơi: chương trình dành cho du khách không phải công cụ giảm giá vốn cho người buôn.
Tính giá đúng cho hàng châu Âu mua để bán
Một cách làm sạch sẽ, giúp bạn không phụ thuộc vào khoản hoàn thuế không chắc chắn:
- Lấy giá kệ đã gồm VAT làm giá mua. Không trừ trước bất kỳ khoản hoàn nào.
- Cộng phí công người mua hộ, phí giao trong nước nếu mua trực tuyến.
- Cộng phần cước quốc tế chia theo khối lượng hoặc thể tích từng món.
- Cộng thuế và phí nhập về Việt Nam theo quy định hiện hành; hỏi đại lý hải quan để có cách tính cho nhóm hàng của bạn.
- Cộng phí đổi tiền hoặc phí thẻ ngoại tệ.
- Cộng dự phòng hàng lỗi, hàng vỡ, ví dụ giả định vài phần trăm.
- So giá về tay với giá cùng món ở kênh chính thức trong nước, nếu có, trước khi quyết định nhận đơn.
Ví dụ giả định: một túi da giá kệ 300 đơn vị tiền tại Ý. Nếu tính "sau hoàn thuế" thành 260, bạn báo khách một giá mà thực tế không đạt được khi hải quan không xác nhận hoàn thuế cho hàng buôn. Tính từ 300 thì giá báo khách cao hơn, nhưng là giá thật, và bạn không phải bù lỗ khi kế hoạch hoàn thuế đổ vỡ.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt sang châu Âu mua đồ cho gia đình có được hoàn VAT không?
Đồ dùng cá nhân và quà cho gia đình mua tại cửa hàng tham gia chương trình, mang theo hành lý ra khỏi khu vực, thường thuộc đối tượng của chương trình hoàn thuế du khách, với điều kiện từng nước quy định. Kiểm điều kiện cụ thể của nước mua và làm đúng các bước tại cửa hàng, tại hải quan.
Mua hộ cho người quen vài món có bị coi là buôn bán không?
Vài món cho người quen dùng, không lấy lời, khác với nhận đơn của nhiều khách để bán. Ranh giới phụ thuộc số lượng, tính chất và cách cơ quan có thẩm quyền đánh giá. Khi đã lấy phí công, nhận cọc, đăng bán công khai, nên coi đó là hàng kinh doanh.
Có phải khai hàng đã được hoàn VAT khi về Việt Nam không?
Việc được hoàn thuế ở châu Âu không thay đổi nghĩa vụ ở Việt Nam. Khi nhập cảnh, hành lý được xem xét theo tiêu chuẩn hành lý hiện hành; hàng vượt tiêu chuẩn hoặc hàng kinh doanh phải khai báo và nộp thuế theo quy định. Kiểm quy định trước chuyến bay.
Người mua hộ ở châu Âu có được hoàn VAT không?
Người cư trú tại nước châu Âu thường không thuộc đối tượng của chương trình hoàn thuế cho du khách, vì họ không mang hàng ra khỏi khu vực như một du khách. Đây là một lý do giá người mua hộ báo thường là giá kệ đã gồm thuế.
Mua hàng trực tuyến từ châu Âu giao về Việt Nam thì thuế VAT tính thế nào?
Với hàng giao thẳng ra ngoài khu vực, nhiều cửa hàng tính giá không gồm VAT của nước bán vì hàng được xuất khẩu, nhưng cách làm tuỳ cửa hàng và quy định hiện hành. Khi hàng về Việt Nam, thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng của Việt Nam áp dụng theo quy định.
Giấy tờ hoàn thuế có giúp chứng minh nguồn gốc hàng không?
Giấy tờ hoàn thuế và hoá đơn cửa hàng đều là bằng chứng nơi mua, ngày mua, giá mua. Với hàng kinh doanh, hoá đơn mua là chứng từ quan trọng khi khai trị giá và khi khách hỏi nguồn gốc. Giữ bản chụp rõ của mọi hoá đơn theo từng đợt.